Komitet redakcyjny serii:
NUKRI GELASZWILI, RAFAŁ LEŚKIEWICZ, OMAR TUSZURASZWILI

Recenzenci: ALBIN GŁOWACKI, JURIJ SZAPOWAŁ

Korekta: JOLANTA GROCHOLSKA

Przekład: MARGARITA CHILIŃSKA, STANISŁAW KOLLER

Redakcja: MIROSŁAW FILIPIAK

Redakcja techniczna: KATARZYNA SZUBKA

Korekta: Zespół

Indeksy: Zespół

Okładka: SYLWIA SZAFRAŃSKA

Na okładce:
Areszt NKWD w twierdzy Rabati, m. Achałcyche (Achalciche), w którym przetrzymywano m.in. ofiary Wielkiego Terroru 1937–1938.
Zdjęcie: STANISŁAW KOLLER

Skład i łamanie: WOJCIECH CZAPLICKI

© Copyright by Instytut Pamięci Narodowej Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Warszawa 2016

Publikacja przygotowana w ramach współpracy naukowo-badawczej Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej i Archiwum Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Gruzji

Seria: „Polacy w Gruzji – Gruzini w Polsce”, tom I

Wydanie pierwsze

ISBN 978-83-8098-119-5

Instytut Pamięci Narodowej
Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu
ul. Wołoska 7, 02-675 Warszawa
tel. (+48 12) 581-87-78/77/76
e-mail: sekretariat.ipn@ipn.gov.pl
Zapraszamy na naszą stronę internetową
www.ksiegarnia.ipn.gov.pl
oraz do księgarni internetowej
www.ipn.poczytaj.pl

Konwersja: eLitera s.c.

WPROWADZENIE

Rozpętany i kierowany przez Józefa Stalina Wielki Terror przyniósł w drugiej połowie lat trzydziestych XX w. zagładę wielu istnień ludzkich w całym ZSRS. Rozkaz nr 00447 NKWD ZSRS dotyczący byłych kułaków i elementów antysowieckich oraz tzw. narodowościowe rozkazy i okólniki NKWD ZSRS sprawiły, że terror w Związku Sowieckim stał się Wielkim Terrorem. Represje dotknęły nie tylko tzw. elementy kontrrewolucyjne lub antysowieckie, czy osoby określane jako „byłe” (bywsze), ale także działaczy partii komunistycznej, sowiecki aparat administracji państwowej, funkcjonariuszy służb bezpieczeństwa i przede wszystkim mniejszości narodowe zamieszkujące Związek Sowiecki. Skala tych represji była ogromna i dotąd niespotykana. Jak wyliczył francuski badacz Nicolas Werth, „w ciągu niespełna szesnastu miesięcy, od sierpnia 1937 r. do listopada 1938 r., po parodii procesów przed doraźnymi sądami skazano na śmierć i rozstrzelano 750 000 sowieckich obywateli. Daje to prawie 50 000 egzekucji miesięcznie, 1600 dziennie”[1]. Szczególnie krwawy los spotkał Polaków, którzy tworzyli znaczne skupiska na Białorusi i Ukrainie, a także stanowili niezwykle prężny element miast europejskiej części Rosji i Syberii. Fala terroru wymierzonego w Polaków dotarła praktycznie do wszystkich, najbardziej odległych zakątków ZSRS. Rejon Kaukazu w tym wypadku nie był wyjątkiem. Represje w stosunku do osób, w jakiś sposób powiązanych z Polską – zgodnie z rozkazami nr 00447 i nr 00485 NKWD ZSRS – miały miejsce nawet w tak niewielkiej sowieckiej republice jak Gruzja.

Publikowany tom źródeł dotyczy represji wobec Polaków w czasie Wielkiego Terroru na terenie ówczesnej sowieckiej Gruzji. Problematyka związana z Wielkim Terrorem w okresie 1937–1938 w ZSRS doczekała się już dość obszernej literatury. Badacze pokusili się nawet o próbę zestawienia bibliografii prac dotyczących tego zagadnienia[2].

Musimy jednak pamiętać, że wspomniane represje były skutecznie skrywane zarówno przed obywatelami ZSRS, jak i światową opinią publiczną. Początkowo demokracje zachodnie nie miały żadnej wiedzy na temat skali czystek w ZSRS pod koniec lat trzydziestych XX w. „W świadomości zachodniej opinii publicznej – jak zauważył Dariusz Tołczyk – Wielki Terror zaznaczył się niemal wyłącznie jako walka Stalina o władzę w bolszewickiej partii. Zorganizowane między latem 1936 a wiosną 1938 r. trzy wielkie procesy pokazowe w Moskwie [...] zdominowały uwagę świata i odciągnęły ją równocześnie od terroru przeprowadzanego na skalę masową”[3]. Cytowany już Werth, długoletni badacz wspomnianych procesów, pisał: „Procesy moskiewskie były wspaniałym wydarzeniem-spektaklem, ale też wydarzeniem-ekranem, który odwrócił uwagę dopuszczonych na spektakl obserwatorów zagranicznych od jednoczesnych prześladowań wszystkich warstw społecznych”[4]. Ta zasłona dymna, a także nieprzedostawanie się prawdziwych informacji poza ZSRS, połączone z sowieckimi działaniami dezinformującymi oraz propagandowymi w krajach demokracji zachodniej, wywołały jedynie domysły i spekulacje niedotykające istoty sprawy[5]. Wybuch II wojny światowej, a potem wkroczenie Wehrmachtu do ZSRS niewiele w tym względzie zmieniły. Niemieckie odkrycia masowych grobów ofiar Wielkiego Terroru w Winnicy 24 maja 1943 r. – i kolejne pod koniec czerwca tr. – przeszły bez większego echa na Zachodzie lub zostały potraktowane jako wymysł „goebbelsowskiej propagandy”[6].

Po zakończeniu II wojny światowej pojawiły się co prawda na Zachodzie świadectwa uciekinierów z ZSRS, ale ich doniesienia na temat terroru niejednokrotnie jawiły się jako przesadzone lub wymysł wyobraźni. Sowiecka propaganda skutecznie takie świadectwa deprecjonowała[7]. Sytuacja zmieniła się po „tajnym referacie” Nikity Chruszczowa wygłoszonym na XX Zjeździe KPZS w lutym 1956 r., kiedy to ówczesny I sekretarz otwarcie skrytykował Stalina, wspominając o czystkach i rozpętanym terrorze lat 1936–1938, jednocześnie wymieniając niektóre ofiary represji. Było to oficjalne potwierdzenie relacji świadków represji, którzy wydostali się po 1941 r. z sowieckiego piekła[8]. Trzeba pamiętać, że Chruszczow sam był w 1937 r. członkiem Trójki (obwodowej i miejskiej) w Moskwie, skazującej na śmierć[9].

Nie oznaczało to, że przed przełomowym zjazdem KPZS nie prowadzono na Zachodzie badań nad okresem stalinowskim. Jedną z pierwszych prac z tego czasu dotyczących roli Stalina w czystkach opublikował Izaak Deutscher, były członek Komunistycznej Partii Polski, a potem trockista[10]. Po 1956 r. badania takie nie nabrały jednak szczególnego impetu. Dopiero w latach sześćdziesiątych XX w. ukazał się drukiem oficjalny stenogram rozprawy Kolegium Wojskowego Sądu Najwyższego ZSRS z marca 1938 r. przeciwko członkom „bloku trockistowsko-prawicowego” (tzw. procesy moskiewskie Wielkiego Terroru), przygotowany m.in. przez byłego attaché Ambasady USA w Moskwie i historyka Roberta Tuckera[11]. Momentem przełomowym stała się opublikowana w 1968 r. praca brytyjskiego historyka Roberta Conquesta dotycząca apogeum czystek[12]. Kolejnymi pracami powiększającymi wiedzę na temat represji, mechanizmów i skali terroru były: wydana w 1973 r. biografia Stalina autorstwa sowietologa (do 1939 r. obywatela RP) Adama Ulama[13], a następnie opublikowane na Zachodzie w 1974 r. książki rosyjskich autorów – dysydenta Aleksandra Sołżenicyna[14] oraz (usuniętego z KPZS) Roja Miedwiediewa[15].

Gdy na Zachód docierały pewne informacje o czystkach, a sowietolodzy usiłowali badać te kwestie, to w tym samym czasie w ZSRS temat Wielkiego Terroru był całkowicie przemilczany. Przez pięćdziesiąt lat potworną prawdę skrzętnie utrzymywano w tajemnicy przed społeczeństwem. Pomimo krytyki Stalina, uwolnienia z łagrów represjonowanych obywateli sowieckich, a także zakrojonej na szeroką skalę rehabilitacji ofiar czystek[16] w połowie lat pięćdziesiątych XX w., rzetelne badania tej problematyki nie były możliwe. Stanowiły temat tabu. Odsunięcie Chruszczowa od władzy zatrzymało proces rehabilitacji. Dopiero objęcie władzy przez Michaiła Gorbaczowa i odejście od ostrego kursu w 1987 r. pozwoliło na podjęcie pierwszych badań i ocen Wielkiego Terroru. Z tego okresu warto wymienić prace Dmitrija Wołkogonowa[17], wybór dokumentów dotyczących procesów politycznych (pokazowych) w ZSRS pt. Rieabilitacyja[18] pod redakcją czołowego zwolennika pieriestrojki Aleksandra Jakowlewa oraz publikacje ukraińskich historyków na temat stalinizmu: Wiktora Danyłenki, Georgija Kasjanowa, Stanisława Kulczyckiego[19] oraz Jurija Szapowała[20].

Wraz z upadkiem ZSRS badacze uzyskali wgląd w tajne, niespenetrowane dotąd archiwa. Wśród pozycji dotyczących terroru okresu stalinizmu w Związku Sowieckim i jego inicjatora Stalina, wydanych po 1992 r., warto wymienić m.in. prace Olega Chlewniuka[21], Władimira Chaustowa і Leonarda Samuelsona[22], wyżej wspomnianego Chaustowa i Davida Shearera[23] oraz przede wszystkim – Nicolasa Wertha[24], Hiroakiego Kuromiyi[25], Serhija Biłokinia[26], Pavla Chinskego[27], Joerga Baberowskiego[28], Johna Archibalda Getty’ego i Olega Naumowa[29], Simona Sebag-Montefiore[30], Normana Naimarka[31] i Timothy’ego Snydera[32].

Oprócz stalinizmu i samej postaci Stalina, jako inicjatora terroru, szczególną uwagę badaczy przyciągnął jeden z głównych realizatorów czystek 1937 i 1938 r. – ludowy komisarz spraw wewnętrznych ZSRS Nikołaj Jeżow. Na jego temat pisali m.in. Nikita Pietrow i Mark Jansen[33], Aleksiej Polanskij[34], Boris Briuchanow i Jewgienij Szoszkow[35], Aleksiej Pawlukow[36], a także John Archibald Getty i Oleg Naumow[37].

Pojawiły się także publikacje poświęcone różnym aspektom Wielkiego Terroru, m.in. represjom wobec rodzin osób represjonowanych (rozkaz nr 00486)[38], chrześcijan[39], czystce wśród kadry dowódczej Robotniczo-Włościańskiej Armii Czerwonej[40], losom inteligencji[41] i sowieckiej wsi[42], a nawet represjom wobec kierownictwa organizacji komsomolskiej[43].

Od wielu lat podejmuje się badania nad poszczególnymi operacjami NKWD zapoczątkowanymi w 1937 r. Historycy Rolf Binner i Mark Junge skupili swą uwagę na rozkazie NKWD nr 00447, analizując okoliczności jego wydania, realizację w różnych częściach ZSRS z uwzględnieniem struktur partyjnych i organów wymiaru sprawiedliwości, a także zawiłości relacji pomiędzy centralą a terenem[44]. Zwieńczeniem tych badań są niedawno opublikowane dwie pozycje źródłowe zawierające kluczowe dokumenty związane z rozkazem nr 00447, a dotyczące Wielkiego Terroru w USRS i GSRS[45].

Zainteresowanie badaczy koncentruje się także na „operacjach narodowościowych”. Na te kwestie zwrócili szczególną uwagę m.in. Wołodymyr Nikolśkyj[46] oraz Jonathan Otto Pohl[47], zajmujący się działaniami wobec niemieckiej mniejszości. W związku z tym ukazały się publikacje poświęcone realizacji działań NKWD przeciwko m.in. Czechom[48], Finom[49], Grekom[50], Łotyszom[51] i Niemcom[52].

Z kolei rozkaz nr 00485 („operacja polska”) był przedmiotem dociekań badaczy rosyjskich, ukraińskich i polskich, ale nie tylko. Temat ten, jako jeden z pierwszych, podjął Nikita Pietrow[53]. Omawiali go w swoich pracach także: Arsenij Roginskij (wspólnie z Pietrowem)[54], Aleksandr Gurjanow[55], zmarły w 2015 r. Adolf Kondraćkyj[56], Ołeksandr Rublow i Wołodymyr Repryncew[57], Oksana Suszko[58], Maja Łutaj[59]. Autorem interesującego artykułu jest James Morris[60].

Prześladowania Polaków w ZSRS – z uwzględnieniem okresu Wielkiego Terroru – jako jeden z pierwszych w Polsce, przedstawił badacz rosyjski, na stałe mieszkający na Dolnym Śląsku, Mikołaj (Nikołaj) Iwanow[61]. Jest on także autorem ostatnio wydanej publikacji dotyczącej „operacji polskiej”[62]. Do pionierów tej tematyki należał także Wojciech Lizak[63]. Z kolei problematykę represji w stosunku do Polaków na obszarze sowieckiej Ukrainy zanalizował w swoich publikacjach ukraiński badacz polskiego pochodzenia Henryk Stroński[64]. Terrorem wobec Polaków oraz problemem tzw. operacji polskiej zajmowali się m.in. Stanisław Ciesielski, Wojciech Materski, Andrzej Paczkowski[65] oraz Roman Dzwonkowski[66]. Nie można nie wymienić publikacji Janusza Kupczaka[67], Roberta Kuśnierza[68], Tomasza Sommera[69], Bogdana Musiała[70], Zdzisława Juliana Winnickiego[71], Mirosławy Uwarkiny[72], Antoniny Kozyrskiej[73], Michaiła Kościuka[74] i Władimira (Uładzimira) Michniuka[75], a także pracy zbiorowej W cieniu czerwonej gwiazdy[76]. Mieczysław Łoziński (1925–2009) – świadek wydarzeń lat 1937–1938 na Żytomierszczyźnie – w 2008 r. opublikował pracę na temat „operacji polskiej”[77]. Z kolei Wasyl Haniewicz podjął próbę spojrzenia na tę problematykę przez pryzmat tragicznych losów polskiej wsi na Syberii[78]. Niezwykle cenny album zawierający fotografie osób straconych w latach Wielkiego Terroru, w tym Polaków, opublikował Tomasz Kizny[79]. Warto także wspomnieć o biografii poświęconej zgładzonemu w okresie czystek Brunonowi Jasieńskiemu[80].

Jeśli chodzi o publikacje źródłowe, to fundamentalnym zbiorem archiwaliów dotyczących „operacji polskiej” jest tom VIII polsko-ukraińskiej serii wydawniczej przygotowywanej przez archiwistów Instytutu Pamięci Narodowej i Służby Bezpieczeństwa Ukrainy[81]. Po raz pierwszy opublikowano dokumenty sowieckich organów bezpieczeństwa ukazujące przebieg operacji, materiały śledcze, a także materiały z procesów funkcjonariuszy NKWD, których sądzono potem za nadużycia i stosowanie niedozwolonych metod. Ich zeznania ujawniły nawet sposoby mordowania ofiar, a także grabienia ich mienia. Rok później ukazała się na Ukrainie edycja źródłowa dotycząca tzw. sprawy Polskiej Organizacji Wojskowej (POW) i „operacji polskiej”[82]. Nie mniej cenna jest publikacja przygotowana przez Tomasza Sommera[83]. Badacz ten zebrał również relacje świadków ludobójstwa dokonanego na Polakach[84]. Niespełna dwa lata temu przy udziale Konsulatu RP w Sankt Petersburgu ukazał się tom źródeł dotyczący represji wobec Polaków w obwodzie wołogodzkim[85]. Znaczna część publikacji dotyczy jednak okresu 1939–1953. Do „operacji polskiej” odnoszą się jedynie dwa dokumenty, zresztą wielokrotnie już drukowane (m.in. Rozkaz nr 00485). Szczególnie cenna jest lista Polaków represjonowanych w latach 1937–1938, którą sporządzono na podstawie protokołów Dwójek i Trójek. Należy również wymienić kolejny tom źródeł serii Polacy na Ukrainie, zawierający dokumenty z okresu 1935–1938[86].

Problematyka „operacji polskiej” NKWD stała się przedmiotem nielicznych konferencji naukowych. Jedną z nich w 2012 r. zorganizował Oddział IPN w Białymstoku[87]. Tematem „operacji polskiej” na przestrzeni ostatnich dziesięciu lat zajmowała się także polska prasa[88].

Dostęp do archiwów postsowieckich po 1992 r. zaowocował badaniami nad regionalnym wymiarem czystek[89]. Znaczna część badań regionalnych dotyczy dawnej RFSRS. Ukazały się m.in. prace na temat wydarzeń lat 1937–1938 w Kraju Ałtajskim[90], Tatarstanie[91], Karelii[92], u podnóża Uralu[93], obwodzie tomskim[94], północno-zachodnich obszarów RFSRS[95], okolic Moskwy[96], a także w nadrzecznym rejonie rzeki Irtysz (tzw. Priirtysze)[97].

Wiele projektów badawczych obejmujących problematykę stalinizmu oraz represji lat 1936–1938 dotyczy terenów byłej Ukraińskiej SRS[98]. Kwestiom tym dużo uwagi poświęcili naukowcy ukraińscy, w tym wymienieni już Jurij Szapował[99], Stanisław Kulczyćkyj[100], wspomniany Wołodymyr Nikolśkyj[101], a także Myrosław Popowycz[102], Mykoła Szytiuk[103] oraz Walerij Wasyljew[104]. Analizą objęto nawet poszczególne obwody USRS. Powstały prace na temat czystek m.in. w obwodach: chmielnickim[105],
donieckim[106], kijowskim[107], mikołajewskim[108], odeskim[109], połtawskim[110], żytomierskim[111], a także na Podolu[112].

Również czystki okresu 1937–1938 w sowieckiej Gruzji stały się – po rozpadzie ZSRS i otwarciu archiwów – przedmiotem badań historyków. Nie oznacza to, że wcześniej nie były wydawane prace dotyczące sowieckich represji w Gruzji. W 1990 r., a więc jeszcze przed ogłoszeniem przez Gruzję niepodległości, na fali ujawniania prawdy o czystkach, ukazały się wspomnienia jednego z represjonowanych[113]. Na Zachodzie pionierem badań nad sowiecką Gruzją i stalinowskimi represjami był David M. Lang[114].

Jeśli chodzi o badania nad stalinizmem w Gruzji po 1992 r., to z historyków zajmujących się tą problematyką należy wspomnieć Awtandila Songhulaszwilego, Aleksandra Dauszwiliego i Makwali Natmieładze[115] oraz Marine Beridze. Ten ostatni zanalizował sowiecki okres w Meschetii[116]. Warto także wymienić Alexa Marshalla, który skupił się na sowieckim okresie w historii całego Zakaukazia[117].

Natomiast różne zagadnienia związane z Wielkim Terrorem w sowieckiej Gruzji omawiali w swoich pracach m.in. wspomniany już Dauszwili, który zajął się represjami w przemyśle tbiliskim[118], a także Levan Avaliszwili[119] i Gieorgij Mamulia[120]. W 2012 r. ukazały się wspomnienia o represjonowanych w czasie Wielkiego Terroru kobietach[121]. Wcześniej opublikowano materiały dotyczące więźniarek zesłanych do łagru Alżir w Kazachstanie[122]. Tematyka związana z czystkami 1936–1938 gościła na łamach „Biuletynu Archiwalnego” wydawanego przez Archiwum MSW Gruzji. W 2015 r. część z zamieszczanych tu artykułów została przetłumaczona na język angielski i opublikowana w dwutomowej edycji[123]. Kwestią Wielkiego Terroru w Gruzji zajęli się wspólnie badacze niemieccy – na czele z Markiem Junge i Berndem Bonwetschem – oraz pracownicy Archiwum MSW Gruzji, kierowanego przez Omara Tuszuraszwilego. W wyniku ich współpracy, w II połowie 2015 r. zostało wydane monumentalne dwutomowe dzieło w językach gruzińskim i rosyjskim[124]. W jego pierwszej części przeanalizowano sowiecki „porządek” w Gruzji, natomiast część druga zawiera dokumenty pochodzące z Archiwum MSW Gruzji[125]. Jest to podstawowa publikacja źródłowa dla tematu. Ukazała się także wersja niemiecka tej książki[126].

Jeśli chodzi o represje wobec Polaków w Gruzji w okresie 1937–1938, jak dotąd temat ten nie był gruntownie zbadany. Na temat losu Polaków w GSRS pisał m.in. Andrzej Furier[127]. Kwestią tą, jak i stosunków polsko-gruzińskich w latach 1918–1921, a także sowieckich represji z lat dwudziestych XX w., zajął się Wojciech Materski[128]. Zorganizowano także w Warszawie dwie wystawy poświęcone Polakom w Gruzji. Towarzyszyły im publikacje katalogów[129]. W lutym 2013 r. w Domu Europejskim w Tbilisi otwarto wystawę pt. „Represje wobec Polaków w sowieckiej Gruzji. Repressions of Poles in Soviet Georgia” przygotowaną przez Ambasadę RP w Tbilisi, Archiwum MSW Gruzji i Dom Europejski. Podczas wystawy odbył się pokaz filmu produkcji gruzińskiej Operacja polska[130].

* * *

Rozpoczęta tuż przed „operacjami narodowościowymi”, na podstawie rozkazu Jeżowa nr 00447 z dnia 30 lipca 1937 r., „operacja kułacka” – w rzeczywistości wymierzona w tzw. elementy antysowieckie – trwała od początku sierpnia 1937 r. do 17 listopada 1938 r. W skutek tej operacji skazano blisko 800 000 osób, w tym ponad 380 000 (a więc prawie połowę) na karę śmierci i ponad 380 000 na karę wieloletniego więzienia lub obozu pracy. Należy pamiętać, że większość skazanych na łagry już z nich nie powróciła[131]. Aresztowanych skazywano w trybie posiedzeń Trójek NKWD. W ich skład (dla „operacji kułackiej”) wchodzili: ludowy komisarz spraw wewnętrznych (lub zastępca) – jako przewodniczący, prokurator i przedstawiciel kierownictwa partii (I sekretarz) – jako członkowie. W GSRS protokoły Trójek podpisywali: ludowy komisarz spraw wewnętrznych GSRS Siergiej Goglidze lub jego zastępcy – Awksientij Rapawa albo Bogdan Kobułow, prokurator GSRS Iłłarion Tałachadze oraz – z ramienia partii – naczelnik Zarządu RKM NKWD i pomocnik ludowego komisarza spraw wewnętrznych GSRS Szałwa Cereteli, od 9 października 1938 r. I sekretarz KC KP(b) Gruzji Kandid Czarkwiani. Sekretarzem Trójki był kapitan bezpieczeństwa państwowego Aleksandr Morozow[132]. Tzw. operacja kułacka dotknęła znaczną grupę osób narodowości polskiej, co pokazują dokumenty zamieszczone w niniejszym tomie.

Niecałe dwa tygodnie później, 11 sierpnia 1937 r., Jeżow wszczął kolejną operację – tzw. polską (Rozkaz nr 00485), która miała na celu ostateczne i definitywne wyeliminowanie Polaków z aparatu partyjnego i państwowego, organów bezpieczeństwa, armii, przedsiębiorstw państwowych, kołchozów, słowem ze wszystkich sfer życia. Aresztowanych podzielono na dwie kategorie: pierwszą podlegającą rozstrzelaniu, drugą – karze więzienia lub obozów (od 5 do 10 lat). Przydzielenie do danej kategorii odbywało się wskutek decyzji ludowego komisarza spraw wewnętrznych danej republiki lub naczelników obwodowego zarządu NKWD oraz miejscowych prokuratorów[133].

Po zakończeniu farsy śledztwa prowadzonego przez funkcjonariuszy NKWD, na temat każdego oskarżonego sporządzano krótką informację wraz ze streszczeniem uzyskanych w śledztwie (środkami przymusu fizycznego i psychicznego) materiałów. Następnie informacje z nazwiskami układano w jeden spis (w formie albumu), który później był kierowany do rozpatrzenia przez ludowego komisarza spraw wewnętrznych albo naczelnika właściwego zarządu NKWD i prokuratora. Taką komisję złożoną z prokuratora i przedstawiciela kierownictwa zarządu NKWD określano jako „Dwójkę”. Podpisujący się pod spisami naczelnicy zarządów NKWD i przedstawiciele prokuratury nie dokonywali w praktyce żadnej analizy, ani – przypuszczalnie – nie zapoznawali się ze sprawami śledczymi. Przy rozpatrywaniu sprawy poszczególnych oskarżonych, w praktyce już w regionie proponowano wymiar kary. Następnie spis wysyłano do Moskwy w celu ostatecznej akceptacji przez przewodniczącego Dwójki – ludowego komisarza spraw wewnętrznych ZSRS Nikołaja Jeżowa (ewentualnie jego zastępcę komkora Michaiła Frinowskiego) i członka Dwójki prokuratora ZSRS Andrieja Wyszynskiego (ewentualnie II zastępcę prokuratora ZSRS Grigorija Roginskiego). Po zaaprobowaniu, spis wysyłano z powrotem w celu wykonania wyroków[134].

Z powodu – jak się wydaje – gigantycznej ilości spraw kierowanych do centrali w Moskwie, w połowie września 1938 r. „zreformowano” mechanizm, ustanawiając w każdym regionie Specjalne Trójki, których decyzje były ostateczne i nie wymagały akceptacji Moskwy (podobnie jak w przypadku „operacji kułackiej”). Te Specjalne Trójki składały się z naczelnika UNKWD, prokuratora i sekretarza partii komunistycznej[135]. Protokoły Specjalnych Trójek NKWD („operacja polska”) w Gruzji podpisywali: ludowy komisarz spraw wewnętrznych GSRS Siergiej Goglidze, prokurator GSRS Iłłarion Tałachadze oraz I sekretarz KC KP(b) Gruzji, jednocześnie I sekretarz Komitetu Miejskiego KP(b)Gruzji w Tbilisi Kandid Czarkwiani[136].

Ogółem, w związku z „polskim” rozkazem, w całym ZSRS rozpatrzono sprawy dotyczące ok. 146 000 zatrzymanych[137]. Według ustaleń Nikity Pietrowa i Arsenija Roginskiego skazano na śmierć 111 091 osób[138]. Dane te wydają się być jednak zaniżone. Według części badaczy, w wyniku zastosowanych represji, w ramach tylko „operacji polskiej” życie mogło stracić nawet 140 000 Polaków, a w czasie całej akcji – do 200 000 osób narodowości polskiej lub w jakikolwiek sposób związanych z Polską[139]. Nie mamy jednak danych, jeśli chodzi o liczbę ofiar – Polaków zamordowanych w trakcie „operacji kułackiej”. Odnalezione dokumenty uświadamiają, jak wielu Polaków mogło w niej zginąć.

Większość dokumentów w niniejszym tomie to protokoły posiedzeń Trójek z dwóch operacji NKWD prowadzonych na mocy rozkazów nr 00447 i nr 00485. Jak się wydaje, spośród wszystkich wspomnianych 137 protokołów, aż 111 jest efektem posiedzeń Trójki NKWD w ramach „operacji kułackiej” (Rozkaz nr 00447), natomiast pozostałe 26 dokumentów, sporządzonych pomiędzy 25 września a 23 października 1938 r., to protokoły Trójek Specjalnych NKWD w ramach operacji narodowościowych (tj. „polskiej”). Wskazuje na to przede wszystkim skład personalny samych Trójek i niejednokrotnie adnotacja: „dotyczy Polaków”[140].

W stosunku do aresztowanych Polaków zamieszkujących Gruzińską SRS, Trójki wydawały przede wszystkim wyroki śmierci lub skazywały ich na kary wieloletniego osadzenia w łagrze, z którego praktycznie nie było już powrotu. Wyroki te, to swoisty zapis działalności sądów doraźnych, a właściwie – jak ujął to cytowany wielokrotnie Werth – zapis parodii wymiaru sprawiedliwości[141]. „W stalinowskiej Rosji – zauważył Tomasz Kizny – fizyczna likwidacja człowieka pociągała za sobą unicestwienie także w sferze symbolicznej – zatarcie wszelkich śladów istnienia ofiary, skazanie na zapomnienie, damnatio memoriae – potępienie pamięci”[142]. Publikacja wyroków śmierci jest tym samym przypomnieniem ofiar i ich losów, jest przywróceniem pamięci osób skazanych na całkowite zapomnienie.

* * *

Niniejszy tom opracowany został w ramach współpracy Archiwum MSW Gruzji i Archiwum IPN. Współpraca ta stała się możliwa dzięki podpisaniu 21 maja 2013 r. umowy o wymianie archiwalnej pomiędzy Akademią MSW Gruzji a Instytutem Pamięci Narodowej. W wyniku jej podpisania do Archiwum IPN trafiło wiele jednostek archiwalnych dotyczących Polaków w sowieckiej Gruzji, represjonowanych przez sowieckie organy bezpieczeństwa. Jednocześnie, od końca 2013 r., zaczęto prowadzić rozmowy na temat wspólnych projektów wydawniczych. W efekcie tych negocjacji, w marcu 2015 r., powstała polsko-gruzińska grupa robocza, która podjęła prace nad tomem źródeł dotyczącym represji wobec Polaków w okresie Wielkiego Terroru. W przyszłości planuje się wydać wersję gruzińską niniejszej publikacji.

Marcin Majewski

Wladimer Luarsabiszwili, Omar Tuszuraszwili

KRÓTKA HISTORIA
WIELKIEGO TERRORU W GRUZJI[*]

Termin „Wielki Terror” zaistniał oficjalnie w historiografii w pracach Roberta Conquesta[1]. Odwołuje się on do fali represji przeprowadzonych przez obwodowe i republikańskie organy Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych (NKWD) pomiędzy sierpniem 1937 r. a październikiem 1938 r. przeciwko osobom z wszystkich grup społecznych – od zwykłych obywateli po prominentów politycznych. Wielki Terror był tylko jedną z fal represji, które miały miejsce w Związku Sowieckim w epoce Stalina. Poprzedziły go: pozbawienie majątków kułaków[2] (1930–1932), czystki wewnątrzpartyjne (1933–1937), kampania antybiurokratyczna (1935–1937) oraz wydarzenia w Moskwie w sierpniu 1936 r.[3] W 1934 r. Kolegium Wojskowe Sądu Najwyższego rozpoczęło orzekanie w sprawach ludzi uznanych za elementy szkodliwe w kluczowych sektorach politycznych, administracyjnych i gospodarczych. Przykładowo, w latach 1937–1938 w Gruzji, Trójka osądziła 21 105 osób (15 442 osoby w 1937 r. i 5663 – w 1938 r.). Te przypadki zastraszania utorowały drogę Wielkiemu Terrorowi, umożliwiając organom NKWD, którym rozkazano przeprowadzenie krwawych represji, nabycie profesjonalnego doświadczenia i umiejętności operacyjnych. W ciągu zaledwie dwóch lat w całym Związku Sowieckim około 1 mln osób rozstrzelano, 12 mln zostało uwięzionych w koloniach karnych i w sumie 16 mln ludzi aresztowano na mocy stalinowskich przepisów[4]. Niestety, ustalenie dokładnej liczby ofiar wciąż nie jest możliwe. Z tego powodu liczby podawane przez poszczególnych badaczy różnią się od siebie. I tak, według Conquesta i jego następców, w czasach Wielkiego Terroru aresztowano 6 mln ludzi, stracono 3 mln, a 2 mln zmarły w obozach. Amerykańscy historycy (rewizjoniści) podają inne dane. Kwestionują oni także pogląd, iż Wielki Terror był kampanią starannie zaplanowaną i kierowaną przez Józefa Stalina[5]. Tłumaczą represje w kontekście napiętych relacji między władzami centralnymi a regionalnymi. Nikt jednak nie wątpi, że Stalin i jego otoczenie mieli w nich swój udział. Świadczą o tym tzw. listy Stalina sporządzane dla Biura Politycznego, które zatwierdzało kary dla każdej oskarżonej osoby[6]. Stalinowi przedłożono 383 listy z ponad 44 000 nazwisk. Większość z tych ludzi została skazana na śmierć. Sam Stalin podpisał 362 listy, Łazar Kaganowicz – 191, Andriej Żdanow – 177, Anastas Mikojan – 62[7]. Część dokumentów zachowanych w archiwach dowodzi udziału Stalina w planowaniu i kierowaniu terrorem. Terror ten zniszczył zarówno „lewe”, jak i „prawe” skrzydło partii. Jego ofiarami padli byli towarzysze walki politycznej Lenina, jak i przeciwnicy polityki Stalina. Pod koniec, Stalin stał na czele państwa zupełnie sam. Tak więc terror był podstawowym komponentem sowieckiego systemu totalitarnego.

1.

Jak dotąd opublikowano wiele prac badawczych poświęconych różnym systemom totalitarnym[8]. Większość dotyczy różnych etapów historii ZSRS[9]. Artykuły naukowe[10], listy[11] i pamiętniki[12] zawierają dokładny opis organizacji i rozwoju Związku Sowieckiego. Polityka bolszewicka w stosunku do otaczających krajów, takich jak Finlandia, państwa bałtyckie (do 1940 r.), Polska, Węgry (od 1939 r.), Czechosłowacja (od 1945 r.), Gruzja (do 1921 r.), była konsekwentnie agresywna i imperialna. Warto również zwrócić uwagę na reakcję obywateli sowieckich wobec takiej polityki ZSRS. Krytyka przemocy i obrona praw człowieka stały się dwoma przewodnimi hasłami ruchu dysydenckiego w Związku Sowieckim.

Termin „totalitarny”, szeroko rozpowszechniony w XX w., ma bardzo interesującą historię. Giovanii Amendola używał wyrażenia „system totalitarny” w swych artykułach: Mayorita minorita i Cavour e Pansoja, opublikowanych w gazecie „Il Mondo” 12 maja i 28 czerwca 1923 r. Według Fisichellego termin „totalitaryzm” został po raz pierwszy użyty przez socjalistę Lelio Besso w jego artykule zamieszczonym 2 stycznia 1925 r. w gazecie „La Rivoluzione Liberale”[13]. Natomiast Massimiliano Fiorillo utrzymuje, iż jako pierwszy użył go Benito Mussolini na IV Kongresie Narodowej Partii Faszystowskiej (PNF)[14]. Z rozpowszechnieniem terminu łączył Mussoliniego również Richard Pipes[15]. Wyrażenie „totalne zrozumienie życia” należy do Giovanniego Gentile[16]. W interesującym artykule Michael Schäfer ukazuje, w jakim kontekście termin „totalny” był stosowany w latach 1930–1935. Wymienia trzech autorów: Ernsta Jüngera, Carla Schmidta i Urika Ludendorfa – wszyscy oni używali tego pojęcia w znaczeniu politycznym[17].

Jeśli chodzi o istotę tego terminu, to był on pojmowany różnie przez różnych autorów. Norberto Bobbio zwraca uwagę, że „totalitaryzm” jest negatywnym wkładem ideologicznym w historię[18]. Według Normana Podhoretza, Irvinga Kristola i Jeane Kirkpatrick totalitaryzm jest systemem, który zmienia relacje, wiarę i wartości. Karl Popper uważa, iż totalitaryzm łączy historycyzm z utopizmem[19].

Wśród autorów teorii totalitaryzmu, którzy pojawili się w okresie zimnej wojny, są: Daniel Lerner (badał kwestię autorytetu w państwie nazistowskim)[20], Hannah Arendt (badania nad wkładem mas w systemy totalitaryzmu)[21], Karl W. Deutsch (studia nad totalną mobilizacją)[22], Michael Curtis (prace nad podstawową charakterystyką systemów totalitarnych)[23], Leonard Schapiro (badania nad czterema podstawowymi czynnikami systemów totalitarnych)[24] i Zbigniew Brzeziński (studia nad modelem bipolarnym)[25]. Wszystkie te teorie wniosły istotny wkład do badań nad wprowadzaniem systemów totalitarnych i ich zarządzaniem.

Państwo sowieckie, jako klasyczny model systemu totalitarnego, miało wszystkie jego charakterystyczne cechy, w tym: gotowość mas do uczestnictwa w organizacji politycznej[26]; odrzucenie większościowego systemu parlamentarnego i regulacji konstytucyjnych[27]; antyliberalna, antyedukacyjna, antykonstruktywna i antyspołeczna ideologia[28]; istnienie oficjalnej – na wpół religijnej – ideologii (zajmującej się samym istnieniem jednostki i każdym z pól aktywności społecznej); monopol jednej partii o strukturze hierarchicznej, będącej częścią państwowego aparatu biurokratycznego i mającej kontrolę policyjną, która obejmuje media[29]; monopol państwowy w sferze ekonomii, kultury i społeczeństwa, kontrolowanych za pomocą terroru, obozów koncentracyjnych i policji politycznej[30].

2.

Jakkolwiek państwa niedemokratyczne mogą się różnić sposobem organizacji, wszystkie wykorzystują terror, aby zachować autorytet i kontrolować masy. Terror ten prowadzą specjalne organy, mające swoją własną, osobliwą historię. Na szczególną uwagę zasługuje aparat rosyjskiej policji, który – stworzony kilka wieków wcześniej – przetrwał.

Między 1565 a 1572 r. w Rosji została powołana szczególna formacja zwana „opryczniną”. Jej głównym celem było zaprowadzenie terroru państwowego i spełnianie życzeń autokraty. W końcu XIX w. został utworzony Oddział Ochrony Porządku i Bezpieczeństwa Publicznego, zazwyczaj określany w skrócie „Ochraną”. W czasach carskich był on częścią Departamentu Policji Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. 20 grudnia 1917 r. powołano – pod kierownictwem Feliksa Dzierżyńskiego – Wszechrosyjską Nadzwyczajną Komisję do Walki z Kontrrewolucją i Sabotażem (od 1918 r. do Walki z Kontrrewolucją, Spekulacją i Nadużyciami Władzy), tzw. CzK. 6 lutego 1922 r. została ona zastąpiona przez Państwowy Zarząd Polityczny (GPU), a po roku – przez Zjednoczony Państwowy Zarząd Polityczny (OGPU). Instytucja ta istniała aż do 10 lipca 1934 r., kiedy to na podstawie dekretu wydanego przez Centralny Komitet Wykonawczy Związku Sowieckiego OGPU zostało wcielone do niedawno utworzonego Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych (NKWD). 3 lutego 1941 r., w oparciu o dekret wydany przez Prezydium Rady Najwyższej ZSRS, Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych i Ludowy Komisariat Bezpieczeństwa Państwowego stały się oddzielnymi strukturami. Wielki Terror w Związku Sowieckim został przeprowadzony przez NKWD[31].

Wydany 13 lipca 1934 r. przez NKWD ZSRS Rozkaz nr 001 powołał do życia Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych Zakaukaskiej SFSR w Tbilisi, funkcjonujący w strukturze NKWD Związku Sowieckiego. Na podstawie tego rozkazu został też sformowany Zarząd NKWD ds. Gruzji (UNKWD ds. GSRS). Kierowali nim D.S. Kiladze (15 VII 1934 r. – 11 XI 1934 r.) oraz S.A. Goglidze (11 XI 1934 r. – 1 I 1937 r.). Rozkazem nr 004 wydanym przez NKWD ZSRS 1 stycznia 1937 r. NKWD Zakaukaskiej SFSR zostało zlikwidowane. W czasie swojej działalności było ono kierowane przez T.I. Lortkipanidze (15 VII 1934 r. – 11 XI 1934 r.) oraz S.A. Goglidze (11 XI 1934 r. – 1 I 1937 r.). Na mocy tego samego rozkazu utworzono NKWD GSRS. Na jego czele stali S.A. Goglidze (1 I 1937 r. – 14 XI 1937 r.) i A.N. Rapawa (29 XI 1938 r. – 26 II 1941 r.).

3.

W różnych okresach aparat centralny NKWD przybierał różne formy organizacyjne. Praca[32] autorstwa N.W. Pietrowa i K.W. Skorkina dostarcza szczegółowych opisów struktury NKWD między 1936 a 1941 r., kiedy to część NKWD została zastąpiona przez Ludowy Komisariat Bezpieczeństwa Państwowego (NKGB). Między 10 VII 1934 r. a 26 IX 1936 r. NKWD był kierowany przez Gienricha Jagodę, od 26 IX 1936 r. do 25 XI 1938 r. – przez Nikołaja Jeżowa, a w okresie od 25 XI 1938 r. do 29 XII 1945 r. – przez Ławrentija Berię. Tak więc Wielki Terror był prowadzony, kiedy na czele NKWD stał Nikołaj Jeżow. Należy zauważyć, iż kierowanie aparatem represji przez Jagodę nie uchroniło go przed prześladowaniem, tak jak i Jeżowa, który ostatecznie sam padł ofiarą terroru. Beria był jedynym, który przeżył masowe represje i zachował swoją pozycję aż do śmierci Stalina.

4.

3 lipca 1937 r. sekretarz generalny Komitetu Centralnego WKP(b) Józef Stalin przesłał ludowemu komisarzowi spraw wewnętrznych ZSRS Jeżowowi rezolucję „O elementach antysowieckich”, którą Politbiuro otrzymało 2 lipca. Według rezolucji wielu byłych kułaków i kryminalistów powróciło ze swych miejsc zesłania na Dalekiej Północy bądź Syberii i w owym czasie mieli oni być rzekomo zaangażowani w prowadzenie antysowieckich działań, sabotowanie spółdzielni i kołchozów oraz sektorów transportu i przemysłu. Komitet Centralny proponował, by sekretariaty instytucji republikańskich i obwodowych, jak również przedstawiciele NKWD obwodów oraz na szczeblu republiki, rejestrowały tych kułaków, którzy przybyli z zesłania, jak i powracających kryminalistów. Ponadto domagał się podzielenia ich na grupy – szczególnie antyspołecznych i mniej aktywnych. Podczas gdy ludzi z pierwszej grupy, po rozpatrzeniu ich spraw przez Trójkę, skazywano na najwyższą karę – śmierć, osoby z drugiej grupy miały być odsyłane do miejsc zesłania. Komitetowi Centralnemu zajęło pięć dni ustalenie składu Trójki oraz dokładnej liczby osób, które miały być zgładzone lub zesłane[33].

Historia kułaków skazanych na zesłanie bierze swój początek w 1927 r., kiedy to w styczniu OGPU otrzymało rozkaz sporządzenia listy osób społecznie niebezpiecznych i wyrażających nastroje antysowieckie. W ciągu jednego roku na liście tej znalazło się około 72 000 osób. Kryzys zbożowy, który rozpoczął się pod koniec 1927 r., stworzył władzom centralnym okazję do wydania rozkazu zarządzającego przeprowadzenie nowych aresztowań. Politbiuro 14 stycznia 1928 r. nakazało władzom lokalnym aresztowanie spekulantów i kułaków. Kryzys ekonomiczno-społeczny, i jego pogłębienie wywołane tymi represjami, spowodował wzrost wskaźnika przestępczości na wsi. Stalin 27 grudnia 1929 r. oficjalnie wezwał do „likwidacji kułaków jako klasy”[34]. Kierowana przez Wiaczesława Mołotowa Komisja Specjalna dzieliła kułaków na trzy kategorie. Ich sprawy miały być rozpatrywane przez Trójki, w skład których wchodzili: pierwszy sekretarz komitetu partyjnego, przewodniczący komitetu wykonawczego i przedstawiciel lokalnej GPU. Na podstawie Rozkazu nr 44/21 wydanego przez Gienricha Jagodę 60 000 kułaków z pierwszej kategorii zostało aresztowanych. Zapełnili oni liczne obozy na Wyspach Sołowieckich[35]. Więźniowie budowali koleje, fabryki chemiczne, przedsiębiorstwa metalurgiczne. W 1931 r. liczba kułaków pozbawionych majątków osiągnęła już 1 800 000[36]. Ludzie, których aresztowano i zesłano i którzy tym samym uniknęli egzekucji, w późnych latach trzydziestych XX w. ponownie osiedlili się w miastach na terenie całego Związku Sowieckiego. W 1937 r. władze centralne rozpętały przeciw nim nową falę prześladowań.

W odpowiedzi na decyzję Komitetu Centralnego szef NKWD Nikołaj Jeżow – 3 lipca 1937 r. – przesłał Wytyczne nr 266 do wszystkich naczelników zarządów NKWD. Według tychże instrukcji zarówno kułacy, którzy powrócili z zesłania, jak i kryminaliści, musieli być zarejestrowani i podzieleni na dwie kategorie. Pierwszą kategorię tworzyły elementy antyspołeczne, które miały być aresztowane lub zlikwidowane. Druga kategoria składała się z jednostek mniej aktywnych – ludzie ci mieli być zesłani. Jeżow nalegał, aby do 8 lipca sporządzono listy, uwzględniając te kategorie[37].

Jeszcze tego samego dnia z różnych regionów Związku Sowieckiego zostały wysłane do Stalina i Jeżowa zaszyfrowane telegramy. Za pośrednictwem tych telegramów terenowi oficjele informowali władze centralne o utworzeniu Specjalnych Trójek. I tak, 3 lipca 1937 r. z Krasnojarska wysłano telegram podpisany przez drugiego sekretarza obwodowego WKP(b) P.D. Akulinuszkina[38]. Po nim, 4 lipca, przyszedł telegram z Tatarskiej ASRS, z podpisem sekretarza A.K. Lepy[39]. Na podstawie tych dwóch telegramów Politbiuro wydało 5 lipca uchwałę o powołaniu Trójek w trzech regionach: na Krymie, w Udmurckiej ASRS i Tatarskiej ASRS[40].

W następnych dniach otrzymano telegramy z kolejnych regionów, w tym z GSRS. I sekretarz Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Gruzji Ławrentij Beria poinformował centralę o utworzeniu Trójki z następującymi członkami: zastępca naczelnika gruzińskiego NKWD A. Rapawa, prokurator GSRS W. Tałachadze i naczelnik milicji republiki S. Cereteli[41]. Według Berii w pierwszej kategorii zostało zarejestrowanych 1419 osób, a w drugiej – 1562. Dane te nie obejmowały 2000 członków partii antysowieckich.

12 lipca 1937 r. zastępca szefa NKWD Michaił Frinowskij przesłał naczelnikom obwodowych zarządów NKWD (w dwóch szyfrogramach – nr 299 i nr 300[42]) następujące memorandum do Wytycznych nr 266 Nikołaja Jeżowa:

„Po pierwsze – nie rozpoczynać operacji represjonowania byłych kułaków i kryminalistów, powtarzam, nie rozpoczynać. Dzień rozpoczęcia operacji i porządek jej przeprowadzenia określi specjalne rozporządzenie lud[owego] kom[isarza].

Po drugie – czas pozostały na rozpoczęcie operacji wykorzystać na: przeanalizowanie spraw ujawnionych już kułaków i kryminalistów; uściślenie i dogłębne przestudiowanie zgromadzonych na ich temat kompromitujących materiałów; wykrycie byłych kułaków i kryminalistów, którzy jeszcze dotąd nie zostali objęci ewidencją i uzupełnienie ewidencji.

Po trzecie – ujawnionych w toku pracy operacyjnej najbardziej zażartych aktywnych kułaków i niebezpiecznych dla społeczeństwa kryminalistów aresztować, przeprowadzać śledztwo, ale ich spraw nie kierować do rozpatrzenia przez Trójki, nie wydawać i nie wykonywać wyroków, aż do czasu wydania przez lud[owego] kom[isarza] specjalnych wytycznych.

Po czwarte – z uwagi na specjalne polityczne znaczenie operacji lud[owy] kom[isarz] wyznaczy specjalne posiedzenie, na którym zostaną omówione: plany przeprowadzenia operacji, zgromadzone materiały ewidencyjne i sposób przeprowadzenia operacji. Posiedzenie będzie podzielone na dwa spotkania.

Po piąte – wszyscy macie się stawić na posiedzeniu w dniu 16 lipca, mając ze sobą przygotowane plany operacji i wszystkie materiały ewidencyjne”[43].

Warto również zwrócić uwagę na dodatkowe Memorandum nr 424 sporządzone przez M. Frinowskiego, w którym stwierdzono, iż naczelnicy zarządów NKWD winni ogłosić wyroki wydane przez Trójki tylko wobec represjonowanych należących do drugiej kategorii, podczas gdy osoby z pierwszej kategorii nie powinny znać werdyktu, jaki zapadł w ich sprawie[44].

Jeżow 30 lipca 1937 r. wydał Rozkaz operacyjny nr 00447 „w sprawie operacji represjonowania byłych kułaków, kryminalistów oraz innych elementów antysowieckich”[45] dostarczający szczegółowych informacji o zbliżających się represjach i o metodach ich stosowania. We wstępie wymieniał powody ich wprowadzenia oraz kategorie osób mających podlegać prześladowaniom. Mieli to być: kułacy, kryminaliści, duchowni, sekciarze, byli uczestnicy antysowieckich wystąpień zbrojnych, socjaliści-rewolucjoniści, gruzińscy mienszewicy, dasznacy[46], musawatyści[47], żandarmi, reemigranci i inni. Pierwsza część rozkazu udzielała wskazówek co do kategorii osób, które miały być represjonowane; część druga wyszczególniała kary oraz określała liczbę osób mających im podlegać; część trzecia zawierała instrukcje jak przeprowadzić operację; część czwarta dotyczyła środków dochodzeniowo-śledczych; część piąta mówiła o tworzeniu i pracy Trójek; część szósta instruowała o wydawaniu wyroków, a część siódma precyzowała warunki organizacyjne operacji i zakres odpowiedzialności jej wykonawców. Ponadto rozkaz ustanawiał limity w ramach kategorii dla poszczególnych republik. Jeśli chodzi o Gruzję, pułapem była liczba 5000 z 3 376 946 osób, w tym 2000 dla pierwszej kategorii i 3000 – dla drugiej.

Rozkaz nr 00447 uzupełniony został uchwałą Komitetu Centralnego WKP(b) podjętą 31 lipca 1937 r., podającą daty rozpoczęcia operacji w poszczególnych regionach Związku Sowieckiego. W każdym z nich miała ona ruszyć 5 sierpnia 1937 r., z kilkoma wyjątkami: we wschodniej Syberii i Krasnojarsku początek operacji wyznaczony został na 15 sierpnia, a w Turkmenistanie, Uzbekistanie, Tadżykistanie i Kirgistanie – na 10 sierpnia. Operacja miała być zakończona po czterech miesiącach. Dodatkowo, uchwała określała niezbędne warunki organizacyjne, w tym: kwoty wydatków, rozwiązania transportowe oraz zawierała wskazania, do których obozów miały trafić represjonowane osoby[48].

Jeżow zameldował Stalinowi o rezultatach pierwszej części operacji 8 września 1937 r.[49] Według jego raportu do 1 września aresztowano 146 225 osób (w tym kułaków, kryminalistów i kontrrewolucjonistów), z czego 31 530 osób zostało straconych a 13 669 skazanych na zesłanie. Choć na przeprowadzenie akcji przewidziano cztery miesiące, Jeżow 3 listopada 1937 r. rozesłał do naczelników zarządów NKWD Rozkaz nr 49721 nakazujący przyśpieszenie działań i wyznaczył datę 10 grudnia jako nowy termin zakończenia operacji. Już jednak 11 grudnia wysłał kolejny rozkaz, przekładający ten termin na 1 stycznia 1938 r.

31 stycznia 1938 r. Politbiuro zadecydowało, iż konieczne jest przedłużenie operacji i przekazało 22 lokalnym sądom nowe limity aresztowań (48 000 osób dla pierwszej kategorii i 9200 – dla drugiej)[50]. Należy zauważyć, że represje 1938 r. głęboko dotknęły inne grupy społeczne, zwłaszcza tzw. elementy kontrrewolucyjne (socjalistów-rewolucjonistów, anarchistów, duchownych etc.).

5.

I sekretarz Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Gruzji Ławrentij Beria wysłał 1 kwietnia 1938 r. do Józefa Stalina i Nikołaja Jeżowa zaszyfrowany telegram informujący o zatrzymaniu przez gruzińskie NKWD członków nielegalnych organizacji – mienszewików, socjalistów-rewolucjonistów, socialistów-federalistów, narodowych demokratów oraz osób, które wróciły z zesłania. Prosił jednocześnie o zgodę dla Trójki gruzińskiego NKWD na rozpatrzenie dodatkowych 1000 spraw pierwszej kategorii i 500 – drugiej[51].

Analiza posiedzeń Trójki w Gruzji między 11 sierpnia 1937 r. a 11 października 1938 r. pozwala dostrzec kilka interesujących tendencji. Warto szczególnie zwrócić uwagę na zmianę liczby tych, którzy byli sądzeni w ramach całej operacji, to znaczy od jej początku do zakończenia. Jeżeli przeanalizować z osobna lata i kategorie represjonowanych, to okazuje się, iż w 1937 r. (od sierpnia do grudnia) liczba osób sądzonych z pierwszej kategorii stale się zwiększała. W sierpniu były to 482 osoby, we wrześniu ich liczba wzrosła do 946, w październiku do 1044, w listopadzie do 1971, a w grudniu do 2324 – dla ogółu liczącego 6767 osób. Tendencja ta utrzymywała się przez pierwsze miesiące 1938 r. W styczniu tegoż roku sądzonych było 313 osób, w lutym – 826, w marcu – 1212, w kwietniu – 759, w maju – 318, w sierpniu – 212, we wrześniu – 18, na ogólną liczbę 3796. Według tych danych wyznaczony limit sądzonych z pierwszej kategorii – 2000 wzrósł w październiku 1937 r., aby objąć 2472 osoby. Tego samego roku osądzone zostało 4295 osób (1971 z pierwszej kategorii i 2324 – z drugiej). Ta rosnąca tendencja była niewątpliwie rezultatem ponawianych wniosków Ławrientija Berii o zwiększenie limitów aresztowań. Podobne trendy można dostrzec w odniesieniu do osób z drugiej kategorii. W 1937 r. aresztowano 7943 osoby (7650 spośród nich zostało skazanych na 10 lat zesłania, a 293 – na 8 lat). Liczba ludzi z drugiej kategorii postawionych przed sądem wzrosła w 1937 r. (414/61, 1189/87, 1433/45, 1146/13, 3468/87)[52]. Tak jak w przypadku pierwszej kategorii, liczby te przekroczyły ustanowione początkowo limity.

Co się tyczy 1938 r., liczba osób z pierwszej kategorii postawionych przed sądem wzrosła dramatycznie w początkach tego roku. W styczniu na przykład osądzono 370 osób, w lutym – 1292 osoby, a w marcu – 1811 osób. Od kwietnia liczba ta malała (w kwietniu skazano 1128 osób, w maju – 543 osoby, w czerwcu – 252, w lipcu – 6 osób, we wrześniu – 19, a w październiku – 243 osoby). Ogółem, w 1938 r. osądzonych zostało 5665 osób z pierwszej kategorii. Liczba ludzi z drugiej kategorii postawionych przed sądem wzrastała do kwietnia: w styczniu wynosiła 313/49, w lutym – 826/315, w marcu – 1121/660, w kwietniu – 759/309, a od maja już malała (w maju – 318/202, w czerwcu – 212/35, w lipcu – 6, we wrześniu – 18, w październiku – 223). Ogółem, w 1938 r. osądzono 5383 osoby (3796 + 1587) z drugiej kategorii.

Warto podkreślić liczbę osób, które zostały skazane już po jednym posiedzeniu. Patrząc z tej perspektywy, „sprawiedliwość” została wymierzona błyskawicznie, tak w 1937 r., jak i w 1938 r. Po jednym posiedzeniu (4 września 1937 r.) skazanych zostało 297 ludzi (135 z pierwszej kategorii i 164 z drugiej). Na posiedzeniu, które odbyło się 31 grudnia 1937 r., osądzono 308 osób (48 z pierwszej kategorii i 182 z drugiej). W 1938 r. liczba osądzonych i skazanych w trakcie jednego posiedzenia zmalała, jednak nadal była ona imponująca. Na przykład, 13 marca 1938 r. osądzono 220 osób z pierwszej i 220 z drugiej kategorii, a 28 kwietnia 1938 r. – 201 z pierwszej i 201 z drugiej.

Opierając się na tych statystykach, można wyciągnąć kilka wniosków. Po pierwsze, trzeba zauważyć, że Trójka w Gruzji była szczególnie bezwzględna. Jej członkowie przekraczali pierwotnie wyznaczone limity, ale także i te zatwierdzone w późniejszym okresie. Należy również odnotować, iż w drugiej połowie 1938 r. liczby osób represjonowanych z pierwszej i drugiej kategorii były sobie równe. Odnosi się więc wrażenie, że liczba prześladowanych osób była określana z góry, stąd niezbędne było zebranie wyznaczonej liczby ludzi w celu poddania ich represjom. I tak: w maju osądzone zostały 543 osoby z pierwszej kategorii oraz 520 osób z drugiej, w czerwcu – 252 osoby z pierwszej i 247 osób z drugiej, w lipcu – 6 osób z pierwszej i 6 z drugiej, itd. Takie same liczby osób osądzonych w pierwszej i drugiej kategorii pojawiają się również w 1937 r. Jednak w 1938 r. tendencja ta jest szczególnie zauważalna.

Aby łatwiej pojąć, jak ten proces funkcjonował, posłużmy się przykładem posiedzeń odbytych w przeddzień Nowego Roku (31 grudnia 1937 r.). W tym dniu odbyły się cztery sesje Trójek, w trakcie których osądzonych zostało 891 osób. Jeżeli założyć, że członkowie Trójki poświęcili średnio dwie minuty na każdy przypadek, to musieliby spędzić nieco ponad 29 godzin na obradach, aby omówić wszystkie przedstawione w tym dniu sprawy. Oczywiście, proces nie mógł przebiegać w ten sposób. Prawdopodobnie członkowie Trójki po prostu podpisywali protokoły, przygotowane wcześniej przez miejscowych śledczych. Taką procedurę sugeruje to, że wszystkie protokoły sporządzone przez jednego śledczego mają taką samą, wzorcową formę. Daty posiedzeń są w nich skrupulatnie odnotowane. Daty i podpis sekretarza Trójki Aleksandra Morozowa zostały prawdopodobnie naniesione jednym ołówkiem kopiowym. Możemy się domyślać, że oskarżeni nie byli nawet obecni na rozprawach, a wszystkie decyzje zostały podjęte bez ich udziału. Co więcej, sam wyrok – rozstrzelać/zesłać do ITŁ – był zwykle napisany tym samym ołówkiem, jakiego użyto do wpisania daty posiedzenia. To sugeruje, że Aleksander Morozow przedstawiał członkom Trójki wcześniej wypełnione formularze.

W końcu dowody wskazują, że śledztwa NKWD, formułujące oskarżenia, na mocy których oskarżony był likwidowany – to całkowita fikcja. Dwie przesłanki świadczą o tym, że to prawdopodobne. Po pierwsze, jest oczywiste, że niemożliwe byłoby rozpatrzenie spraw setek ludzi na jednym posiedzeniu, a to oznacza, iż wyroki były ustalane wcześniej. Po drugie, tylko mały procent spraw był zwracany do dalszego śledztwa (w 1937 r. – 96 przypadków, a w 1938 r. – 16) i tylko garść była przekazywana sądowi do dalszego rozpatrzenia (w 1937 r. – 10 przypadków, a w 1938 r. – 33).

Konkludując, należy stwierdzić, iż Wielki Terror w Gruzji był krótkotrwały, ale krwawy. Być może wyeliminował kilku prawdziwych kryminalistów i rzeczywistych przeciwników reżimu sowieckiego, ale doprowadził przy tym do śmierci tysięcy niewinnych ludzi.

Hiroaki Kuromiya

WIELKI TERROR.
REPRESJE WOBEC POLAKÓW[0]

W okresie Wielkiego Terroru 1937–1938 sowiecki dyktator Józef Stalin zamordował blisko 700 000 niewinnych obywateli ZSRS. Terror uderzył we wszystkie grupy ludzi, ale szczególnie mocno w byłych kułaków, duchownych, uchodźców z zagranicy, dawnych przeciwników politycznych Stalina oraz innych podejrzanych o brak lojalności wobec jego władzy. Zapoczątkował go wydany 30 lipca 1937 r. przez Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych (NKWD) Rozkaz nr 00447, co w konsekwencji doprowadziło do oskarżenia około 800 000 ludzi. Spośród nich 50 proc. stracono[1]. W tzw. operacji kułackiej (która dotyczyła również innych grup, takich jak „ukraińscy nacjonaliści” czy też prawosławni księża) zostało ujętych i zabitych także wielu Polaków.

W opinii Stalina niektóre grupy etniczne były podejrzane politycznie ipso facto, i stąd były terroryzowane. Spośród wszystkich narodowości w Związku Sowieckim podczas Wielkiego Terroru najbardziej ucierpieli Polacy i ci, którzy mieli jakiekolwiek związki z niepodległym państwem polskim. Polska stała się „krajem wrogim” (nation-ennemi)[2]. W związku z tym 11 sierpnia 1937 r. Moskwa wydała specjalny rozkaz (Rozkaz NKWD nr 00485), aby Polaków aresztować i zabić. Według oficjalnych statystyk w wyniku wspomnianego rozkazu ogólna liczba osób postawionych w stan oskarżenia sięgnęła 139 835, spośród nich 111 091 (79,44 proc.) zostało skazanych na rozstrzelanie. Ofiary „operacji polskiej” stanowiły 41,7 proc. wszystkich oskarżonych i 44,9 proc. straconych we wszystkich operacjach narodowościowych („niemieckiej”, „łotewskiej”, „estońskiej”, „fińskiej” i innych)[3].

Liczba 139 835 osób nie jest ostateczna. Wielu Polaków zostało aresztowanych i straconych w ramach innych operacji narodowościowych (takich jak „niemiecka” czy „łotewska”), podobnie jak nie wszystkie ofiary „operacji polskiej” były Polakami[4]. Ponadto nieznana liczba Polaków stanęła przed Kolegium Wojskowym Sądu Najwyższego ZSRS, trybunałami wojskowymi oraz innymi organami specjalnymi, takimi jak Trójka, która zajmowała się tzw. operacją kułacką. Co więcej, trzeba wziąć pod uwagę fakt, iż wielu Polaków decydowało się nie deklarować swojej przynależności narodowościowej, ponieważ w owym czasie Polacy byli postrzegani w Związku Sowieckim jako politycznie podejrzani.

Szacunki poczynione przez rosyjskich historyków podają, iż w okresie 1937–1938 aresztowano ogółem od 118 000 do 123 000 Polaków[5]. Polskie wyliczenia są na ogół wyższe. Dla przykładu, Tomasz Sommer ocenia, iż w latach 1937–1938 liczba straconych sięgała 1 600 000 osób, w tym około 200 000 Polaków. Zatem według Sommera, o ile w okresie 1937–1938 zamordowani stanowili około 1 proc. sowieckiej populacji, o tyle w tym czasie stracono od 12 do 16 proc. Polaków w Związku Sowieckim. Tak więc w przypadku Polaka prawdopodobieństwo skazania go na śmierć było od 12 do 16 razy większe niż w przypadku przeciętnego obywatela sowieckiego[6]. Tak czy inaczej jest prawdą, iż Polacy ucierpieli daleko bardziej, niż jakakolwiek inna grupa narodowościowa. Liczba straconych w „operacji niemieckiej” (podobnej do przeprowadzonej w tym samym czasie „operacji polskiej”) była o blisko jedną trzecią mniejsza, niż straconych wówczas w „operacji polskiej”: odpowiednio 24 858 i 84 471 (według stanu na 10 września 1938 r.)[7]. Wymowne jest również to, iż w latach 1937–1938 aresztowano 101 965 osób jako polskich szpiegów. Znacznie więcej od liczby aresztowanych jako szpiegów japońskich (52 906) czy niemieckich (39 300)[8].

* * *

Terror Stalina wobec Polaków jest pochodną postrzegania Polski jako nieprzejednanego wroga. Faktem jest, że Polska w żadnym wypadku nie zaliczała się do najpotężniejszych państw. Konsekwentnie jednak niweczyła plany Stalina eksportu rewolucji za granicę. Prawda, że w lipcu 1932 r. Moskwa podpisała z Warszawą pakt o nieagresji, aby zabezpieczyć się od zachodu. (Taki pakt stał się imperatywem dla Moskwy w czasach niepewnej sytuacji na wschodzie, po inwazji Japonii na Chiny w 1931 r. i utworzeniu w 1932 r. marionetkowego rządu Mandżukuo). Jednak pakt o nieagresji nie był znakiem zaufania pomiędzy Moskwą a Warszawą.

Polsko-sowiecki pakt o nieagresji oznaczał de facto koniec podpisanego w 1922 r. przez Berlin i Moskwę traktatu w Rapallo, w którym Polska była skrycie postrzegana jako wspólny wróg. Wkrótce po dojściu do władzy w Niemczech Adolfa Hitlera nastąpiło pogorszenie stosunków sowiecko-niemieckich. Moskwa obawiała się, iż pomimo polsko-sowieckiego zbliżenia Warszawa może ostatecznie wybrać porozumienie francusko-polskie i niemiecko-polskie, aby dokonać zmian na powojennej mapie – kosztem Związku Sowieckiego (sowiecka Ukraina, sowiecka Białoruś) oraz Litwy. Dążąc do odseparowania Warszawy od Berlina i wciągnięcia Polski w orbitę Moskwy, Stalin prowadził politykę jej zastraszania, zamiast budowy zaufania i współpracy. Dlatego też to przeciwko Polsce, a nie nazistowskim Niemcom, Moskwa skierowała swoje agresywne działania: wskrzesiła ponownie widmo Polskiej Organizacji Wojskowej (POW) i użyła go, aby sterroryzować Polaków w ZSRS. To właśnie wtedy, w 1933 r., zaczęły się aresztowania Polaków za przynależność do tej „konspiracyjnej” organizacji[9]. Rzecz jasna, POW – która funkcjonowała od 1914 r. do 1921 r. – dawno już nie istniała. Tym niemniej, Stalinowi wygodnie było twierdzić, iż Warszawa nadal konspirowała, aby odebrać Kresy Związkowi Sowieckiemu za pomocą owej (nieistniejącej) tajnej struktury. Niemieccy dyplomaci na sowieckiej Ukrainie byli zaskoczeni, odkrywając w 1933 r., iż pomimo paktu o nieagresji między Polską a Związkiem Sowieckim warunki Polaków w ZSRS w najmniejszym stopniu nie uległy poprawie. Wręcz przeciwnie, na Ukrainie zostało aresztowanych więcej Polaków – zarówno tych na eksponowanych stanowiskach, jak i „zwykłych obywateli sowieckich” – aniżeli Niemców[10]. W Tbilisi w Gruzji, po zawarciu lipcowego paktu, polscy dyplomaci nie obserwowali żadnej poprawy w stosunkach polsko-sowieckich. Zamiast tego byli świadkami takich oto „cudeniek”: „Oto Moskwa miota gromy na «agresywny faszyzm niemiecki» – zaś w Tyflisie kwitnie rappalska przyjaźń pomiędzy konsulatem Trzeciej Rzeszy – a pp. Skobielewem i jego zastępcą p. Kwitaszwili z delegatury «Narkomindiełu»”[11].

Mimo wysiłków Stalinowi nie udało się przyciągnąć Polski bliżej Moskwy: w styczniu 1934 r. został zaskoczony, kiedy Hitler i Piłsudski zawarli pakt o nieagresji. Piłsudski wymanewrował Stalina. Polska uparcie trzymała się „dyplomacji równowagi” pomiędzy Niemcami a ZSRS[12]. Pomimo iż w maju 1934 r. Polska i Związek Sowiecki odnowiły na kolejne dziesięć lat układ o nieagresji z 1932 r., Stalin błędnie podejrzewał, że polsko-niemiecki pakt zawierał tajne porozumienie wymierzone przeciwko ZSRS.

Zamiarem Stalina było zniszczenie Polski, gdyby nie udało mu się podporządkować jej jego woli. W pewnym momencie, w pierwszej połowie lat trzydziestych XX w., miał zauważyć, iż „Piłsudski – to cała Polska”[13]. Wydaje się zatem logiczne, że Stalin zdecydował się unicestwić Polskę po śmierci Piłsudskiego w 1935 r. Urzeczywistnił to w 1939 r., w zmowie z Hitlerem.

Idea czwartego rozbioru Polski długo kusiła Moskwę. Już w 1930 r. generał Jeronim Uborewicz, „pod wpływem zbyt dużej ilości wódki”, oznajmił swojemu niemieckiemu koledze, iż za dwa lata powinni być gotowi, „by przeprowadzić korekty graniczne i zabić Polaków. Wszak raz jeszcze musimy podzielić Polskę”[14]. W 1934 r. ambasador sowiecki w Polsce Jakow Dawtjan, w rozmowie z amerykańskim ambasadorem Johnem Cudahym, wyraził wątpliwość, czy „Polska jest zdolna istnieć jako niepodległy naród”[15]. W lutym 1938 r., w samym środku Wielkiego Terroru, zastępca ludowego komisarza spraw zagranicznych Władimir Potiomkin oznajmił ministrowi pełnomocnemu w Ambasadzie Bułgarii w Moskwie Nikoli Antonowowi, że w wypadku wojny „Polska zostanie pokonana i wówczas jej sojusznik Niemcy, dla którego tak gorliwie pracuje obecnie pułkownik Beck, zamiast wystąpić w jej obronie, przyjdą, aby nam zaproponować powrót do starej praktyki z XVIII wieku i wspólnie dokonać czwartego rozbioru ziem polskich”[16]. Po podpisaniu układu w Monachium we wrześniu 1938 r., Potiomkin skarżył się francuskiemu dyplomacie na wyłączenie Moskwy z negocjacji z Niemcami, mówiąc: „Mój biedny przyjacielu, cóżeś uczynił? Dla nas, nie widzę dla nas innego wyjścia, aniżeli czwarty rozbiór Polski” („Mon pauvre ami, qu’avez-vous fait? Pour nous, je n’aperçois plus d’autre issue qu’un quatrième partage de la Pologne”)[17]. Potiomkin był nieszczery – sowieckie plany podziału Polski nie były nowością. Rzeczywiście, rok później Hitler i Stalin zawiązali spisek w celu rozbioru Rzeczpospolitej.

Po śmierci Piłsudskiego Stalin rozpoczął politykę wywierania maksymalnej presji na Polskę. Był świadom, iż niezależnie od tego jak silna byłaby Polska, sama nie mogła stanowić zagrożenia dla przetrwania Związku Sowieckiego. Jednocześnie dobrze wiedział, że ZSRS znajdzie się w śmiertelnym niebezpieczeństwie, jeśli Polska i Japonia lub Polska i Niemcy razem z Japonią zaatakują równocześnie od zachodu i wschodu. Latem 1937 r. Stalin doszedł do wniosku, iż wojna z nazistowskimi Niemcami w przyszłości będzie nie do uniknięcia[18]. Tym niemniej, uważał za możliwe zawarcie diabelskiego paktu ze swoim alter ego – Hitlerem. Takiego potencjalnego partnera nie mógł Stalin znaleźć ani w Polsce, ani w Japonii. Dlatego też starał się maksymalnie osłabić Japonię, Polskę uczynić uległą, a jeśli to okazałoby się niemożliwe – zniszczyć ją.

Stalinowski Wielki Terror lat 1937–1938 powinien być badany w tym kontekście. To tłumaczy, dlaczego Stalin mordował Polaków w sposób niepohamowany[19], podczas gdy wobec Niemców w Związku Sowieckim stosował ograniczone represje. Jego brak zaufania do Polaków był tak głęboki, że nawet Komunistyczną Partię Polski postrzegał jako gniazdo szpiegów i w sierpniu 1938 r. rozwiązał ją odgórną decyzją.

Gdyby to było możliwe, Stalin zaprowadziłby Wielki Terror w Polsce, tak jak zrobił to w Xinjiang (wschodni, czy też chiński Turkiestan) oraz Mongolskiej Republice Ludowej (MRL), gdzie wielu ludzi zabito jako szpiegów lub agentów mocarstw imperialistycznych (zwłaszcza Japonii). W MRL, którą Stalin kontrolował jako pierwsze sowieckie państwo satelitarne, proporcjonalnie znacznie więcej ludzi zostało zgładzonych niż w ZSRS w czasach Wielkiego Terroru[20]. Stalin nie mógł terroryzować Polski jak Mongolii, ponieważ Polska ciągle była niepodległym państwem, a nie sowieckim satelitą. Po zniszczeniu jej w 1939 r., terroryzował ją tak, jak chciał – deportując setki tysięcy ludzi w głąb Związku Sowieckiego, gdzie wielu zginęło, w tym ponad 20 000 przedstawicieli polskich elit zamordowanych w Katyniu i innych miejscach.

* * *

W okresie 1937–1938 Wielki Terror uderzył w Polaków w Gruzji tak, jak w pozostałych rejonach Związku Sowieckiego. Tom niniejszy zawiera wszystkie akta spraw, które zostały odnalezione w zasobach archiwalnych byłej tajnej policji w Tbilisi, stolicy Gruzji. Liczba 211 ofiar jest relatywnie niewielka: 122 osoby w „operacji kułackiej”, 89 – w „operacji polskiej”. Ponadto, po jednym Polaku aresztowano w operacjach „łotewskiej”, „niemieckiej” oraz „irańskiej” – wzorowanej na „polskiej” i przeprowadzanej mniej więcej równolegle do niej. W niniejszym tomie daje to ogółem 214 osób. Jest oczywiście mało prawdopodobne, by liczby te były ostateczne[21].

Przede wszystkim terror w Gruzji winien być rozpatrywany w historycznym kontekście stosunków polsko-gruzińskich. Wzajemne silne więzi między obu krajami datują się od początku XIX w., kiedy to cała Gruzja została wcielona lub zaanektowana przez Imperium Rosyjskie[22]. Polska została podzielona między Rosję, Prusy i Austrię już pod koniec XVIII w., a największa jej część dostała się w ręce rosyjskie. Rosyjskie posiadanie w Polsce jeszcze się powiększyło w następstwie wojen napoleońskich i powstania listopadowego, poprzez włączenie Warszawy pod carskie władztwo. Ujarzmienie obu narodów przez Rosję stworzyło podstawy do solidarności pomiędzy Polską i Gruzją budowanej wokół pojęcia wolności[23]. W istocie, jeszcze wcześniej, Polacy żywili pewne romantyczne wyobrażenia o Gruzji i innych krainach Wschodu, tworząc tym samym ważną część polskiego „Sarmatyzmu”[24].

W Gruzji żyła spora liczba Polaków. Po insurekcji kościuszkowskiej i powstaniu listopadowym, zostało tu zesłanych kilka tysięcy Polaków[25]. Zaowocowało to wymianą intelektualną i kulturową między Polakami a Gruzinami. Grupa tzw. polskich poetów kaukaskich stała się ważnym elementem kultury polskiej XIX w. Na przestrzeni stulecia znaczna liczba polskich żołnierzy wcielonych do armii rosyjskiej stacjonowała w Gruzji. W 1870 r. w Tyflisie (dawna nazwa Tbilisi) został zbudowany kościół pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła, który służył lokalnej społeczności polskiej [26]. W 1897 r. polska populacja w Gruzji wzrosła do 6282 osób, a w przeddzień I wojny światowej liczyła ponad 15 000[27].

W latach zamętu wojny światowej, rewolucji i wojny domowej (1914–1921) polska mniejszość w Gruzji ulegała daleko idącym zmianom. W 1918 r., po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, ponad milion Polaków zostało repatriowanych do II Rzeczpospolitej z byłego Imperium Rosyjskiego. W 1926 r. w Gruzji wciąż żyło ich około 3000[28]. W tym też roku otwarto w Tyflisie Konsulat Generalny RP[29]. Nie wiadomo, ilu Polaków nadal mieszkało w Gruzji w czasie Wielkiego Terroru. Według spisu z 1939 r., przeprowadzonego po czystkach, żyło ich tam 3167[30]. Te, oraz inne liczby, są jednak zazwyczaj uważane za przesadzone.

Powstanie niepodległej Rzeczpospolitej dla Polaków zamieszkałych w Gruzji (jak i w całym Związku Sowieckim) wiązało się z zagrożeniem i niepewnością[31]. Wielu spośród nich zostało aresztowanych i oskarżonych o szpiegostwo na rzecz Warszawy. Przed otwarciem polskiego konsulatu w Tyflisie w 1926 r. Józef Łaszkiewicz, dla przykładu, pracował w konsulacie włoskim w charakterze nieoficjalnego polskiego konsula. W październiku 1923 r. on, jak i jego dwie córki, zostali aresztowani pod zarzutem szpiegostwa[32]. Łaszkiewicza w 1925 r. skazano na karę śmierci. W 1926 r. jednak on i jego rodzina zostali wymienieni na aresztowanych w Polsce komunistów[33]. Faktycznie, Polska – tak jak Związek Sowiecki (i inne kraje) – wykorzystywała swoje placówki dyplomatyczne do celów wywiadowczych. Polacy w Tyflisie (Tbilisi) nie byli wyjątkiem. Od 1929 do 1939 r. wywiad wojskowy dysponował czterema stanowiskami w polskim konsulacie. Przykładowo, Jerzy Kłopotowski, posługujący się pseudonimem „C-15”, pracował pod przykryciem konsula generalnego w okresie od 1933 do 1936 r.[34]

Sowiecka tajna policja obserwowała polskich dyplomatów tak wnikliwie, iż normalna praca konsularna w Tbilisi – tak jak w całym Związku Sowieckim – od samego początku była prawie niemożliwa. Niełatwo było przyjmować miejscowych w konsulacie, a w każdym razie trudno było odróżnić gości od prowokatorów policji[35]. Lokalni współpracownicy polskiego przedstawicielstwa w Tbilisi (włącznie z krawcem obsługującym Polaków z konsulatu, nazywanym „Rudolfem”) zostali aresztowani i straceni. Włoski dyplomata Paolo Vita-Finzi zanotował, iż było oczywiste, że Moskwa chciała całkowicie odizolować Polaków mieszkających w stolicy Gruzji[36]. W wyniku nacisków politycznych i odcięcia od podstawowych mediów (takich jak elektryczność i woda) Konsulat RP w Tbilisi – podobnie jak i konsulat w Charkowie na Ukrainie – został zamknięty w 1937 r.

Moskwa była głęboko nieufna wobec jakichkolwiek związków polsko-gruzińskich, podczas gdy Polska postrzegała Gruzję jako swego strategicznego partnera. Wiosną 1918 r. Gruzja ogłosiła niepodległość. Natychmiast po odzyskaniu niepodległości przez Polskę jesienią 1918 r. w Tbilisi utworzono polskie przedstawicielstwo, z filią w Batumi. Rzeczpospolita była jednym z pierwszych państw, które uznało niepodległość Gruzji w 1921 r. Warszawa i Tyflis w Rosji widziały wspólne zagrożenie dla swojej suwerenności. Zanim wiosną 1920 r. Piłsudski podjął ofensywę kijowską, wysłał specjalną misję do Gruzji i zawarł z nią sojusz polityczno-wojskowy. Kiedy misja udała się do Baku, by wypracować podobny związek z niepodległym Azerbejdżanem, została aresztowana przez dokonujące inwazji oddziały bolszewickie[37]. W ciągu roku także Gruzja została podbita przez Armię Czerwoną i wcielona do sowieckiego imperium.

To doświadczenie doprowadziło do powstania politycznego projektu Piłsudskiego – prometeizmu, ruchu mającego na celu zabezpieczenie niepodległości Polski poprzez wspieranie działań niepodległościowych narodów ciemiężonych w Związku Sowieckim, a tym samym osłabienia i obalenia imperializmu rosyjsko-sowieckiego. Pomimo iż najważniejszymi partnerami Polski w ruchu prometejskim były Ukraina i Białoruś – ziemie położone pomiędzy Polską a Rosją – Gruzja odgrywała kluczową rolę[38]. Nawet po utracie niepodległości w wyniku agresji wojsk bolszewickich, Gruzini pozostali buntowniczy. Brytyjski dyplomata, który odwiedził Tbilisi w 1937 r. – w roku Wielkiego Terroru, opisał swoje wrażenia. Obejrzał film historyczny w języku gruzińskim ukazujący powstanie Gruzinów przeciwko ich rosyjskim gnębicielom. „Został przyjęty z entuzjazmem przez gruzińską publiczność i nie mogłem powstrzymać się od myśli, czy w ich aplauzie nie było pobożnego życzenia. Mundury carskich oddziałów, tak skutecznie ostrzeliwanych przez gruzińskich patriotów, w jakiś sposób nie wydawały się różnić od mundurów specjalnych oddziałów NKWD, widywanych na ulicach Tyflisu (Tbilisi)”[39].

W latach dwudziestych i trzydziestych XX w. dziesiątki gruzińskich oficerów, którzy byli zmuszeni do opuszczenia sowieckiej Gruzji, zostało przeszkolonych w Wojsku Polskim, a później w nim służyło. Kiedy Moskwa napadła na Polskę we wrześniu 1939 r., byli ścigani przez NKWD. Potem niektórzy z nich zostali straceni w Katyniu wraz z polskimi kolegami[40].

Nie zaskakuje zatem fakt, że Stalin okazał tak wielką uwagę Wielkiemu Terrorowi w Gruzji, jak „operacji polskiej” w całym ZSRS. W latach 1937–1938 osobiście zatwierdził na przedłożonych mu listach 3483 egzekucji w Gruzji. Pod tym względem Gruzja była nieznacznie za Ukrainą (4132). Proporcjonalnie rzecz biorąc, jeżeli mowa o „listach stalinowskich”, spośród wszystkich republik sowieckich Gruzja otrzymała najcięższy cios[41].

* * *

Wszystkie ofiary „operacji kułackiej” były skazywane przez specjalne organy zwane Trójkami (Trojka). W niniejszym tomie zamieszczono 137 protokołów posiedzeń Trójek. „Operacja polska” i inne operacje narodowościowe były pierwotnie prowadzone przez specjalne organy zwane Dwójkami (Dwojka), które wysyłały listy imienne do Moskwy. Szef NKWD Nikołaj Jeżow zatwierdzał proponowane wyroki (rozstrzelanie, dziesięć lat w Gułagu itp.), po czym odsyłał listy do realizacji. Procedura ta była nazywana „metodą albumową”, ponieważ listy te przypominały albumy. We wrześniu 1938 r. została jednak utworzona Specjalna Trójka, aby zakończyć operacje narodowościowe. Od tego momentu Specjalna Trójka nie potrzebowała zatwierdzenia wyroków przez Moskwę. Protokoły Dwójek i Specjalnych Trójek są włączone do niniejszego tomu.

W rzeczywistości różnica między operacjami była bardzo niewielka. Z niewiadomego powodu, często z przyczyn biurokratycznych, aresztowani byli przenoszeni z jednej operacji do drugiej. Na przykład Marian Sobek był najpierw sądzony w „operacji kułackiej” (dok. nr 74), a następnie skazany w „operacji polskiej” („Protokoły Dwójek”, dok. nr 5).

Co owe protokoły Dwójek i Trójek mówią nam o Polakach i Wielkim Terrorze w Gruzji?

Wśród 122 ludzi aresztowanych w „operacji kułackiej” jest dwóch Niemców, jeden Gruzin, jeden Ukrainiec, jeden Białorusin, jeden Rosjanin i trzy osoby nieznanej narodowości (najprawdopodobniej Polacy). Wszyscy pozostali są Polakami. Niezależnie od ich narodowości, wszyscy byli włączeni w sprawy dotyczące Polaka lub Polaków. Wśród 142 osób, 16 (13,1 proc.) to kobiety, z których 9 zgładzono. Ze 122 ludzi stracono 79 (64,8 proc.) – znacznie więcej niż średnia krajowa dla „operacji kułackiej”. Na karę dziesięciu lat Gułagu skazano 39 osób (32 proc.), na osiem lat – 3 osoby, a jedna została zwolniona.

W „operacji polskiej” aresztowano 89 osób, z czego 43 (48,3 proc.) stracono. W przeciwieństwie do „operacji kułackiej” współczynnik egzekucji jest zdecydowanie niższy od średniej krajowej. Wśród aresztowanych było 8 kobiet, żadna z nich nie została stracona.

W przypadku „operacji polskiej” bycie Polakiem lub posiadanie jakichkolwiek związków z II Rzeczpospolitą było samo w sobie oskarżeniem. W „operacji kułackiej” zarzuty były różnorakie. Poza posądzeniem o kułactwo, przeważały oskarżenia o: antysowiecką agitację i propagandę, szpiegostwo na rzecz obcych państw, terrorystyczno-trockistowską działalność wywrotową, sabotaż gospodarczy (wrieditielstwo), itp. Tak jak w „operacji polskiej”, jakikolwiek związek z II Rzeczpospolitą (korespondencja z kimś w Polsce, nawet posiadanie tam członków rodziny i krewnych, itp.) często stanowiło dowód „szpiegostwa”. Podobnie słuchanie zagranicznych audycji radiowych (dok. nr 82). Związki z partią mienszewików (dok. nr 107) były równoznaczne z antysowiecką konspiracją. Oskarżenie tego typu można znaleźć w jednej ze spraw dotyczących „operacji polskiej” (dok. nr 117). (Domniemane powiązania z mienszewikami nie zaskakują, zważywszy że mienszewicy byli dominującą partią polityczną w niepodległej Gruzji, podbitej przez Moskwę w 1921 r.). Cudzoziemscy uchodźcy (dok. nr 43) i jeńcy wojenni z okresu I wojny światowej (dok. nr 2), jak i osoby wywodzące się ze szlachty i pochodzenia kułackiego (dok. nr.: 91, 96, 110, 111) – byli podejrzani z definicji. Uczęszczanie do kościoła katolickiego traktowane było jako zbrodnia (dok. nr 104), tak jak i zawieranie znajomości z cudzoziemskimi marynarzami w Batumi, portowym mieście nad Morzem Czarnym (dok. nr 93).

Zarówno w Gruzji, jak i na pozostałych obszarach Związku Sowieckiego, odwiedzanie zagranicznych konsulatów było dla obywatela sowieckiego jednym z najbardziej niebezpiecznych czynów, ponieważ placówki te były bacznie obserwowane przez NKWD[42]. Polska, Iran, Turcja i Włochy utrzymywały konsulaty w Tbilisi, a Turcja, Włochy oraz Iran również w Batumi. Wszystkie placówki w Batumi, oprócz tureckiej, zostały zamknięte w latach 1937–1938. Wielu ludzi aresztowano z powodu ich odwiedzenia lub spotkania się z przedstawicielami konsulatów. Oprócz Polski, Niemcy (dok. nr.: 7, 21, 108, 130), Japonia (dok. nr.: 72, 103, 108), Wielka Brytania (dok. nr.: 116, 117), Turcja (dok. nr.: 87, 117), Iran (dok. nr 131), Stany Zjednoczone (dok. nr 130), Włochy (dok. nr 39) i Finlandia (dok. nr 15) zostały wciągnięte w Wielki Terror skierowany przeciwko Polakom w Gruzji.

Zastanawiające jest, iż tylko jeden przypadek z „operacji kułackiej” (nie z „operacji polskiej”; dok. nr 8) miał związek z POW, podczas gdy wszędzie w Związku Sowieckim organizacja ta była dominującym wątkiem Wielkiego Terroru wymierzonego w Polaków. Było tak prawdopodobnie dlatego, że POW nigdy nie zakorzeniła się na Kaukazie (w tym w Gruzji) – tak jak na przykład na Ukrainie – nawet jeśli w sierpniu 1918 r. rzeczywiście utworzyła kilka placówek w tym rejonie[43].

Jest to zadziwiające, ponieważ tajna policja mogła i fabrykowała wiele przypadków istnienia POW w innych częściach ZSRS. Dlaczego zatem nie w Gruzji? Zastanawia również, odnotowany już wcześniej fakt, że współczynnik egzekucji Polaków w Gruzji (48,3 proc.) jest znacząco niższy od średniej krajowej w całej „operacji polskiej” (79,44 proc.). Współczynnik ten dla „operacji narodowościowych” w Gruzji wyniósł ogółem 21,84 proc. i wydaje się być najniższy w Związku Sowieckim (na Białorusi: 88 proc.)[44]. Można się zastanawiać, czy nie było więcej sympatii wśród gruzińskiego NKWD dla Polaków i innych mniejszości. Trudne do wytłumaczenia jest zatem, dlaczego wskaźnik egzekucji w „operacji kułackiej” dotyczący Polaków był zdecydowanie wyższy (64,8 proc.) od średniej krajowej (około 50 proc.).

W protokołach są cytowane również interesujące „antysowieckie” wypowiedzi rzekomo wygłoszone przez oskarżonych. Na przykład: „Władza sow[iecka] pogrzebała wolność” (dok. nr 6) oraz: „W ZSRS zostały tylko dwie klasy – robotnicy i chłopi, którzy prowadzą między sobą nieprzerwaną walkę... Dla robotnika w ZSRS to nie życie, lecz przekleństwo... Lepiej zdechnąć niż tak żyć... Robotnicy żyli przedtem lepiej, a teraz lepiej zdychać. Niechby się coś wreszcie stało, zmieniło, bo nie da się tego więcej wytrzymać” (dok. nr 100). NKWD fabrykowało te stwierdzenia i wykorzystywało je przeciwko oskarżonym. Nie ma dowodów, że oskarżeni rzeczywiście je wypowiedzieli – dobrze wiedzieli, iż głoszenie ich oznaczało śmierć. Jeśli jednak policja mogła wyobrazić sobie poglądy kryjące się za tymi uwagami, to zwykli obywatele sowieccy bez wątpienia też byli w stanie to robić. Takie idee, nawet jeżeli nigdy nie były otwarcie wyrażane przez ludzi, szeroko funkcjonowały w Związku Sowieckim, włącznie z Gruzją.

Protokoły sugerują również, iż znaczna liczba Polaków w Gruzji współpracowała z NKWD jako tajni agenci lub informatorzy (dok. nr.: 38, 44, 62). Byli – jak się wydaje – zmuszani do tego poprzez szantaż, groźby i tym podobne środki. Niektórzy mogli wybrać współpracę z policją, aby ocalić siebie, rodzinę i krewnych. Jednak, podobnie jak w innych częściach Związku Sowieckiego, ich służba dla sowieckiej tajnej policji często nie chroniła ich samych.

* * *

Represje prowadzone wobec Polaków w Gruzji w latach 1937–1938 były częścią znacznie szerszej operacji koordynowanej przez Stalina, mającej na celu zniszczenie wszelkich źródeł nielojalności wobec jego dyktatury. Karol Radek, polski bolszewik i dawny trockista, który stał się zaufanym doradcą i propagandzistą Stalina, zrobił znamienną uwagę na temat natury stalinowskiego terroru. Znany ze swojego swobodnego języka został przez Stalina zgładzony, pomimo oddania dyktatorowi bezcennych usług politycznych. W rozmowie z amerykańskim dyplomatą w 1934 r. szczerze wyjaśnił, dlaczego zabójstwa polityczne były dla Stalina koniecznością: „Radek powiedział, że w jego opinii dawna policja carska była niewiarygodnie głupia. Aresztowali przywódców bolszewickich wciąż na nowo, tylko po to, aby ich w końcu wypuścić lub pozwolić im zbiec. [Nikołaj] Bucharin zgodził się [z nim]. Powiedział: «Tak, nasz Stalin był aresztowany kilkakrotnie, przeżył jednak, aby zniszczyć policję, której nie udało się zniszczyć jego». Radek kontynuował: «Ale bolszewicy nie są tacy głupi. Kiedy aresztujemy wrogów państwa, albo ich tracimy, albo odsuwamy, aby nikt o nich nie usłyszał». Bucharin ponownie się zgodził”. Najwyraźniej żaden z nich nie domyślał się, że w ciągu następnych trzech lat Bucharin zostanie stracony, a Radek skazany na dziesięć lat więzienia[45]. Nikt już nigdy nie słyszał o Radku po jego „odstawieniu”. Ponieważ zbyt dużo mówił w więzieniu, z rozkazu Stalina został tam zamordowany w 1939 r.[46] Najwyraźniej obaj – Radek i Bucharin – rozumieli logikę stalinowskiego Wielkiego Terroru, w którą wpisany został także ich własny los, kiedy przyszedł ten czas.

W latach 1937–1938 Stalin był zdecydowany nie powtarzać „niebywale głupiego” błędu carskiej policji. Celowo zamordował setki tysięcy niewinnych ludzi, aby zabezpieczyć swoją władzę. Stalin był przekonany, iż jakiekolwiek – i każde potencjalne – zagrożenie, winno być wyeliminowane zanim rozpocznie się wojna. W jego wyobraźni Polacy zajmowali miejsce kluczowe i dlatego – spośród wszystkich grup narodowościowych – to właśnie w nich uderzył najmocniej.

Niniejszy tom zawiera wszystkie odnalezione dokumenty spraw Polaków represjonowanych w Gruzji. Pomimo że ich liczba jest niewielka, protokoły te są tyleż wymowne, co i wstrząsające. Zasługują zatem na to, aby były czytane powszechnie.

NOTA EDYTORSKA

Niniejszy tom składa się z czterech części i zawiera 147 dokumentów, z których 143 pochodzi z Archiwum Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, stanowiącego część struktury Akademii MSW (Akademii Policyjnej) Gruzji, natomiast pozostałe 4 z Wydzielonego Archiwum Państwowego Służby Bezpieczeństwa Ukrainy (HDA SBU) oraz opublikowanych edycji źródłowych.

W pracy zastosowano układ chronologiczno-rzeczowy. Zawiera ona materiały w zdecydowanej większości wcześniej niepublikowane. Jedynie cztery pierwsze dokumenty – zamieszczone w pierwszej części książki zatytułowanej „Dokumenty zbrodni” – były już wielokrotnie podawane do druku, przede wszystkim w języku rosyjskim. Są to: wypis z protokołu nr 51 posiedzenia Biura Politycznego KC WKP(b) z 2 lipca 1937 r. dotyczący zatwierdzenia decyzji zarządzającej likwidację „elementów antysowieckich”, Wytyczne nr 266 ludowego komisarza spraw wewnętrznych ZSRS Nikołaja Jeżowa dla wszystkich naczelników krajowych i obwodowych zarządów NKWD dotyczące podziału na poszczególne kategorie represji, Rozkaz operacyjny nr 00447 ludowego komisarza spraw wewnętrznych ZSRS i Rozkaz operacyjny nr 00485 ludowego komisarza spraw wewnętrznych ZSRS.

W toku rozmów redakcyjnych podjęto decyzję, że załączony do Rozkazu nr 00447 wykaz członków Trójek nie zostanie opatrzony przypisami. Znacznie zwiększyłoby to objętość całego tomu, a dokument przestałby być czytelny. Ostatni rozkaz, dotyczący „operacji polskiej”, także był już publikowany zarówno w języku rosyjskim, jak i polskim. Odpowiednia informacja znajduje się w legendzie dokumentu. Pomimo wcześniejszego opublikowania wspomnianych dokumentów, uznano jednak za zasadne umieszczenie ich w niniejszej pracy, wychodząc z założenia, że stanowią one swoiste preludium do głównego materiału źródłowego odnoszącego się do zbrodni popełnionej na Polakach zamieszkujących GSRS.

W części drugiej – „Protokoły Trójek”, opublikowano 137 dokumentów dotyczących osób narodowości polskiej, skazanych na mocy rozkazów nr 00447 i nr 00485, a odnalezionych w Archiwum MSW Gruzji. Nie da się wykluczyć, że protokołów Trójek, dotyczących Polaków było znacznie więcej, ale część z nich uległa zniszczeniu już po rozpadzie ZSRS. W czasie wydarzeń z przełomu lat 1991–1992, tj. ostrego konfliktu pierwszego prezydenta niepodległej Gruzji Zwiada Gamsachurdii z opozycją, jego obalenia w styczniu 1992 r., zamieszek oraz starć zwolenników i przeciwników prezydenta – budynki mieszczące archiwa KGB i MSW GSRS w Tbilisi spłonęły, w skutek czego duża część zbiorów uległa bezpowrotnemu zniszczeniu[1]. Pierwszy protokół posiedzenia Trójki – dotyczący Józefa Papisa, pochodzi z 15 sierpnia 1937 r., a ostatni – dotyczący Henryka Rieszanowskiego, z 23 października 1938 r. Według protokołów przed Trójkami „osądzono” 141 osób narodowości polskiej, z których 86 skazano na śmierć, a 48 na karę ITŁ. Sześć spraw skierowano do ponownego rozpatrzenia, a tylko jedną osobę zwolniono. Część protokołów posiedzeń ma ten sam numer oraz identyczną datę dzienną, ale dotyczą różnych osób.

Występujący w nich Polacy byli oskarżeni najczęściej o współpracę z obcym wywiadem, przynależność do konspiracyjnych grup kontrrewolucyjnych, sabotaż gospodarczy i propagandę antysowiecką. Stawiane zarzuty nie oznaczały, że oskarżeni dopuścili się wymienionych w protokołach czynów. Winę oskarżonych stwierdzano często na podstawie wymuszonych zeznań innych osób.

W części trzeciej – „Protokoły Dwójek”, opublikowano 5 dokumentów dotyczących Polaków, odnalezionych w archiwum w Tbilisi. Niewykluczone, że ich również mogło być więcej, ale uległy zniszczeniu na początku lat dziewięćdziesiątych XX w. Pierwszy protokół Dwójki pochodzi z 6 stycznia 1938 r., a ostatni z 16 lipca 1938 r. Wszystkie one zawierają nazwiska oskarżonych i zasądzone wyroki. W świetle protokołów osądzono 73 osoby, z których 36 skazano na rozstrzelanie, 30 na karę ITŁ, a 6 spraw przekazano do ponownego rozpatrzenia. W jednym przypadku nie zapisano żadnego wyroku.

Z kolei w „Aneksie” opublikowano jeden dokument – pismo NKWD ZSRS do ludowego komisarza spraw wewnętrznych GSRS w sprawie wykonania wyroków zgodnie z protokołem Dwójki nr 188 wraz z informacjami na temat m.in. prowadzenia operacji narodowościowych. Ponieważ w archiwum MSW Gruzji zachowało się niewiele dokumentów związanych z działalnością Dwójek, podjęto decyzję o pozostawieniu dokumentu w tomie, ale przesunięciu go do „Aneksu”.

W przeciwieństwie do innych serii źródłowych IPN wydawanych z partnerami zagranicznymi, niniejszy tom serii polsko-gruzińskiej jest publikacją wyłącznie polskojęzyczną.

Wszystkie oryginały dokumentów sporządzone zostały w języku rosyjskim. W przekładach dokumentów starano się oddać w miarę dokładnie ich styl, zachowując język potoczny lub urzędowy w zależności od dokumentu. Zachowano rosyjskie skrótowce stosowane dla określenia niektórych instytucji (np. Narkomwnudieł), ich rozwinięcie zamieszczono w wykazie skrótów.

Bliższego wyjaśnienia wymagają reguły dotyczące zapisu nazw własnych. Zdając sobie sprawę, że nie wszystkie osoby występujące w dokumentach miały polskie obywatelstwo lub urodziły się w Polsce, sposób zapisu ich nazwisk pozostawiono jak w oryginale rosyjskim (np. Aleksandr Nikołajewicz Szelemietjew). Spolszczono nazwiska wtedy, gdy informacje z dokumentu lub innych źródeł wskazywały, że dana osoba była narodowości polskiej, pochodziła z Polski lub legitymowała się polskimi dokumentami (np. Antoni Grzelak, s. Jakuba).

W przypadku nazw geograficznych wprowadzono polski zapis nazw znanych, od dawna przyjętych w języku polskim lub występujących w popularnych encyklopediach (np. Adżaria, Tkwibuli). Miejscowości, w niewielkim stopniu funkcjonujące w języku polskim, zapisano zgodnie z oryginałem (np. Tałowka, rejon uznienski). Podczas tłumaczenia posiłkowano się głównie Nowym słownikiem ortograficznym PWN, pod red. Edwarda Polańskiego (Warszawa 2002) oraz Encyklopedią geografii świata: Europa Wschodnia, Azja Północna i Środkowa, Zakaukazie (Warszawa 1997). W tym miejscu należy wyraźnie podkreślić, że w protokołach, obok miejsca urodzenia danej osoby, podawano nazwę kraju, w granicach którego aktualnie ta miejscowość się znajdowała.

Układ graficzny dokumentów w miarę możliwości ujednolicono. Wszelkie wyróżnienia w dokumentach pisanych na maszynie (wersaliki, spacjowanie, podkreślenia maszynowe) zlikwidowano, informując o nich w przypisach tekstowych. Wyjątkowo zachowano w publikacji, jako typowy dla dokumentów wytworzonych przez GPU czy później NKWD, zapis nazwisk wersalikami (dotyczy to tylko maszynopisów, w rękopisach zazwyczaj nie przestrzegano tej reguły). Większość protokołów Trójek była pisana na standardowych formularzach, które tutaj zostały ukazane w formie tabeli, z właściwym układem tekstu. Podpisy przewodniczącego i członków komisji były składane zwykle pod dokumentem, ale często w dowolny sposób – w wolnym miejscu, pod nazwiskami z prawej strony, na środku karty. Przy przepisywaniu dokumentów miejsce składania podpisów przewodniczącego i członków komisji ujednolicono, umieszczając je pod całym dokumentem, z prawej strony. W przypisach tekstowych podano treść odręcznych dopisków, dekretacji, pieczęci oraz wszelkich poprawek na dokumencie, a także zamieszczono adnotacje dotyczące jego obiegu.

Na uwagę zasługują odręczne dopiski na protokołach. Nie udało się ustalić, co oznaczały znaki: „–”, „+”, „ V” czy „O” stawiane na formularzach, najczęściej przy nazwiskach skazanych i numerach spraw. Prawdopodobnie znak „O”, występujący w protokołach Trójki zwykle przy nazwiskach osób skazanych na śmierć, był pierwszą literą rosyjskiego słowa „osużdionnyj” (skazany). Skrót: „polsk[a]” lub zwrot: „Dotyczy Polaków” oznaczał zapewne, że dana osoba była represjonowana w ramach „operacji polskiej”.

DOKUMENTY

ROZKAZY ZBRODNI

Nr 1

1937 lipiec 3, Moskwa. Wypis z protokołu nr 51 posiedzenia Biura Politycznego KC WKP(b) z 2 lipca 1937 r. dotyczący likwidacji „elementów antysowieckich”

Nr P 51/94, 3 lipca 1937 r[oku]

[a-]Ściśle tajne[-a]

Wszechzwiązkowa Komunistyczna Partia (bolszewików)

Komitet Centralny

Do tow[arzysza] JEŻOWA[1]

Do sekretarzy kom[itet]ów ob[wodowych], kom[itet]ów kraj[owych],

k[omitetów] c[entralnych] nar[odowych] partii kom[unistycznych]

Wypis z protokołu nr 51 posiedzenia Biura Polit[ycznego] KC WKP(b)

Postanowienie z 2 lipca 1937 r[oku]

94 – [b-]O elementach antysowieckich[-b]

Zauważono, że duża grupa byłych kułaków[2] i kryminalistów, która z różnych obwodów została w tym samym czasie wysłana do rejonów północnych i syberyjskich [ZSRS], a następnie po upływie okresu zesłania z powrotem wróciła do swoich obwodów, stanowi główne zarzewie wszelkiego rodzaju antysowieckich i dywersyjnych przestępstw, zarówno w kołchozach i sowchozach, jak i w transporcie oraz w niektórych gałęziach przemysłu.

KC WKP(b) nakazuje wszystkim sekretarzom obwodowych i krajowych organizacji oraz wszystkim obwodowym, krajowym i republikańskim przedstawicielom NKWD sporządzić listę wszystkich kułaków i kryminalistów, którzy wrócili do stron rodzinnych, w celu natychmiastowego aresztowania i rozstrzelania najbardziej wrogich z nich, zachowując [przy tym] porządek administracyjny i przeprowadzając ich sprawy przez Trójki. Pozostałe, mniej aktywne, ale także wrogie elementy, należy spisać i wysłać do rejonów wskazanych przez NKWD.

KC WKP(b) nakazuje, aby w okresie pięciu dni przesłać do KC skład [osobowy] Trójek, a także liczbę [osób] podlegających rozstrzelaniu oraz liczbę [osób] podlegających wysyłce.

Sekretarz KC WKP(b) J[ózef] Stalin

Dokument publikowany za: Wełykyj teror w Ukrajini. „Kurkulśka operacija” 1937–1938 rr., red. M. Junge, S. Kokin, cz. I, Kyjiw 2010, s. 40–41.

[a-a] Zapisano pismem spacjowanym.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[1] Nikołaj Iwanowicz Jeżow (1895 r. – 6 II 1940 r.), generalny komisarz bezpieczeństwa państwowego. W latach 1921–1934 zajmował różne stanowiska w RKP(b) i WKP(b); od 11 II 1934 r. do 28 II 1935 r. zastępca przewodniczącego Komisji Kontroli Partyjnej przy KC WKP(b); od 10 III 1935 r. do 4 II 1936 r. na czele wydziału kadr organów partyjnych KC WKP(b); od 26 IX 1936 r. do 25 XI 1938 r. ludowy komisarz spraw wewnętrznych ZSRS; od 8 IV 1938 r. jednocześnie ludowy komisarz transportu wodnego ZSRS; 9 IV 1939 r. usunięty ze stanowiska ludowego komisarza transportu wodnego; aresztowany 10 IV 1939 r., skazany 4 II 1940 r. przez Kolegium Wojskowe SN ZSRS na karę śmierci, rozstrzelany w Moskwie. N.W. Pietrow, K.W. Skorkin, Kto rukowodił NKWD 1934–1941. Sprawocznik, Мoskwa 1999, http://www.memo.ru/history/nkvd/kto/biogr/index.htm (dostęp 15 IX 2016 r.).

[2] KC WKP(b) wydał 30 I 1930 r. postanowienie o walce z kułakami. Władze bolszewickie podzieliły wtedy kułactwo na trzy kategorie. Do 1. kategorii zaliczono kontrrewolucyjny aktyw kułacki, który należało natychmiast zlikwidować poprzez rozstrzelanie lub zamknięcie w ITŁ. Byli to chłopi, którzy brali aktywny udział w ruchu powstańczym i wystąpieniach antykołchozowych, oraz ci, którzy byli np. inicjatorami napadów na aktywistów partyjnych czy też kradzieży majątku uspołecznionego. Do 2. kategorii zaliczono najbogatszych kułaków i „półobszarników” (ros. połupomieszcziki), którzy podlegali zesłaniu do oddalonych miejscowości ZSRS. Zgodnie z postanowieniem KC kułaków tam zsyłanych należało wykorzystać do robót rolnych lub przemysłowych. Po odbyciu kary wielu z nich wróciło z powrotem do rodzinnych miejscowości. Do 3. kategorii weszli średniozamożni właściciele gospodarstw, którzy podlegali wysiedleniu poza granice kołchozów. Kułacy ci mieli otrzymać ziemię w tych samych wsiach, gdzie uprzednio zamieszkiwali, lub w innych, ale w granicach rejonu. Pozostawiono im tylko niezbędne środki produkcji dla prowadzenia gospodarstwa. Na nowym miejscu osiedlenia kułacy z tej kategorii mogli tworzyć skupiska składające się z nie więcej niż z 10–20 rodzin; zob. Wielki Głód na Ukrainie 1932–1933, Warszawa–Kijów 2008, s. LI–LXXIII, seria: „Polska i Ukraina w latach trzydziestych – czterdziestych XX wieku. Nieznane dokumenty z archiwów służb specjalnych”, t. 7. Więcej o rozkułaczaniu zob.: R. Conquest, Harvest of Sorrow. Soviet Collectivization and the Terror Famine, New York 1986; Kołektywizacija i hołod na Ukrajini, 1929–1933. Zbirnyk dokumentiw i materialiw, Kyjiw 1993; C. Rajca, Zagłada chłopów na Ukrainie w 1933 roku, „Zeszyty Majdanka” 1993, t. XV; idem, Głód na Ukrainie, Lublin 2005; R. Kuśnierz, Propaganda radziecka w okresie Wielkiego Głodu na Ukrainie (1932–1933), „Dzieje Najnowsze” 2004, nr 4; idem, Ukraina w latach kolektywizacji i Wielkiego Głodu (1929–1933), Toruń 2005; idem, Głód na Ukrainie w roku 1933 na łamach prasy, „Res Historica” 2005, t. 21, s. 79–90; idem, „Likwidacja kułaków jako klasy” na Ukrainie, „Rocznik Chełmski” 2004–2006, t. 10, s. 205–222; Rozsekreczena pamjat’: Hołodomor 1932–1933 rokiw w Ukrajini w dokumentach GPU-NKWD, Kyjiw 2007, wyd. II 2008.

Nr 2

1937 lipiec 3, Moskwa. Wytyczne nr 266 ludowego komisarza spraw wewnętrznych ZSRS Nikołaja Iwanowicza Jeżowa skierowane do wszystkich naczelników krajowych i obwodowych zarządów NKWD dotyczące podziału kułaków i kryminalistów, którzy wrócili z zesłania, na poszczególne kategorie represji

3 lipca 1937 r[oku]

[a-]Telegram[-a]

[Wysłano] z Moskwy, nr 11926, 4 lipca, g[odzina] 22 min[ut] 20

Do wszystkich nacz[elników] NKWD i nacz[elników] UNKWD krajów i obwodów

Z chwilą otrzymania tego [telegramu] sporządzicie listę wszystkich osiedlonych w waszym obwodzie kułaków i kryminalistów, którzy po odbyciu kary lub ucieczki z łagrów czy zesłania wrócili do stron rodzinnych.

Wszystkich zarejestrowanych kułaków i kryminalistów podzielicie [na] 2 kategor[ie]:

1. Najbardziej wrogie elementy, które podlegają aresztowaniu i rozstrzelaniu – [do] przeprowadzenia ich spraw przez Trójki, z zachowaniem porządku administracyjnego.

2. Mniej aktywne, ale mimo to nadal wrogie elementy, które podlegają wysyłce do rejonów wskazanych przez NKWD ZSRS.

Do 8 lipca b[ieżącego] r[oku] powiadomicie mnie telegraficznie o liczbie osób 1. i 2. kategorii, wymieniając osobno kułaków i krymialistów.

Co się tyczy czasu rozpoczęcia operacji i porządku jej przeprowadzenia – rozkazy wydam oddzielnie.

JEŻOW

Nr 266

Dokument publikowany za: Wełykyj teror w Ukrajini. „Kurkulśka operacija”..., s. 41–42.

[a-a] Zapisano wersalikami.

Nr 3

1937 lipiec 30, Moskwa. Rozkaz operacyjny nr 00447 ludowego komisarza spraw wewnętrznych ZSRS Nikołaja Jeżowa dotyczący tzw. operacji kułackiej NKWD

[a-]Ściśle tajne[-a]

[b-]Egz[emplarz][-b] nr 1

[c-]30 lipca 1937 r[oku], m[iasto] Moskwa[-c]

[b-]Rozkaz operacyjny[-b]

ludowego komisarza spraw wewnętrznych Związku SRS nr 00447

„w sprawie operacji represjonowania byłych kułaków, kryminalistów

oraz innych elementów antysowieckich”

Na podstawie materiałów śledczych dotyczących formacji antysowieckich ustalono, że na wsi osiedliła się znaczna liczba byłych kułaków, osób wcześniej represjonowanych, ukrywających się przed represjami, uciekinierów z łagrów, zesłania i miejsc pracy przymusowej. Osiedliło się wielu represjonowanych cerkowników[1] i sekciarzy[2], byłych aktywnych członków zbrojnych wystąpień antysowieckich[3]. Na wsi pozostały niemal nietknięte znaczące kadry antysowieckich partii politycznych (eserowców[4], gruzmeków[5], dasznaków, musawatystów, ittihadystów[6] i innych), jak również kadry byłych aktywnych członków bandyckich powstań, „białych”, członków oddziałów karnych, repatriantów itp.

Część wymienionego wyżej elementu, przemieściwszy się ze wsi do miasta, przeniknęła do przedsiębiorstw przemysłowych, transportu i budownictwa[7].

Ponadto na wsi i w mieście, aż do tej pory gnieżdżą się znaczne kadry przestępców kryminalnych – złodziei bydła i koni, złodziei recydywistów, rabusiów i im podobnych, odbywających kary, tych, którzy uciekli z miejsc uwięzienia i ukrywają się przed represjami. Niewystarczająca walka z tymi kryminalnymi kontyngentami stworzyła warunki sprzyjające ich przestępczej działalności.

Jak ustalono, wszystkie te antysowieckie elementy są głównymi inicjatorami wszelkiego rodzaju antysowieckich i dywersyjnych przestępstw, zarówno w kołchozach i sowchozach, jak w komunikacji i niektórych sektorach przemysłu.

[d-]Przed organami bezpieczeństwa państwowego stoi zadanie – w bezpardonowy sposób rozgromić całą tę bandę antysowieckich elementów, obronić sowieckich ludzi pracy przed ich kontrrewolucyjnymi knowaniami, i w końcu raz i na zawsze skończyć z ich podłą, wywrotową robotą skierowaną przeciwko fundamentom państwa sowieckiego[-d].

Zgodnie z tym [d-]rozkazuję[-d]: od 5 sierpnia 1937 r. we wszystkich republikach, krajach i obwodach rozpocząć operację represjonowania byłych kułaków, aktywnych elementów antysowieckich i kryminalistów.

W Uzbeckiej, Turkmeńskiej, Tadżyckiej i Kirgiskiej SRS operację rozpocząć 10 sierpnia b[ieżącego] r[oku], a w Kraju Dalekowschodnim i Krasnojarskim oraz obwodzie wschodniosyberyjskim – 15 sierpnia b[ieżącego] r[oku].

Przy organizowaniu i przeprowadzaniu operacji należy się kierować następującymi [wytycznymi]:

[d-]I. Kontyngenty podlegające represjom[-d]

1. Byli kułacy, którzy wrócili po odbyciu kary[8] i kontynuują prowadzenie aktywnej antysowieckiej wywrotowej działalności.

2. Byli kułacy, którzy zbiegli[9] z łagrów lub trudposiołków[10], a także kułacy, którzy ukryli się przed rozkułaczeniem[11] i prowadzą działalność antysowiecką.

3. Byli kułacy oraz elementy społecznie niebezpieczne, które należały do powstańczych, faszystowskich, terrorystycznych i bandyckich formacji[12], [osoby], które odbyły karę i ukryły się przed represjami, lub [osoby], które zbiegły z miejsc uwięzienia i wznowiły swoją antysowiecką działalność przestępczą.

4. Członkowie partii antysowieckich (eserzy, gruzmecy, musawatyści, ittihadyści, dasznacy), byli biali[13], żandarmi[14], urzędnicy, uczestnicy oddziałów karnych[15], bandyci, osoby współpracujące z bandami, osoby, które nielegalnie przekroczyły granicę, reemigranci[16], ukrywający się przed represjami, osoby, które uciekły z miejsc uwięzienia i kontynuują aktywną działalność antysowiecką.

5. Zdemaskowani na podstawie analizy materiałów śledczych i agenturalnych najbardziej wrodzy i aktywni członkowie likwidowanych obecnie kozacko-białogwardyjskich organizacji powstańczych, kontrrewolucyjnych formacji faszystowskich, terrorystycznych i szpiegowsko-dywersyjnych.

Represjom podlegają także elementy [zaliczone] do tych kategorii, przetrzymywane aktualnie w areszcie, których śledztwo zostało zakończone, ale ich sprawy nie zostały jeszcze rozpatrzone przez organa sądowe.

6. Najbardziej aktywne elementy antysowieckie sposród byłych kułaków, uczestników oddziałów karnych, bandytów, białych, aktywistów sekciarskich, cerkowników i wszystkich pozostałych, którzy są obecnie przetrzymywani w więzieniach, obozach, miejscach pracy przymusowej oraz koloniach, i kontynuują w nich prowadzenie aktywnej wywrotowej działalności antysowieckiej.

7. Kryminaliści (bandyci, rabusie, złodzieje recydywiści, zawodowi przemytnicy, aferzyści recydywiści, złodzieje bydła i koni) prowadzący działalność przestępczą i związani ze środowiskiem przestępczym.

Represjom podlegają także elementy tej kategorii, przetrzymywane aktualnie w areszcie, w sprawach których śledztwo zostało zakończone, ale sprawy nie zostały jeszcze rozpatrzone przez organa sądowe.

8. Elementy kryminalne znajdujące się w obozach i trudposiołkach i prowadzące w nich działalność przestępczą.

9. Represjom podlegają także wszystkie wymienione wyżej kontyngenty, przebywające w danej chwili na wsi – w kołchozach, sowchozach, przedsiębiorstwach gospodarki rolnej oraz w mieście – w przedsiębiorstwach przemysłowych, handlowych, transportowych, w sowieckich instytucjach i w budownictwie.

[d-]II. O środkach karnych stosowanych wobec represjonowanych

i liczba podlegających represjom[-d]

1. Wszystkich represjonowanych kułaków, kryminalistów i in[ne] antysowieckie elementy dzieli się na dwie kategorie:

a) do pierwszej kategorii należą najbardziej wrogie z wyżej wymienionych elementów. [d-]Podlegają one natychmiastowemu aresztowaniu i po rozpatrzeniu ich spraw przez Trójki – [b-]rozstrzelaniu[-d-b];

b) do drugiej kategorii należą wszystkie pozostałe, mniej aktywne, ale także wrogie elementy. [d-]Podlegają one aresztowaniu i osadzeniu w obozach na okres od 8 do 10 lat, a te z nich, które są najbardziej złośliwe i społecznie niebezpieczne – [podlegają] osadzeniu na ten sam okres w więzieniach[-d], na podstawie decyzji Trójki.

2. Zgodnie z danymi statystycznymi przedstawionymi przez lud[owych] kom[isarzy] republikańskich NKWD i naczelników krajowych i obwodowych zarządów NKWD, zatwierdza się następujące liczby [osób] podlegających represjom:

Pierwsza kategoria

Druga kategoria

Ogółem

1. Azerbejdżańska SRS

1500

3750

5250

2. Armeńska SRS

500

1000

1500

3. Białoruska SRS

2000

10 000

12 000

4. Gruzińska SRS

2000

3000

5000

5. Kirgiska SRS

250

500

750

6. Tadżycka SRS

500

1300

1800

7. Turkmeńska SRS

500

1500

2000

8. Uzbecka SRS

750

4000

4750

9. Baszkirska АSRS

500

1500

2000

10. Buriacko-Mongolska АSRS

350

1500

1850

11. Dagestańska АSRS

500

2500

3000

12. Karelska АSRS

300

700

1000

13. Kabardyjsko-Bałkarska АSRS

300

700

1000

14. Krymska ASRS

300

1200

1500

15. Komi ASRS

100

300

400

16. Kałmucka ASRS

100

300

400

17. Maryjska ASRS

300

1500

1800

18. Mordowska ASRS

300

1500

1800

19. ASRS Niemców Powołża

200

700

900

20. Północnoosetyjska ASRS[17]

200

500

700

21. Tatarska ASRS

500

1500

2000

22. Udmurcka ASRS

200

500

700

23. Czeczeńsko-Inguska ASRS

500

1500

2000

24. Czuwaska ASRS

300

1500

1800

25. Kraj Azowsko-Czarnomorski

5000

8000

13 000

26. Kraj Dalekowschodni

2000

4000

6000

27. Kraj Zachodniosyberyjski

5000

12 000

17 000

28. Kraj Krasnojarski

750

2500

3250

29. Kraj Ordżonikidzewski[18]

1000

4000

5000

30. Kraj Wschodniosyberyjski

1000

4000

5000

31. Obwód woroneski

1000

3500

4500

32. Obwód gorkowski

1000

3500

4500

33. Obwód zachodni[19]

1000

5000

6000

34. Obwód iwanowski

750

2000

2750

35. Obwód kaliniński

1000

3000

4000

36. Obwód kurski

1000

3000

4000

37. Obwód kujbyszewski

1000

4000

5000

38. Obwód kirowski

500

1500

2000

39. Obwód leningradzki

4000

10 000

14 000

40. Obwód moskiewski

5000

30 000

35 000

41. Obwód omski

1000

2500

3500

42. Obwód orenburski

1500

3000

4500

43. Obwód saratowski

1000

2000

3000

44. Obwód stalingradzki

1000

3000

4000

45. Obwód swierdłowski

4000

6000

10 000

46. Obwód północny[20]

750

2000

2750

47. Obwód czelabiński

1500

4500

6000

48. Obwód jarosławski

750

1250

2000

Ukraińska SRS:

1. Obwód charkowski

1500

4000

5500

2. Obwód kijowski

2000

3500

5500

3. Obwód winnicki

1000

3000

4000

4. Obwód doniecki

1000

3000

4000

5. Obwód odeski

1000

3500

4500

6. Obwód dniepropietrowski

1000

2000

3000

7. Obwód czernichowski

300

1300

1600

8. Mołdawska ASRS

200

500

700

Kazachska SRS:

1. Obwód północnokazachstański

650

300

950

2. Obwód południowokazachstański

350

600

950

3. Obwód zachodniokazachstański

100

200

300

4. Obwód kustanajski

150

450

600

5. Obwód wschodniokazachstański

300

1050

1350

6. Obwód aktiubiński

350

1000

1350

7. Obwód karagandyjski

400

600

1000

8. Obwód ałmacki

200

800

1000

Obozy NKWD

10 000

–

10 000

3. Zatwierdzone liczby są tylko orientacyjne. Jednakże, lud[owi] kom[isarze] republikańskich NKWD i naczelnicy krajowych i obwodowych zarządów NKWD nie mają prawa samodzielnie ich podwyższać. Jakiekolwiek samowolne zwiększenie limitów nie jest dopuszczalne.

W przypadkach, kiedy sytuacja będzie wymagać zwiększenia zatwierdzonych liczb, lud[owi] kom[isarze] republikańskich NKWD oraz naczelnicy krajowych i obwodowych zarządów NKWD zobowiązani są przedstawić mi odpowiednio umotywowane podania. Zmniejszenie liczb, jak również przenoszenie do drugiej kategorii osób zaliczonych do represjonowania w ramach pierwszej kategorii – i na odwrót – jest dozwolone.

4. Rodziny osób skazanych – zgodnie z pierwszą i drugą kategorią – z reguły nie są represjonowane.

Wyjątek stanowią:

a) rodziny, których członkowie są zdolni do aktywnych antysowieckich działań. Członkowie takiej rodziny, na podstawie specjalnego postanowienia Trójki, podlegają osadzeniu w obozach lub trudposiołkach;

b) rodziny osób represjonowanych [zaliczonych do] pierwszej kategorii, które zamieszkują w pasie przygranicznym, podlegają przesiedleniu poza obszar pasa przygranicznego w głąb republik, krajów i obwodów;

c) rodziny osób represjonowanych [zaliczonych do] pierwszej kategorii, które mieszkają w Moskwie, Leningradzie, Kijowie, Tbilisi, Baku, Rostowie nad Donem, Taganrogu i w rejonach Soczi, Gagry i Suchumi podlegają wysiedleniu z tych punktów do innych obwodów, zgodnie z ich wyborem, z wyjątkiem rejonów przygranicznych.

5. Wszystkie rodziny osób represjonowanych [zaliczonych do] pierwszej i drugiej kategorii wprowadzić do ewidencji i poddać je systematycznej obserwacji.

[d-]III. Tryb przeprowadzenia operacji[-d]

1. Operację rozpocząć 5 sierpnia 1937 r. i zakończyć w ciągu czterech miesięcy.

W Turkmeńskiej, Tadżyckiej, Uzbeckiej i Kirgiskiej SRS operację rozpocząć 10 sierpnia b[ieżącego] r[oku], a w obwodzie wschodniosyberyjskim, Kraju Krasnojarskim i Kraju Dalekowschodnim – 15 sierpnia b[ieżącego] r[oku].

2. W pierwszej kolejności represjom podlegają kontyngenty zaliczone do pierwszej kategorii.

[d-]Kontyngenty wymienione w drugiej kategorii, represjom nie podlegają, aż do [czasu] wydania specjalnego zarządzenia.[-d]

W tym przypadku, jeśli lud[owy] kom[isarz] NKWD danej republiki, naczelnik zarządu lub oddziału obwodowego NKWD, zakończywszy operację dotyczącą kontyngentów pierwszej kategorii uzna, że można już przystąpić do operacji odnoszącej się do kontyngentów drugiej kategorii, zobowiązany jest – zanim tę operację faktycznie rozpocznie – zwrócić się do mnie o zgodę na zastosowanie sankcji i tylko po jej otrzymaniu rozpocząć operację.

Co się tyczy wszystkich aresztowanych, którzy zostaną skazani na różne kary pozbawienia wolności w obozach lub więzieniach, w miarę zapadania wyroków kierować do mnie informację, ile osób i na ile lat więzienia lub obozu zostało skazanych. Po uzyskaniu tych informacji podejmę decyzję w jakim trybie i do jakich obozów należy kierować skazanych.

3. W zależności od sytuacji i warunków lokalnych terytorium republiki, kraju i obwodu zostaje podzielone na sektory operacyjne.

W celu zorganizowania i przeprowadzenia operacji powołuje się w każdym sektorze grupę operacyjną, kierowaną przez odpowiedzialnego funkcjonariusza NKWD republiki, krajowego lub obwodowego Zarządu NKWD, zdolnego z powodzeniem poradzić sobie z powierzonymi mu poważnymi zadaniami operacyjnymi.

W niektórych przypadkach na kierowników grup operacyjnych mogą być wyznaczeni najbardziej doświadczeni i zdolni naczelnicy rejonowych i miejskich wydziałów.

4. Grupy operacyjne formować z niezbędnej liczby funkcjonariuszy operacyjnych i wyposażyć je w środki transportu i łączności.

W zależności od potrzeb sytuacji operacyjnej przydzielić grupom wojskowe lub milicyjne pododdziały.

5. Kierownikom grup operacyjnych powierzyć nadzór nad ewidencją i ujawnienieniem osób podlegających represjom, kierowanie śledztwem, zatwierdzanie aktów oskarżenia i wykonanie wyroków Trójek.

Kierownik grupy operacyjnej ponosi odpowiedzialność za organizację i przeprowadzenie operacji na terytorium swojego sektora.

6. Na każdego z represjonowanych zbiera się szczegółowe informacje identyfikacyjne i materiały kompromitujące. Na podstawie tych ostatnich sporządza się listy aresztowanych, które podpisuje kierownik grupy operacyjnej i przesyła je w dwóch egzemplarzach do rozpatrzenia i zatwierdzenia lud[owemu] kom[isarzowi] spraw wewnętrznych, naczelnikowi zarządu lub [naczelnikowi] oddziału obwodowego NKWD.

Lud[owy] kom[isarz] spraw wewnętrznych, naczelnik zarządu lub [naczelnik] oddziału obwodowego NKWD rozpatruje listę i wydaje nakaz aresztowania wymienionych w nim osób.

7. Na podstawie zatwierdzonej listy kierownik grupy operacyjnej dokonuje aresztowania. Na każde aresztowanie wystawia się nakaz. Podczas aresztowania dokonuje się starannej rewizji. Bezwarunkowo rekwiruje się: broń, amunicję, wyposażenie wojskowe, materiały wybuchowe, substancje toksyczne i trujące, literaturę kontrrewolucyjną, drogocenne metale w monetach, sztabkach i wyrobach, obcą walutę, urządzenia do powielania i korespondencję.

Wszystko, co zostało skonfiskowane, zapisuje się w protokole rewizji.

8. Aresztowanych gromadzi się w miejscach wyznaczonych przez lud[owych] kom[isarzy] spraw wewnętrznych, naczelników zarządów lub [naczelników] oddziałów obwodowych NKWD. W miejscach koncentracji aresztowanych powinny znajdować się pomieszczenia, nadające się do rozlokowania aresztowanych.

9. Aresztowani są trzymani pod ścisłą strażą. Zapewnia się wszystkie konieczne środki ostrożności, zabezpieczające przed ucieczką lub jakimikolwiek ekscesami.

[d-]IV. Tryb prowadzenia śledztwa[-d]

1. Każdemu aresztowanemu lub grupie aresztowanych wytacza się sprawę śledczą. Śledztwo prowadzi się w trybie przyspieszonym i w uproszczonym porządku.

W procesie śledczym należy wykryć wszystkie przestępcze kontakty aresztowanego.

2. Po zakończeniu śledztwa sprawę kieruje się do rozpatrzenia przez Trójkę.

Do sprawy dołącza się: nakaz aresztowania, protokół z rewizji, materiały skonfiskowane podczas rewizji, dokumenty osobiste, kwestionariusz aresztowanego, [zebrane] materiały agenturalno-ewidencyjne, protokół przesłuchania i krótki akt oskarżenia.

[d-]V. Organizacja i praca Trójek[-d]

1. Zatwierdzam następujący skład osobowy republikańskich, krajowych i obwodowych Trójek:

Azerbejdżańska SRS

przewodniczący – SUMBATOW,
członkowie: TEJMURKULIJEW, DŻANGIR, ACHUND ZADE

Armeńska SRS

przewodniczący – MUGDUSI
członkowie: MIKWELIAN, ТERNAKAŁOW

Białoruska SRS

przewodniczący – BERMAN
członkowie: SELIWERSTOW, POTAPIENKO

Gruzińska SRS

przewodniczący – RAPAWA[21]
członkowie: TAŁACHADZE[22], CERETELI[23]

Kirgiska SRS

przewodniczący – CZETWERTAKOW
członkowie: DŻIJENBAJEW, GUCUJEW

Tadżycka SRS

przewodniczący – TARASIUK
członkowie: ASZUROW, BAJKOW

Turkmeńska SRS

przewodniczący – NODIEW
członkowie: ANNA MUCHAMEDOW, TASZLI ANNA MURADOW

Uzbecka SRS

przewodniczący – ZAGWOZDIN
[członkowie:] IKRAMOW, BAŁTABAJEW

Baszkirska ASRS

przewodniczący – BAK
członkowie: ISANCZURIN, CYPNIATOW

Buriacko-Mongolska ASRS

przewodniczący – BABKIEWICZ
członkowie: DORŻYJEW, GROSS

Dagestańska ASRS

przewodniczący – ŁOMONOSOW
członkowie: SAMURSKIJ, SZYPIEROW

Karelska ASRS

przewodniczący – TENISON
członkowie: MICHAJŁOWICZ, NIKOLSKIJ

Kabardo-Bałkarska АSRS

przewodniczący – ANTONOW
członkowie: KAŁMYKOW, CHAGUROW

Krymska ASRS

przewodniczący – PAWŁOW
członkowie: TRUPCZU, MONAKOW

Komi ASRS

przewodniczący – KOWALOW
członkowie: SEMICZEW, LITIN

Kałmucka ASRS

przewodniczący – OZERKIN
członkowie: CHONCHOSZEW, KIŁGANOW

Maryjska ASRS

przewodniczący – KARACZAROW
członkowie: WRUBLEWSKIJ, BYSTRIAKOW

Mordowska ASRS

przewodniczący – WEJZAGER
członkowie: MICHAJŁOW, POLAKOW

ASRS Niemców Powołża

przewodniczący – DALINGER
członkowie: LUFT, ANISIMOW

Północnoosetyjska ASRS

przewodniczący – IWANOW
członkowie: TOGOJEW, KOKOW

Tatarska ASRS

przewodniczący – ALIMASOW
członkowie: LEPA, MUCHAMEDZANOW

Udmurcka ASRS

przewodniczący – SZLENOW
członkowie: BARYSZNIKOW, SZEWIELKOW

Czeczeńsko-Inguska ASRS

przewodniczący – DEMENTJEW
członkowie: JEGOROW, WACHAJEW

Czuwaska ASRS

przewodniczący – ROZANOW
członkowie: PIETROW, JELIFANOW

Kraj Azowsko-Czarnomorski

przewodniczący – KAGAN
członkowie: JEWDOKIMOW, IWANOW

Kraj Dalekowschodni

przewodniczący – LUSZKOW
członkowie: PTUCHA, FIEDIN

Kraj Zachodniosyber[yjski]

przewodniczący – MIRONOW
członkowie: EJCHE, BARKOW

Kraj Krasnojarski

przewodniczący – LEONIUK
członkowie: GORCZAJEW, RABINOWICZ

Kraj Ordżonikidzewski

przewodniczący – BUŁACH
członkowie: SIERGIEJEW, ROZIT

obwód wschodniosyberyjski

przewodniczący – ŁUPIEKIN
członkowie: JUSUP CHASIMOW, GRIAZNOW

obwód woroneski

przewodniczący – KORKIN
członkowie: ANFIMOW, JARYGIN

obwód gorkowski

przewodniczący – ŁAWRUSZYN
członkowie: OGURCOW, USTIUŻANINOW

obwód zachodni

przewodniczący – KARUCKIJ
członkowie: BILINSKIJ, KOROTCZENKO

obwód iwanowski

przewodniczący – RADZIWIŁOWSKIJ
członkowie: NOSOW, KARASIK

obwód kaliniński

przewodniczący – DOMBROWSKIJ
członkowie: RABOW, BOBKOW

obwód kurski

przewodniczący – SIMANOWSKIJ
członkowie: PISKARIEW, NIKITIN

obwód kujbyszewski

przewodniczący – POPASZENKO
członkowie: NELKE, KLUJEW

obwód kirowski

przewodniczący – GAZOW
członkowie: MUCHIN, NAUMOW

obwód leningradzki

przewodniczący – ZAKOWSKIJ
członkowie: SMORODIN, POZERN

obwód moskiewski

przewodniczący – REDENS
członkowie: MASŁOW, WOŁKOW

obwód omski

przewodniczący – GORBACZ
członkowie: BUŁATOW, JEWSTIGNIEJEW

obwód orenburski

przewodniczący – USPIENSKIJ
członkowie: NARBUT, MITROFANOW

obwód saratowski

przewodniczący – STROMIN
członkowie: ANDRIEJEW, KAŁACZOW

obwód stalingradzki

przewodniczący – RAJEW
członkowie: SIEMIONOW, RUMIANCEW

obwód swierdłowski

przewodniczący – DMITRIJEW
członkowie: ABALAJEW, GRACZOW

obwód północny

przewodniczący – BAK
członkowie: KORŻYN, RIABOW

obwód czelabiński

przewodniczący – CZISTOW
członkowie: RYNDIN, MAŁYSZEW

obwód jarosławski

przewodniczący – JERSZOW
członkowie: POŁUMORDWINOW, JURCZUK

USRS:

obwód charkowski

przewodniczący – SZUMSKIJ
członkowie: GIKAŁO, LEONOW

obwód kijowski

przewodniczący – SZAROW
członkowie: KUDRIAWCEW, GINZBURG

obwód winnicki

przewodniczący – GRISZYN
członkowie: CZERNIAWSKIJ, JAROSZEWSKIJ

obwód doniecki

przewodniczący – SOKOLINSKIJ
członkowie: PRAMNEK, RUDENKO

obwód odeski

przewodniczący – FIODOROW
członkowie: JEWTUSZENKO, SIROTSKIJ

obwód dniepropietrowski

przewodniczący – KRIWIEC
członkowie: MARGOLIN, CWIK

obwód czernichowski

przewodniczący – KORNIEW
członkowie: MARKITAN, SKLARSKIJ

Mołdawska ASRS

przewodniczący – ROGAL
członkowie: TODRES, KOŁODIJ

Kazachska SRS:

ob[wód] północnokazachst[ański]

przewodniczący – PANOW
członkowie: STIEPANOW, SEGIZBAJEW

ob[wód] południowokazachst[ański]

przewodniczący – PINTEL
członkowie: DOSOW, SŁUCZAK

ob[wód] zachodniokazachst[ański]

przewodniczący – ROMEJKO
członkowie: SATARBEKOW, SPIROW

obwód kustanajski

przewodniczący – PAWŁOW
członkowie: KUZNIECOW, BAJDAKOW

ob[wód] wschodniokazachs[tański]

przewodniczący – CZIRKOW
członkowie: SWIERDŁOW, JUSUPOW

obwód aktiubiński

przewodniczący – DEMIDOW
członkowie: MUSIN, STECURA

obwód karagandyjski

przewodniczący – ADAMOWICZ
członkowie: DUCHOWICZ, PINCHASIK

obwód ałmacki

przewodniczący – SZABANBEKOW
członkowie: SADWAKASOW, KUŻANOW[24]

2. Na posiedzeniach Trójek może być obecny (tam, gdzie nie wchodzi on w skład Trójki) republikański, krajowy lub obwodowy prokurator.

3. Trójka prowadzi swoją pracę albo w siedzibach odpowiednich dla lokalnych NKWD, UNKWD lub oddziałów obwodowych NKWD, albo też wyjeżdża [na sesje wyjazdowe] do miejsc przebywania jednostek operacyjnych.

4. Trójki oddzielnie rozpatrują materiały przedstawione im na każdego aresztowanego lub grupę aresztowanych, a także na każdą rodzinę podlegającą wysiedleniu.

Trójki – w zależności od charakteru materiałów i stopnia zagrożenia, jakie dla społeczeństwa stwarza aresztowany – mogą zaliczać osoby przeznaczone do represjonowania zgodnie z drugą kategorią – do kategorii pierwszej, a osoby represjonowane według pierwszej kategorii – do drugiej.

5. Trójki prowadzą protokoły swoich posiedzeń, do których wpisują wydane przez nich wyroki dotyczące każdego skazanego.

Protokół posiedzenia Trójki kierowany jest do kierownika grupy operacyjnej w celu wykonania wyroku. Do spraw śledczych każdego skazanego dołącza się wypisy z protokołów.

[d-]VI. Tryb wykonania wyroków[-d]

1. Wyroki wykonują osoby wyznaczone przez przewodniczących Trójek, tzn. lud[owych] kom[isarzy] republikańskich NKWD, naczelników zarządów lub oddziałów obwodowych NKWD.

Podstawą do wykonania wyroku jest uwierzytelniony wypis z protokołu posiedzenia Trójki zawierający treść wyroku wydanego na każdego skazanego i specjalny nakaz z podpisem przewodniczącego Trójki, który jest wręczany osobie wykonującej wyrok.

2. Wyroki dotyczące pierwszej kategorii wykonuje się w miejscach i trybie zgodnym z wytycznymi lud[owych] kom[isarzy] spraw wewnętrznych, naczelników zarządów i oddziałów obwodowych NKWD, obowiązkowo zachowując ścisłą tajemnicę [co do] czasu i miejsca wykonania wyroku.

Dokumenty potwierdzające wykonanie wyroku dołącza się w osobnej kopercie do akt śledztwa każdego skazanego.

3. Kierowanie do obozów osób skazanych z drugiej kategorii dokonuje się na podstawie dyspozycji wydawanych przez GUŁag NKWD ZSRS.

[d-]VII. Organizacja kierownictwa operacji i sprawozdawczość[-d]

1. Główne kierownictwo prowadzenia operacji powierzam mojemu zastępcy – naczelnikowi Głównego Zarządu Bezpieczeństwa Państwowego – komkorowi tow[arzyszowi] FRINOWSKIEMU[25].

W celu przeprowadzenia prac związanych z kierowaniem operacją [nakazuję] sformować przy nim specjalną grupę.

2. Protokoły Trójek po wykonaniu wyroków przekazywać natychmiast naczelnikowi 8 Oddziału GUGB NKWD ZSRS z załączeniem [do nich] kart ewidencyjnych według formularza nr 1.

W przypadku osób skazanych według pierwszej kategorii, razem z protokołem i kartami ewidencyjnymi, przekazywać jednocześnie akta śledztwa.

3. O przebiegu i rezultatach operacji meldować w komunikatach telegraficznie co pięć dni – 1, 5, 10, 15, 20 i 25 dnia każdego miesiąca i szczegółowo pocztą.

4. O wszystkich nowych kontrrewolucyjnych formacjach wykrytych podczas prowadzenia operacji, ekscesach, ucieczkach za granicę, o formowaniu się bandyckich i rabunkowych grup oraz o innych nadzwyczajnych zajściach – natychmiast meldować telegraficznie.

Podczas organizowania i prowadzenia operacji podjąć wszelkie niezbędne środki, aby nie dopuścić do: zejścia represjonowanych do podziemia, ucieczek z miejsc zamieszkania – a szczególnie za granicę, tworzenia się grup bandyckich i rabunkowych, wybuchu jakichkolwiek ekscesów.

Wykrywać na czas i szybko przecinać próby podejmowania jakichkolwiek aktywnych działań kontrrewolucyjnych.

JEŻOW

Za zgodność: FRINOWSKIJ

Dokument opublikowany wcześniej w: N. Ochotin, N. Pietrow, A. Roginskij, Limity tierroru, „Karta” 1993, nr 11, s. 3–20; Wełykyj teror w Ukrajini. „Kurkulśka operacija”..., s. 72–82; Kniga pamiati żertw politiczeskich riepriessij: Uljanowskaja obłast’, t. I, pod red. J.M. Zołotowa, Uljanowsk 1996, s. 766–780; pełny tekst Rozkazu operacyjnego Nr 00447 z 30 lipca 1937 r. ludowego komisarza spraw wewnętrznych ZSRS zob.: Opieratiwnyj prikaz Narodnogo Komissara Wnutriennich Dieł Sojuza S.S.R. Nr 00447, http://www.memo.ru/history/document/0447.htm (dostęp 6 V 2015 r.).

[a-a] Zapisano pismem spacjowanym.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano kursywą.

[1] Cerkownik (ros.) – termin oznaczający zarówno duchownych, jak i wiernych. Zob. G.L. Freeze, The Stalinist Assault on the Parish, 1929–1941 [w:] Stalinismus vor dem Zweiten Weltkrieg: Neue Wege der Forschung, red. M. Hildermeier, E. Müller-Luckner, München 1998, s. 213, 219.

[2] Sekciarze – ogólny termin oznaczający członków wszystkich sekt religijnych, a także mniej znanych w Rosji chrześcijańskich związków religijnych. Więcej o prześladowniach sekt zob.: Sowietskoje gosudarstwo i jewangielskije cerkwi Sibiri w 1920–1941 gg. Dokumienty i matieriały, red. A.I. Sawin, Nowosybirsk 2004; A.I. Sawin, Riepriessii w otnoszenii jewangielskich wierujuszczich w chodie „kułackoj” opieracyi NKWD [w:] Stalinizm w sowietskoj prowincji: 1937–1938 gg. Massowaja opieracija na osnowie prikaza nr 00447, red. М. Jungie, B. Bonwiecz, R. Binnier, Moskwa 2009, s. 303–342.

[3] O wystąpieniach zob. m.in. L. Viola, Peasant Rebels Under Stalin: Collectivization and the Culture of Peasant Resistance, Oxford 1996.

[4] Eserowcy (eserzy) – socjaliści-rewolucjoniści – rosyjska partia walcząca z caratem przed 1917 r., współrządząca po rewolucji lutowej, opozycyjna wobec bolszewików.

[5] Gruzmecy – gruzińska partia mienszewików, łącząca postulaty o charakterze narodowowyzwoleńczym z typowo socjalistycznymi. Wywodziła się z pierwszej gruzińskiej marksistowskiej organizacji Mesame dasi (Trzecia Grupa) utworzonej w 1893 r. W 1903 r. Mesame dasi rozpadła się na skrzydło bolszewickie i mienszewickie. W 1917 r. razem z dominującymi partiami – Armeńską Federacją Rewolucyjną i azerską Musawat, utworzyli Komisariat Zakaukaski. 22 IV 1918 r. uczestniczyli w proklamacji Zakaukaskiej Federacyjnej Republiki Demokratycznej, a 26 V 1918 r. w utworzeniu Demokratycznej Republiki Gruzji ze stolicą w Tyflisie (Tbilisi). W lutym 1921 r. Gruzję zajęły wojska bolszewickie. 12 III 1922 r. w Tbilisi władze Armeńskiej SRR, Azerbejdżańskiej SRR i Gruzińskiej SRR zawarły porozumienie o zjednoczeniu się w Federacyjny Związek Socjalistycznych Republik Sowieckich Zakaukazia. Podobnie jak w ZSRS, gruzińską partię mienszewików uznano za kontrrewolucyjną, a jej członków poddano represjom. Wełykyj teror w Ukrajini. „Kurkulśka operacija”..., s. 72.

[d-d] Podkreślono maszynowo.

[6] Ittihadyści – członkowie azerbejdżańskiej panislamskiej partii Ittihad-islam (Jedność Islamu), początkowo: Związek Rosyjskich Muzułmanów. Powstała we wrześniu 1917 r. w Baku, w opozycji do świeckiej partii Musawat. Propagowała legalizację prawa szariatu w społecznościach muzułmańskich oraz utworzenie narodowej republiki wchodzącej w skład Rosji. W latach 1918–1920 była w parlamencie Demokratycznej Republiki Azerbejdżanu. Po zajęciu Azerbejdżanu przez Armię Czerwoną w kwietniu 1920 r. i utworzeniu ASRS, rozwiązała się, wzywając swoich członków do wstąpienia w szeregi RKP(b). Część z nich emigrowała. Wełykyj teror w Ukrajini. „Kurkulśka operacija”..., s. 73.

[7] Zob. wystąpienie J. Stalina: Itogi pierwoj piatiletki, 7 I 1933 r. [w:] I.W. Stalin, Soczinienija, Moskwa 1952, t. 13, s. 161–215.

[8] Mowa o kułakach skazanych w latach trzydziestych na zesłanie, którzy po odbyciu kary wrócili do swoich rodzinnych miejsc zamieszkania. Więcej o zesłaniach kułaków zob.: W.N. Ziemskow, Kułackaja ssyłka w 30-je gody, „Socjołogiczeskije issledowanija” 1991, nr 10, s. 3–21; idem, Sud’ba kułackoj ssyłki, „Otieczestwiennaja istorija” 1994, nr 1, s. 118–147; Spiecpieriesielency w Zapadnoj Sibiri. 1930 – wiesna 1931, red. W.P. Daniłow, S.A. Krasilnikow, Nowosibirsk 1992; T.I. Sławko, Kułackaja ssyłka na Urale. 1930–1936, Moskwa 1995; G.M. Adibiekow, Spiecpieriesielency – żertwy spłosznoj kołlektiwizacyi. Iz dokumientow osoboj papki Politbiuro CK WKP(b), „Istoriczeskij archiw” 1994, nr 4, s. 145–180; J.P. Sztalina, Sełanśki wysełky pid czas kołektywizaciji w Ukrajini (1928–1932 rr), Kyjiw 1997.

[9] Przez długi czas system kontroli zarówno w „kułackich” miejscach zesłania, jak i w procesie przesiedlania, nie był szczelny. Ogółem, w latach 1931–1937 uciekło ponad 600 tys. zesłanych kułaków. Ponad 200 tys. schwytano i ukarano, ale ok. 390 tys. rozpoczęło nowe życie, korzystając z podrobionych dokumentów tożsamości. Zob.: W.N. Ziemskow, Kułackaja ssyłka..., „Socjołogiczeskije issledowanija” 1991, nr 10, s. 3–21; idem, Zakluczennyje w 30-je gody: socyalno-diemograficzeskije problemy, „Otieczestwiennaja istorija” 1997, nr 4, s. 57.

[10] Trudposiołok (ros.) – miejsce pracy przymusowej w małej wiosce lub osadzie.

[11] Formą pasywnego oporu wobec rozkułaczenia było samowolne zniszczenie mienia lub jego sprzedaż, a następnie wyjazd do miasta w poszukiwaniu pracy. Taką formę protestu wybrało 200–250 tys. chłopskich rodzin. Sprzyjał temu brak siły roboczej w dużych centrach przemysłowych. Zob.: N.A. Iwnickij, Kołlektiwizacyja i raskułacziwanije (naczało 30-ch godow), Moskwa 1996, s. 149; O.A. Dowbnia, Stichijnij widtik selan USRR u promisłowi hałuzita nowobudowi w 1927–1932 rr., „Istoriczni i politołohiczni doslidżennia” 2003, nr 3–4(15–16), s. 138–145.

[12] Chodzi o chłopów, którzy w latach 1917–1922 brali udział w powstaniach przeciwko bolszewikom. Dalej mowa o kułakach, którzy obrali bierną formę protestu przeciwko kolektywizacji w latach 1930–1933. Zob.: L. Viola, Peasant Rebels Under Stalin..., s. 100–180; W. Wasiljew, L. Viola, Kołektywizacija i selanśkyj opir na Ukrajini (łystopad 1929 – berezeń 1930), Winnycia 1997.

[13] Biali – określenie ruchów politycznych i sił zbrojnych walczących z bolszewikami w latach wojny domowej, mających na celu przywrócenie poprzedniego systemu ekonomicznego i politycznego. Ich członkowie byli ścigani nie tylko z art. 58 KK RFSRS z 1927 r. – za służbę w oddziałach carskich (pkt 13), ale także zarzucano im próbę przejęcia władzy, szpiegostwo, udzielanie pomocy wrogom ZSRS, aktywną walkę z klasą robotniczą czy ruchem rewolucyjnym. W latach 1930–1931 OGPU sfabrykowało sprawę „Wiesna”, w której represjom poddano ok. 10 tys. oficerów. Zob. J. Tinczenko, Gołgofa russkogo oficerstwa w SSSR w 1930–1931 gody, Moskwa 2000.

[14] Mowa o byłych agentach policji Samodzielnego Korpusu Żandarmów (od 1881 r. carskiej Ochrany). W 1925 r. zostali pozbawieni praw wyborczych. W okresie represji najczęściej byli skazywani na karę śmierci.

[15] Byli to żołnierze i oficerowie oddziałów karnych, których zadaniem było tłumienie masowych protestów w czasie rewolucji 1905–1907 oraz w wojnie domowej 1917–1922. W okresie Wielkiego Terroru skazywano ich na karę śmierci.

[16] W latach 1921–1931 zarejestrowano 181 432 reemigrantów. Rząd sowiecki podjął pewne kroki na rzecz zastosowania amnestii. W pierwszej kolejności dotyczyło to żołnierzy służących w armiach białych. Działania te miały na celu neutralizację wrogich nastrojów oraz efekt propagandowy. W rzeczywistości, nie zważając na amnestię, reemigranci powracający w swe rodzinne strony byli poddawani prześladowaniom. Zob. Wystuplenija J.A. Popka (pierwogo siekrietaria CK KP(b) Turkmieni) i Ł.P. Berii (pierwogo siekrietaria CK KP(b) Gruzii) na fiewralsko-martowskom plenumie CK WKP(b) 1937 g. (Matieriały fiewralsko-martowskogo plenuma CK WKP(b) 1937 goda), „Woprosy istorii” 1993, nr 6, s. 25; zob. także „Woprosy istorii” 1995, nr 5–6, s. 10–11; Politiczeskije riepriessii na Dalniem Wostokie SSSR w 1920-je – 1950-je gody [w:] Matieriały pierwoj Dalniewostocznoj nauczno-prakticzeskoj konfieriencyi, Władiwostok 1997, s. 175–177.

[17] Funkcjonuje także nazwa: Północnoosetyńska ASRS.

[18] Kraj Ordżonikidzewski od 17 III 1937 r. do 12 I 1943 r., następnie jako Kraj Stawropolski.

[19] Obwód zachodni powstał 1 X 1929 r. i istniał do 27 IX 1937 r. Siedzibą jego władz był Smoleńsk. Następnie z jego terytorium, oraz powstałego w 1934 r. obwodu kurskiego, utworzono 15 I 1938 r. obwód smoleński i orłowski.

[20] Obwód północny od 5 XII 1936 r. do 23 IX 1937 r. z centrum obwodowym w Archangielsku. Następnie wydzielono z niego i zatwierdzono 15 I 1938 r. obwód wołogodzki z centrum administracyjnym w Wołogdzie i obwód archangielski z centrum administracyjnym w Archangielsku.

[21] Awksientij Narikijewicz Rapawa (16 V 1899 r. – 15 XI 1955 r.). Od 1919 r. w partii komunistycznej. Od sierpnia 1924 r. do lutego 1925 r. pełnomocnik OO GCzK; od lutego 1925 r. do 9 VIII 1926 r. zastępca naczelnika OO GCzK; od 9 VIII 1926 r. do 24 V 1927 r. zastępca naczelnika OO GPU GSRS; od 24 V 1927 r. do 24 VII 1929 r. naczelnik OO GPU GSRS; od 24 VII 1929 r. do 29 VII 1930 r. naczelnik AOU PP OGPU ZSFRS i GPU GSRS; od 29 VII 1930 r. do 3 XII 1931 r. przewodniczący GPU Adżarskiej ASRS; od 16 VIII 1930 r. do 15 XII 1931 r. naczelnik 37 Batumskiego Oddziału Pogranicznego OGPU; od 3 XII 1931 r. do 20 IV 1933 r. zastępca przewodniczącego GPU GSRS; od 20 IV 1933 r. do 10 VII 1934 r. naczelnik DTO OGPU Zakaukaskiej Drogi Żelaznej; od 13 VII 1934 r. do 26 II 1935 r. naczelnik DTO GUGB NKWD Zakaukaskiej Drogi Żelaznej; od 26 II 1935 r. do 14 I 1936 r. naczelnik TO UGB NKWD ZSFRS; od 14 I 1936 r. do 1 I 1937 r. zastępca ludowego komisarza spraw wewnętrznych ZSFRS; od 29 X 1936 r. do 28 VIII 1937 r. naczelnik Uszosdor UNKWD–NKWD GSRS; od 1 I 1937 r. do października 1937 r. zastępca ludowgo komisarza spraw wewnętrznych GSRS; od 28 VIII 1937 r. do 2 XI 1937 r. naczelnik 3 Oddziału UGB NKWD GSRS; od 2 XI 1937 r. do 14 VII 1938 r. przewodniczący CIK Abchaskiej ASRS; od 14 VII 1938 r. do 30 XI 1938 r. przewodniczący RKL Abchaskiej ASRS; od 19 XII 1938 r. do 26 II 1941 r. ludowy komisarz spraw wewnętrznych GSRS; od 26 II 1941 r. do 31 VII 1941 r. ludowy komisarz bezpieczeństwa państwowego GSRS; od 31 VII 1941 r. do 7 V 1943 r. ludowy komisarz spraw wewnętrznych GSRS; od 7 V 1943 r. do 12 I 1948 r. ludowy komisarz-minister bezpieczeństwa państwowego GSRS. Od 25 I 1948 r. do listopada 1951 r. minister sprawiedliwości GSRS. W listopadzie 1951 r. aresztowany w „sprawie mingrelskiej”, od listopada 1951 r. do marca 1953 r. w śledztwie, 10 IV 1953 r. zwolniony. Od 15 IV 1953 r. do 15 VII 1953 r. minister kontroli państwowej GSRS. Aresztowany 17 VII 1953 r., skazany na śmierć 19 IX 1955 r., rozstrzelany. N.W. Pietrow, K.W. Skorkin, Kto rukowodił NKWD..., s. 354–355.

[22] Iłłarion Iłłarionowicz Tałachadze (1894–1962). Od 1921 r. zastępca ludowego komisarza spraw wewnętrznych sowieckiej Gruzji; od sierpnia 1936 r. do września 1946 r. prokurator GSRS. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

[23] Szałwa Otarowicz Cereteli (1894–1955). Od 1939 r. naczelnik Wojsk Pogranicznych Zakaukazia; od 1946 r. zastępca ministra bezpieczeństwa państwowego GSRS, pozostając na stanowisku naczelnika Zarządu Wojsk Pogranicznych. W 1953 r. po aresztowaniu Berii, aresztowany i rozstrzelany. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

[24] Wykaz nazwisk funkcjonariuszy wyznaczonych do Trójek podany za: Rozkaz operacyjny nr 00447 z dnia 30 lipca 1937 r. ludowego komisarza spraw wewnętrznych ZSRS, zob. Opieratiwnyj prikaz Narodnogo Komissara Wnutriennich Dieł Sojuza S.S.R. nr 00447, ob opieracyi po riepriessirowaniju bywszych kułakow, ugołownikow i dr. antisowietskich elemientow, http://www.memo.ru/history/document/0447.htm (dostęp 6 V 2015 r.).

[25] Michaił Piotrowicz Frinowskij (14 I 1898 r. – 8 III 1940 r.). Od 1919 r. w WCzK. Uczestniczył jako naczelnik kontrwywiadu wojskowego armii i frontów w działaniach operacyjnych przeciwko Nestorowi Machno, gen. Jurijowi Tiutiunnykowi i atamanom „Chołodnego Jaru”. Od 1922 r. sekretarz pełnomocnego przedstawiciela GPU USRS na Ukrainie Prawobrzeżnej; od 1923 r. sekretarz pełnomocnego przedstawiciela ОGPU w Rosji południowo-wschodniej; następnie w OGPU Kraju Północnokaukaskiego; od 1928 r. pomocnik naczelnika OO Moskiewskiego WO; od 1930 r. przewodniczący GPU Azerbejdżanu; od kwietnia 1933 r. naczelnik GUPWO NKWD ZSRS; od 16 X 1936 r. jednocześnie zastępca ludowego komisarza spraw wewnętrznych ZSRS oraz naczelnik GUPWO NKWD ZSRS; od 15 IV 1937 r. I zastępca ludowego komisarza spraw wewnętrznych ZSRS oraz naczelnik GUGB NKWD ZSRS; od 8 IX 1938 r. ludowy komisarz floty wojennej ZSRS; komandarm 1 rangi. Aresztowany 6 IV 1939 r., skazany 4 II 1940 r. przez Kolegium Wojskowe SN ZSRS na karę śmierci, rozstrzelany. N.W. Pietrow, K.W. Skorkin, Kto rukowodił NKWD..., s. 425–426; Gosudarstwiennaja włast’ SSSR..., s. 568–569.

Nr 4

1937 sierpień 11, Moskwa. Rozkaz operacyjny nr 00485 ludowego komisarza spraw wewnętrznych ZSRS Nikołaja Jeżowa dotyczący tzw. operacji polskiej

[a-b-]Do rąk własnych[-b-a]

[c-]Do nacz[elnika] DTO GUGB NKWD

K[olei] Połud[niowo]-Charkow[skiej]

t[owarzysza] Leopolda[c-][1]

[a-]Ściśle tajne[-a]

Egz. nr 71

[d-]Rozkaz operacyjny[-d]

[e-]ludowego komisarza spraw wewnętrznych[-e]

Związku SRS

11 sierpnia 1937 r.

m[iasto] Moskwa

nr 00485

Rozsyłane wraz z powyższym rozkazem tajne pismo na temat faszystowsko-powstańczej, szpiegowskiej, dywersyjnej, defetystycznej i terrorystycznej działalności polskiego wywiadu w ZSRS[2], a także materiały śledcze w sprawie POW ukazują obraz długoletniej i stosunkowo bezkarnej pracy dywersyjno-szpiegowskiej polskiego wywiadu na terytorium Związku [Sowieckiego].

Materiały te pokazują, że destrukcyjna działalność wywiadu polskiego była i jest prowadzona w dalszym ciągu na tyle otwarcie, że bezkarność tej działalności można wytłumaczyć tylko złą pracą organów GUGB i niefrasobliwością czekistów.

Nawet teraz praca nad likwidacją lokalnych polskich grup dywersyjno-szpiegowskich i organizacji POW nie jest w pełni rozwinięta. Zarówno tempo, jak i skala śledztwa są wyjątkowo niewystarczające. Główne grupy [współpracujące z] polskim wywiadem nie zostały nawet objęte ewidencją operacyjną (z ogólnej masy zbiegów z Polski, liczącej w przybliżeniu 15 tys[ięcy] osób, zewidencjonowano tylko 9 tys[ięcy] osób). Na Syberii Zachodniej ze znajdujących się na jej terytorium ok. 5 tys[ięcy] zbiegów objęto ewidencją nie więcej niż 1 tys[iąc] o[sób]. Tak samo wygląda sprawa ewidencji emigrantów polit[ycznych] z Polski. Jeśli mowa o pracy agenturalnej, niemal zupełnie jej brak. Co więcej, istniejąca agentura – zazwyczaj pracująca na dwie strony – podstawiona jest przez polski wywiad.

Brak dostatecznego zdecydowania w likwidowaniu kadr wywiadu polskiego jest szczególnie niebezpieczny w chwili obecnej, po rozbiciu Moskiewskiego Ośrodka POW i aresztowaniu wielu jego prężnych działaczy. Polski wywiad, przewidując nieuchronność swojej klęski w przyszłości, próbuje wprowadzić – a w poszczególnych przypadkach już powołuje do życia – sieć dywersyjną w gospodarce narodowej ZSRS, a przede wszystkim w obiektach o znaczeniu dla obronności.

W związku z tym, głównym zadaniem organów GUGB na dzień dzisiejszy jest rozbicie działalności antysowieckiej polskiego wywiadu i [f-]całkowita likwidacja nietkniętego do tej pory szerokiego, dywersyjno-powstańczego zaplecza POW i podstawowych ludzkich rezerw polskiego wywiadu w ZSRS[-f].

[e-]Rozkazuję[-e]:

1. Rozpocząć [c-]20[-c] sierpnia 1937 r. szeroko zakrojoną operację mającą na celu całkowitą likwidację lokalnych organizacji POW, a przede wszystkim ich dywersyjno-szpiegowskich i powstańczych kadr w przemyśle, transporcie, sowchozach i kołchozach.

Całą operację należy zakończyć w ciągu trzech miesięcy, tj. do [c-]20[-c] listopada 1937 r.

2. Aresztowaniu podlegają:

a) wykryci podczas śledztwa i do tej pory nie odnalezieni działacze POW według załączonego spisu[3];

b) wszyscy pozostali w ZSRS jeńcy wojenni z Wojska Polskiego;

c) zbiegowie z Polski, niezależnie od czasu ich przejścia do ZSRS;

d) przybyli z Polski emigranci polit[yczni] i osoby pochodzące z wymiany [więźniów] polit[ycznych];

e) byli członkowie PPS i innych polskich antysowieckich partii politycznych;

f) [f-]najaktywniejsza część lokalnego antysowieckiego elementu nacjonalistycznego z polskich rejonów [narodowych][-f].

3. Operację aresztowań przeprowadzić w dwóch etapach:

a) w pierwszym rzędzie podlegają aresztowaniu wymienione wyżej grupy osób pracujących w organach NKWD, w Armii Czerwonej, w zakładach zbrojeniowych, w innych fabrykach mających znaczenie dla obronności, w transporcie kolejowym, wodnym i powietrznym, w sektorze energetycznym zasilającym wszystkie przedsiębiorstwa przemysłowe, w zakładach gazownictwa i przemysłu naftowego;

b) w drugiej kolejności podlegają aresztowaniu wszyscy pozostali, pracujący w przedsiębiorstwach przemysłowych nieposiadających znaczenia dla obronności, w sowchozach, kołchozach i urzędach.

4. Jednocześnie z aresztowaniami rozpoczynać śledztwo. Główny nacisk śledztwa położyć na całkowite ujawnienie organizatorów i kierowników grup dywersyjnych, w celu pełnego wykrycia sieci dywersyjnej.

Wszystkich występujących w zeznaniach szpiegów, szkodników i dywersantów natychmiast aresztować.

Do prac śledczych wydzielić specjalną grupę pracowników operacyjnych.

5. Wszystkich aresztowanych, w miarę ujawniania ich winy w trakcie śledztwa, należy podzielić na dwie kategorie:

a) pierwsza kategoria – do której zaliczają się wszystkie szpiegowskie, dywersyjne, szkodnicze i powstańcze kadry polskiego wywiadu – podlegające rozstrzelaniu;

b) druga kategoria – [osoby] mniej aktywne, podlegające karze osadzenia w więzieniach i obozach na okres od 5 do 10 lat.

6. Co 10 dni sporządzać spisy [osób] zaliczonych w trakcie śledztwa do pierwszej i drugiej kategorii z krótkim streszczeniem materiałów śledczych i agenturalnych, opisujących stopień winy aresztowanego; [spisy] należy kierować do NKWD ZSRS w celu ostatecznego zatwierdzenia.

Zaliczenie do pierwszej lub drugiej kategorii przeprowadza na podstawie materiałów agenturalnych i śledczych ludowy komisarz spraw wewnętrznych republiki, naczelnik UNKWD obwodu lub kraju wspólnie z odpowiednim prokuratorem republiki, obwodu, kraju.

Spisy należy kierować do NKWD ZSRS w celu podpisania przez ludowego komisarza spraw wewnętrznych republiki, naczelnika UNKWD i prokuratora danej republiki, kraju i obwodu.

Wyrok, po zatwierdzeniu spisów przez NKWD i przez prokuratora Związku [Sowieckiego], wykonać natychmiast, tj. zasądzonych według pierwszej kategorii – rozstrzelać, a według drugiej – skierować do więzień i obozów zgodnie z dyspozycjami NKWD ZSRS.

7. Wstrzymać uwalnianie z więzień i obozów osoby skazane za działania szpiegowskie na rzecz Polski, którym kończy się okres zasądzony wyrokiem. Materiał na każdego z nich przekazać do rozpatrzenia przez Kolegium Specjalne NKWD ZSRS.

8. Całą pracę związaną z rozbiciem POW i wszystkich pozostałych grup polskiego wywiadu umiejętnie i w sposób przemyślany wykorzystać dla pozyskania nowej agentury na odcinku polskim.

Przy doborze agentury zwrócić szczególną uwagę na środki zabezpieczające organy NKWD przed przeniknięciem do [nich] podwójnych agentów polskiego wywiadu.

Spisy wyznaczonych do werbunku agentów z ich wyczerpującą charakterystyką kierować w celu zatwierdzenia do naczelnika GUGB NKWD tow[arzysza] FRINOWSKIEGO.

9. O przebiegu operacji donosić telegraficznie co 5 dni, tj. 1, 5, 10, 15, 20, 25 i 30 dnia każdego miesiąca.

o[ryginał] p[odpisał:] [e-]Ludowy komisarz spraw wewnętrznych ZSRS

generalny komisarz bezpieczeństwa państw[owego][-e]

JEŻOW

Za zgodność z oryginałem:

[e-]Sekretarz oper[acyjny][-e] GUGB NKWD ZSRS

kombrig (–) ULMER[4]

HDA SBU, f. 9, spr. 23, k. 20–24, kopia uwierzytelniona, oryginał, maszynopis.

Dokument publikowany w: N. Pietrow, Polska operacja NKWD, „Karta” 1993, nr 11, s. 27–29; J. Szapował, W. Prystajko, W. Zołotariow, WCzK-GPU-NKWD..., s. 347–350; Wielki Terror. Operacja polska 1937–1938..., s. 257–263. Niepełna wersja dokumentu w: W. Moszkowski, Między śmiercią a niewolą. Polacy w czasach wielkiego terroru komunistycznego 2. połowy lat trzydziestych, „Nasz Dziennik”, 19 X 2002 r., 23 X 2002 r.

[a-a] Zapisano wersalikami i podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano pismem spacjowanym.

[c-c] Wpisano odręcznie.

[d-d] Zapisano wersalikami i podkreślono maszynowo dwiema liniami.

[e-e] Zapisano wersalikami.

[1] Danił Samojłowicz Leopold właśc. Rojtman (1901 r. – 19 IV 1939 r.). Od 1921 r. w WCzK; do 1925 r. pracował w Mohylowie Podolskim, Nowej Uszycy, Kamieńcu Podolskim; od września 1925 r. pełnomocnik Tajnego Oddziału Operacyjnego Czernichowskiego Oddziału Okręgowego GPU; od stycznia 1926 r. starszy pełnomocnik Oddziału Specjalnego GPU USRS; od 15 VIII 1931 r. naczelnik INO GPU USRS; od 29 X 1932 r. naczelnik Oddziału Specjalnego Winnickiego Oddziału Obwodowego GPU; od 23 III 1934 r. naczelnik Oddziału Specjalnego Donieckiego Oddziału Obwodowego GPU; od 28 I 1936 r. pomocnik naczelnikа UNKWD obwodu donieckiego; od sierpnia 1938 r. naczelnik 6 Oddziału UNKWD obwodu charkowskiego; od sierpnia 1937 r. naczelnik DTO GUGB NKWD Kolei Południowej w Charkowie. Aresztowany 1 VII 1938 r., rozstrzelany. J. Szapował, W. Prystajko, W. Zołotariow, CzK-GPU-NKWD w Ukrajini: osoby, fakty, dokumenty, Kyjiw 1997, s. 500.

[2] Zob. J. Szapował, W. Prystajko, W. Zołotariow, CzK-GPU-NKWD..., s. 350–377.

[f-f] Podkreślono odręcznie.

[3] W niniejszej publikacji pominięto spis stanowiący załącznik do rozkazu.

[4] Woldiemar Awgustowicz Ulmer (1896 r. – 28 III 1945 r.). Od 1923 r. w OGPU-NKWD ZSRS; od 12 II 1923 r. pomocnik dowódcy 2. Kijowskiego Pułku Konwojowego GPU; od 4 IV 1924 r. naczelnik odeskiej szkoły wojsk pogranicznych; od 3 XI 1924 r. do 1930 r. na kierowniczych stanowiskach w Wojskach Ochrony Pogranicza GPU; od 15 IX 1930 r. pomocnik naczelnikа 2 Oddziału OO OGPU; od 5 III 1931 r. pomocnik naczelnikа 2 Wydziału OO OGPU; od 5 IX 1931 r. pomocnik naczelnikа 3 Wydziału OO OGPU; od 25 I 1934 r. zastępca naczelnikа Oddziału Operacyjnego GUPO і wojsk OGPU; od 14 II 1934 r. p.o. naczelnikа Oddziału Operacyjnego GUPO і wojsk OGPU; od 10 VII 1934 r. naczelnik Oddziału Operacyjnego GUPWO NKWD; od 26 XI 1934 r. naczelnik 1 Oddziału GUPWO NKWD; od 16 IV 1937 r. sekretarz operacyjny GUGB NKWD ZSRS; od 8 IX 1938 r. naczelnik sekretariatu i zastępca ludowego komisarza spraw wewnętrznych ZSRS; od 2 X 1938 r. do 1 II 1939 r. p.o. zastepcy naczelnikа GUPWW NKWD ZSRS. Aresztowany 20 IV 1939 r., skazany 16 II 1940 r. przez Kolegium Wojskowe SN ZSRS na 15 lat pozbawienia wolności, zmarł w miejscu uwięzienia. N.W. Pietrow, K.W. Skorkin, Kto rukowodił NKWD..., s. 415.

PROTOKOŁY TRÓJEK

Nr 1

1937 sierpień 15, [Tbilisi]. Protokół nr 2 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Józefa Papisa

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]2[-d]

posiedzenia Trójki przy Ludowym Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]15 VIII[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa nr 9269 4 Oddziału UGB NKWD GSRS dotycząca oskarżonego PAPISA (Józika) Józefa, s. Franciszka, ur. 1904 r[oku] w m[ieście] Tbilisi, bezpart[yjny], Polak, ob[ywatel] ZSRS, wykształcenie podstawowe, ostatnie miejsce pracy: Tbilisi – kartel „Tbiltrikotaż”, z zawodu szofer, zamiesz[kały] w Nawtługu przy ul. Rtwieładze nr 6.

Oskarżony o to, że został zwerbowany do kontrrewolucyjnej terrorystycznej, szkodniczo-dywersyjnej organizacji, która przygotowywała akty terrorystyczne przeciwko przywódcom partii bolszewików: STALINOWI, WOROSZYŁOWOWI[1], BERII[2];

uczestniczył w nielegalnych terrorystycznych i szkodniczo-dywersyjnych spotkaniach oraz prowadził k[ontr]r[ewolucyjną] [d-]agitację[-d].

[e] PAPISA (Józika) Józefa, s. Franciszka, [f] [d-]rozstrzelać[-d].

Referent: [d-]ŁAZARIEW[-d][3]

(–)[g]

Przewodniczący Trójki:

(–)[h]

Członkowie Trójki:

(–)[i]
(–)[jk]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37363, t. 1, s. 57, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/108, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: O.

[f] Odręcznie postawiono znak: –.

[1] Klimient Jefriemowicz Woroszyłow (4 II 1881 r. – 2 XII 1969 r.), działacz bolszewicki, marszałek Związku Sowieckiego. Od 1919 r. ludowy komisarz spraw wewnętrznych USRS; w połowie 1919 r. dowódca Frontu Ukraińskiego; w latach 1919–1921 członek Rewolucyjnej Rady Wojennej 1. Armii Konnej; następnie dowódca Północnokaukaskiego OW; od 1924 r. dowódca Moskiewskiego OW; w latach 1925–1934 ludowy komisarz spraw wojskowych i morskich ZSRS; w okresie 1934–1940 ludowy komisarz obrony ZSRS; w latach 1940–1946 zastępca przewodniczącego RKL ZSRS, w okresie 1941–1944 członek GKO ZSRS; w latach 1945–1947 przewodniczący Sojuszniczej Komisji Kontroli na Węgrzech; od 1946 r. zastępca przewodniczącego Rady Ministrów ZSRS; w latach 1953–1960 przewodniczący Prezydium Rady Najwyższej ZSRS, następnie członek Prezydium Rady Najwyższej ZSRS. Gosudarstwiennaja włast’ SSSR..., s. 258–259.

[2] Ławrentij Pawłowicz Beria (29 III 1899 r. – 23 XII 1953 r.). Od 1921 r. w WCzK-ОGPU; początkowo na kierowniczych stanowiskach w azerbejdżańskiej, a następnie gruzińskiej WCzK-GPU; od 2 XII 1926 r. do 3 XII 1931 r. przewodniczący GPU GSRS; od kwietnia 1927 r. do grudnia 1930 r. ludowy komisarz spraw wewnętrznych GSRS; od 17 IV do 3 XII 1931 r. naczelnik OO ОGPU Kaukaskiej Armii Czerwonego Sztandaru і PP ОGPU ZSRS w ZFSRS, następnie przewodniczący Zakaukaskiej GPU; od 31 X 1931 r. do 31 VIII 1938 r. na kierowniczych stanowiskach w Gruzji; od 22 VIII do 25 XI 1938 r. I zastępca ludowego komisarza spraw wewnętrznych ZSRS; od 8 IX 1938 r. naczelnik 1 UNKWD ZSRS; od 29 IX 1938 r. do 17 XII 1938 r. naczelnik GUGB NKWD ZSRS; od 25 XI 1938 r. do 29 XII 1945 r. ludowy komisarz spraw wewnętrznych ZSRS; od 3 II 1941 r. do 15 III 1946 r. zastepca przewodniczącego RKL ZSRS; od 30 VI 1941 r. do 4 IX 1945 r. członek GKO ZSRS; od 16 V 1944 r. do 4 IX 1945 r. zastępca przewodniczącego GKO ZSRS; od 20 VIII 1945 r. do 26 VI 1953 r. przewodniczący Komitetu Państwowego nr 1 przy RKL Rady Ministrów ZSRS; od 19 III 1946 r. do 15 III 1953 r. zastępca przewodniczącego Rady Ministrów ZSRS; od 5 III 1953 r. do 26 VI 1953 r. I zastępca przewodniczącego Rady Ministrów ZSRS; od 5 III do 26 VI 1953 r. minister spraw wewnętrznych ZSRS. Aresztowany 26 VI 1953 r., skazany 23 XII 1953 r. przez SN ZSRS na karę śmierci, rozstrzelany tego samego dnia. N.W. Pietrow, K.W. Skorkin, Kto rukowodił NKWD..., s. 106–107.

[g] Podpis odręczny: RAPAWA.

[h] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[i] Podpis odręczny: CERETELI.

[j] Podpis odręczny: MOROZOW. Aleksandr Konstantinowicz Morozow (ur. 1887 r.). Od 1919 r. członek partii komunistycznej; od grudnia 1936 r. do grudnia 1947 r. naczelnik Oddziału „A” NKWD; w latach 1937–1938 sekretarz Specjalnej Trójki przy NKWD GSRS. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

[k] W prawym dolnym rogu nieczytelny odręczny podpis.

[3] Gieorgij Iwanowicz Łazariew (ur. 1909 r.), pomocnik naczelnika 1 Oddziału 4 Wydziału UGB NKWD ZSRS. Członek partii komunistycznej od 1930 r., w WLKSM w latach 1927–1938. Był referentem w 19 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 2

1937 sierpień 19, [Tbilisi]. Protokół nr 4 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Dymitra Głowy, Wasilija Nowikowa i Aleksandra Wagnera

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]4[-d]

posiedzenia Trójki przy Ludowym Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]15[-d] [e-]sierpnia[-e] 193[e-]7[-e] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[a-]Sprawa nr 9212[-a]dotycząca [oskarżonych]:

1. GŁOWA Dymitra, s. Timofieja, ur. w 1891 r[oku] we Lwowie (Polska)[h], by[ły] jeniec wojenny z wojny 1914 r[oku], do 1919 r[oku] znajdował się w rosyjskich obozach dla jeńców wojennych, [d-]ob[ywate]l ZSRS[-d].

Oskarż[ony] o to, że w celu szpiegowania zwerbował W[asilija] W[asiljewicza] NOWIKOWA, który na zlecenie GŁOWY przejął teczkę z materiałami mob[ilizacyjnymi] z Oddziału Spec[jalnego] Sam[ochodowego] Zakładu Remontowego i przekazał GŁOWIE;

[oskarżony] z art[ykułu] 58–6 KKG;

[f] GŁOWA Dymitra, s. Timofieja, [g] [d-]rozstrzelać[-d] [i]

2. NOWIKOW Wasilij Wasiljewicz, ur. w 1921 r[oku] we wsi Miedwieżka, z pochodzenia rolnik średniak, do chwili aresztowania pracował jako kurier Oddziału Spec[jalnego] Sam[ochodowego] Zakładu Rem[ontowego].

Oskar[żony] o to, że na zlecenie GŁOWY przejął w celach szpiegowskich teczkę z mob[ilizacyjnymi] materiałami z Oddziału Spec[jalnego] Sam[ochodowego] Zakładu Remontowego i przekazał ją GŁOWIE;

[oskarżony] z art[ykułu] 58–6 KKG;

[i]NOWIKOWA Wasilija Wasiljewicza

[d-]skierować do ITŁ na dziesięć lat,

od[bywanie kary] li[czyć] od 12 V [19]37 [roku][-d].

3. WAGNER Aleksander Karłowicz, ur. w 1887 r[oku] w m[ieście] Witebsk, Niemiec, ob[ywatel] ZSRS, do chwili aresztowania pracował jako nacz[elnik] Oddziału Spec[jalnego] Sam[ochodowego] Zakładu Remontowego.

Oskar[żony] o to, że nie zapewnił bezpieczeństwa materiałów mob[ilizacyjnych], nie powiadomił organów NKWD o utracie teczki oraz o znalezienie w jego mieszkaniu trockistowskiej literatury kontrrewoluc[yjnej];

[oskarżony] z art[ykułu] 17–58–6, 58–10 KKG.

[i4]WAGNERA Aleksandra Karłowicza

[d-]skierować do ITŁ na dziesięć lat,

od[bywanie kary] li[czyć] od 23 VI [19]37 [roku][-d].

Referent: t[owarzysz] RUSSKOW[1]

[b-]Przewod[niczący] Trójki[-b] NKWD GSRS: [b-]st[arszy] major[-b] RAPAWA (–)

[b-]Członkowie[-b]:

1. [b-]Nacz[elnik] URKM NKWD major b[ezpieczeństwa] p[aństwowego][-b]

CERETELI (–)

2. [d-]Prokurator republiki TAŁACHADZE[-d] (–)

[b-]Sekretarz Trójki NKWD: kapitan b[ezpieczeństwa] p[aństwowego][-b]

MOROZOW (–)

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37364, t. 1, s. 106, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/154, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e-e] Zapisano maszynowo.

[f] Odręcznie postawiono znak: O.

[g] Odręcznie postawiono znak: –.

[h] Tak w tekście.

[i] Odręcznie postawiono znak: V.

[1] Russkow, funkcjonariusz 3 Oddziału UGB NKWD GSRS. Był referentem w 62 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 3

1937 wrzesień 3, [Tbilisi]. Protokół nr 7 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Bronisława Kirkli

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]4[-d]

posiedzenia Trójki przy Ludowym Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]3[-d] [e-]września[-e] 193[e-]7[-e] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz: MOROZOW

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[a-]Sprawa śled[cza] nr 1658[-a]

OUR URKM NKWD [b-]Gruz[ińskiej][-b] SRS

[dotycząca] KIRKLI Bronisława, s. Kazimierza, ur. w 1891 r. w m[ieście] Tbilisi, [g-]Polak[-g], żonaty, robotnik, stolarz [w] wytwórni UMZ[1], wykształcenie podstawowe, b[ez]part[yjny], [g-]skazany[-g] za kradzież.

Oskar[żony] o antysowieckie wypowiedzi przeciwko decyzjom rządu i krytykę metod działania NKWD.

Oskar[żony] z artykułu 58–10 KK Gruz[ińskiej] SRS. Do zarzucanej mu winy nie przyznał się.

Przebywa w więzieniu w Tbilisi od 29 VII 1937 r[oku].

[f] KIRKLĘ Bronisława, s. Kazimierza, ur. w 1891 r[oku],

[skierować] [d-]do ITŁ na dziesięć lat,

od[bywanie kary] li[czyć] od 29 VII [19]37 [roku][-d].

Referent: [b-]Pełnom[ocnik][-b] OUR SZTEJNBERG[2]

[b-]Przewodniczący Trójki NKWD Gruz[ińskiej][-b] SRS:

(–)[h]

Członkowie:

1.

(–)[i]

2.

(–)[j]

[b-]Sekretarz Trójki NKWD Gruz[ińskiej SRS][-b]:

[b-]Kapitan[-b] b[ezpieczeństwa] p[aństwowego]

MOROZOW
(–)

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37367, t. 1, s. 75, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/126, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e-e] Zapisano maszynowo.

[f] Odręcznie postawiono znak: V.

[g-g] Podkreślono odręcznie.

[h] Podpis odręczny: RAPAWA.

[1] UMZ (Uljanowskij motornyj zawod) – Uljanowska Fabryka Silników, ale także nazwa typu silnika. Tutaj mowa raczej o wytwórni silników typu UMZ.

[2] M.F. Sztejnberg, pełnomocnik OUR URKM NKWD GSRS. Był referentem w 1 sprawie śledczej. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

[i] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[j] Podpis odręczny: CERETELI.

Nr 4

1937 wrzesień 15, [Tbilisi]. Protokół nr 15 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Józefa Szpakowa

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]15[-d]

posiedzenia Trójki przy Ludowym Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]15 IX[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[e] [c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa NKWD Abchazji nr [e] 20221

dotycząca osk[arżonego] SZPAKOWA Józefa, s. Gierasima, ur. w 1894 r[oku] we w[si] Staroje, r[ejo]n bieliński, obw[ód] mohylewski (BSRS)[h], miesz[kaniec] m[iasta] St[are] Gagry, Polak, [pochodzenie] chłopskie, stolarz, wykluczony z WLKSM.

[b-]Oskarżony[-b] o to, że prowadził k[ontr]r[ewolucyjną] agitację, krytykował działania partii i rządu oraz przejawiał nastroje terrorystyczne wobec wodza narodu i członków rządu.

W 1937 roku w hotelu robotniczym Domu Wypoczynkowego „Czaj-Gruzija” w Gagrach dyskredytował kołchozy i kołchoźników, wyrażał niezadowolenie z polityki partii i rządu ZSRS, dopuścił się k[ontr]r[ewolucyjnej] wypowiedzi pod adresem wodza narodów.

Przy okazji [komentowania] wydarzeń hiszpańskich wziął w obronę faszystów.

[f] SZPAKOWA Józefa, s. Gierasima, [g]

[d-]rozstrzelać,

jego osobisty mająt[ek] skonfis[kować][-d].

Referent: PIETROSIAN[1]

[b-]Przewodniczący[-b]:

(–)[i]

[b-]Członkowie[-b]:

(–)[j]
(–)[k]

[b-]Sekretarz[-b]:

(–)[l]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37375, t. 1, s. 83, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/144, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: O.

[g] Odręcznie postawiono znak: –.

[h] Tak w tekście.

[i] Podpis odręczny: RAPAWA.

[j] Podpis odręczny: CERETELI.

[k] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[l] Podpis odręczny: MOROZOW.

[1] Siergiej Awakowicz Pietrosian (1904 r. – 28 XII 1937 r.), pomocnik naczelnika 4 Oddziału UGB NKWD Abchazji. W kwietniu 1937 r. wykluczony z kandydatów do WKP(b) jako „kontrrewolucjonista”; aresztowany i rozstrzelany. Był referentem w 423 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 5

1937 wrzesień 23, [Tbilisi]. Protokół nr 18 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Piotra Peszka

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]18[-d]

posiedzenia Trójki przy Ludowym Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]23 IX[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[a-b-]Sprawa śled[cza] nr [e] 1431 11 Od[działu][-b-a].

PESZEK Piotr, s. Michała, ur. w 1893 r. w m[ieście] Odessa, Polak, ob[ywate]l ZSRS, żonaty, b[ez]p[artyjny], [pochodzi] z rodziny urzędniczej.

[b-]Oskarżony[-b] o to, że będąc usposobiony a[nty]s[owiecko], szkodził produkcji i źle wykonywał remonty, psuł maszyny i in[ne] agregaty.

Aresztowany 2 VIII [19]37 r[oku].

[e] PESZEK Piotra, s. Michała, ur. w 1893 r., [skierować] [d-]do ITŁ na dziesięć lat, od[bywanie kary] li[czyć] od 2 VIII [19]37[-d] [roku].

Referent: Pełnom[ocnik] o[peracyjny] SIMONISZWILI[1]

[b-]Przewodniczący[-b]:

(–)[f]

[b-]Członkowie[-b]:

(–)[g]

[b-]Sekretarz[-b]:

(–)[h]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37378, t. 1, s. 11, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/59, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Podpis odręczny: RAPAWA.

[g] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[h] Podpis odręczny: MOROZOW.

[1] Gieorgij Dawidowicz Simoniszwili, funkcjonariusz Wydziału Portowego 11 Oddziału UGB NKWD Suchumi, pełnomocnik operacyjny, następnie w 5 Oddziale UGB NKWD GSRS. Był referentem w 61 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 6

1937 wrzesień 26, [Tbilisi]. Protokół nr 20 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Michała Karalczuka

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]20[-d]

posiedzenia Trójki przy Ludowym Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]26 IX[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa śled[cza] Gagr[yjskiego] Oddziału NKWD Abchaskiej ASRS nr [e] 24546 dotycząca oskarżonego KARALCZUKA Michała, s. Antoniego, ur. w 1894 [roku] w [h-]Polsce[-h][i], zamieszkałego na stałe we w[si] Pilenkowo, r[ej]on Gagr[y], [h-]syn był[ego] właściciela du[żych] młynów[-h], obecnie urzędnika, piśmiennego, żonatego, niekaranego.

Oskarżony o systematyczną i złośliwą k[ontr]r[ewolucyjną] agitację. Wykorzystując każdą sposobność, lżył władzę sow[iecką] i komunistów. W rozmowach z WOŁOSACZ I.M. w 1936 i [19]37 r[oku] wielokrotnie wyzywał kierownictwo partii i władze od bandytów i grabieżców, i że jakoby „pchają naród do zagłodzenia”. Wychwalał stary, carski ustrój, mówił: „Władza sow[iecka] pogrzebała wolność”. Dyskredytował nową konstytucję, rozgłaszając k[ontr]r[ewolucyjne] prowokacyjne pogłoski.

Według opinii lekarza jest zdrowy.

Więziony w oddzielnej celi przy Gagr[yjskim] Oddziale NKWD.

[f] KARALCZUKA Michała, s. Antoniego, [g]

[d-]rozstrzelać,

jego osobisty mająt[ek] skonfis[kować][-d].

Referent: [d-]PARCCHAŁADZE[-d][1]

[d-]Przewod[niczący] Trójki[-d]:

(–)[j]

[d-]Członkowie[-d]:

(–)[k]

[d-]Sekretarz[-d]:

(–)[l]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37380, t. 1, s. 18, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/72, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: O.

[g] Odręcznie postawiono znak: –.

[h-h] Podkreślono odręcznie.

[i] Tak w tekście.

[j] Podpis odręczny: RAPAWA.

[k] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[l] Podpis odręczny: MOROZOW.

[1] Nikołaj Konstatntinowicz Parcchaładze (ur. 1896), w latach 1921–1924 w milicji; od 1925 r. do 1937 r. w Wojskach Pogranicznych; od lutego 1937 r. funkcjonariusz Gagryjskiego Oddziału NKWD Abchaskiej ASRS; w latach 1939–1948 i 1949–1952 naczelnik Oddziału NKWD–NKGB–MGB w Gagrach. Od 20 II 1948 r. do 29 VI 1949 r. ludowy komisarz bezpieczeństwa państwowego Adżarskiej ASRS. Był referentem w 151 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 7

1937 wrzesień 26, [Tbilisi]. Protokół nr 21 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Stanisława Czernobajewa

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]21[-d]

posiedzenia Trójki przy Ludowym Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]26 IX[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa śled[cza] Gagr[yjskiego] Oddziału NKWD Abchaskiej ASRS nr [e] 22969 dotycząca oskarżonego CZERNOBAJEWA Stanisława, s. Kazimierza, ur. w 1908 roku w m[iejscowości] Grodninskogo[f], r[ej]on Brześć n. Bugiem (Polska)[g], z pochodzenia rolnik średniak, zatrudniony jako sztukator w sanatorium CŁK Ukrainy w St[arych] Gagrach, narodowości polskiej, ob[ywate]l ZSRS, s[łabo] wykształcony, b[ez]p[artyjny], skazany za chuligaństwo.

Oskarżony pracował w latach 1928–1933 dla niemieckiego firmy koncesyjnej „Druzag”, które zostało założone, jako szpiegowska organizacja niemieckiego wywiadu.

Oskarżony o prowadzenie systematycznej agitacji a[nty]s[owieckiej] – wypowiadał się w ten sposób, że w ZSRS nie da się żyć i należy wyjechać za granicę. Będąc zatrudnionym w towarzystwie akcyjnym zwracał się do dyrektora DITŁOWA (ustalono, że to niemiecki wywiadowca) z prośbą o zorganizowanie mu wyjazdu za granicę.

Według opinii lekarza jest zdrowy.

Przetrzymywany pod strażą w oddzielnej celi przy Gagr[yjskim] Oddziale NKWD.

[e] CZERNOBAJEWA Stanisława, s. Kazimierza,

[skierować] [d-]do ITŁ na dziesięć lat,

od[bywanie kary] li[czyć] od 31 VIII [19]37 r[oku][-d].

Referent: tow[arzysz] [d-]SWIRIDOW[-d][1]

[d-]Przewod[niczący] Trójki[-d]:

(–)[h]

[d-]Członkowie:

1.

(–)[i]

2.[-d]

(–)[jk]

[d-]Sekretarz[-d]:

( 

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37381, t. 1, s. 8, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/50, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Tak w tekście.

[g] Tak w tekście.

[h] Podpis odręczny: RAPAWA.

[i] Podpis odręczny: CERETELI.

[j] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[k] Z prawej strony, pośrodku pod wyrokiem odręczny zapis: Przewodn[iczący], Członkowie, Sek[retarz] MOROZOW.

[1] Swiridow, funkcjonariusz Gagryjskiego Oddziału NKWD Abchaskiej ASRS. Był referentem w 59 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 8

1937 wrzesień 26, [Tbilisi]. Protokół nr 21 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Karpa Kachowicza

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]21[-d]

posiedzenia Trójki przy Ludowym Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]26 IX[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS[e]

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa śled[cza] Gagr[yjskiego] Oddziału NKWD Abchaskiej ASRS nr [f] 22966 dotycząca oskarżonego KACHOWICZA Karpa, s. Sidora, ur. w 1907 roku we w[si] Wiełuta, powiat piński (Polska)[g], zamieszkały w rejonie gagryjskim, na 34 k[ilomet]rze Bzyb’uszczela, zatrudniony w „Ricdorstroj”, w 1929 roku usunięty z Komsomołu. W 1932 roku został usunięty z grona kandydatów na członków WKP(b), s[łabo] wykształcony. Jesienią 1929 r[oku] aresztowany przez Starobiński Oddział Pogran[iczny] za przebywanie na granicy bez właściwego zezwolenia.

Oskarżony o to, że mieszkając do 1933 roku we wsi Listopadowicze Wielkie (BSRS) prowadził antykołchozową agitację i został usunięty z partii za odmowę wzięcia udziału w pracach kołchozowych.

W informacji Timkowskiego Oddziału Pogran[icznego] KACHOWICZ występuje, jako podejrzany o przynależność do POW.

W 1933 roku KACHOWICZ uciekł ze wsi Listopadowicze i miejscowe organy władzy przypuszczały, że zbiegł do Polski. Mieszkając w gagryjskim r[ejo]nie KACHOWICZ prowadził a[nty]s[owiecką] agitację. W sierpniu 1937 roku w pracowni stolarskiej gagr[yjskiego] „Kurupra”, kiedy stolarz – komunista PROSNIKOW prowadził z robotnikami dyskusję polit[yczną]

na temat rozstrzelania zdrajców ojczyzny ZINOWJEWA[1] i innych, KACHOWICZ wystąpił i wobec wszystkich robotników stwierdził:

(p[atrz] od[wrotna strona]):

„A co ty masz do tego, zabili, czy też nie zabili (rzecz dotyczyła zabójstwa towarzysza KIROWA[2] przez wrogów ludu). Ty masz stać przy warsztacie i piłować. Piłowałeś i całe życie będziesz piłował. Czy tobie nie jest wszystko jedno, kogo tam zabili lub zamierzali zabić”.

Aresztowany 31 VIII 1937 r[oku] i jest trzymany pod strażą przy Gagryjskim Oddziale NKWD.

Zgodnie z orzeczeniem lekarskim – zdrowy.

[f] KACHOWICZA Karpa, s. Sidora,

[skierować] [d-]do ITŁ na dziesięć lat,

od[bywanie kary] li[czyć] od 31 VIII [19]37 r[oku][-d].

Referent: tow[arzysz] SWIRIDOW

[d-]Przewod[niczący][-d] Trójki:

[d-]Członkowie:[-d]

1.

2.

[d-]Przewod[niczący:][-d]

(–)[h]

[d-]Członkowie[-d]:

(–)[i]

(–)[j]

[d-]Sek[retarz:][-d]

(–)[k]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37381, t. 1, s. 9, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/51, k. 2–3, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: (1).

[f] Odręcznie postawiono znak: V.

[g] Tak w tekście.

[h] Podpis odręczny: RAPAWA.

[i] Podpis odręczny: CERETELI.

[j] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[k] Podpis odręczny: MOROZOW.

[1] Grigorij Jewsiejewicz Zinowjew właśc. Owsiej-Gerszen Aronowicz Radomyslskij, używający także nazwiska Hirsz Apfelbaum (29 X 1883 r. – 25 VIII 1936 r.). Od 1901 r. w SDPRR; od 1903 r. członek frakcji bolszewików; od 1907 r. zastępca członka KC SDPRR; w latach 1907–1917 najbliższy współpracownik Lenina; w latach 1912–1917 członek KC SDPRR; w okresie 1918–1927 członek KC RKP(b) i WKP(b); w latach 1919–1921 zastępca członka Biura Politycznego KC RKP(b); w latach 1921–1926 członek Biura Politycznego KC WKP(b); w okresie 1920–1926 przewodniczący Komitetu Wykonawczego Piotrogrodzkiej Gubernialnej Rady Delegatów; w latach 1919–1926 przewodniczący Komitetu Wykonawczego Kominternu; w listopadzie 1927 r. wydalony z partii, później kilkakrotnie przyjmowany i wyrzucany. W styczniu 1935 r. aresztowany i skazany na 10 lat. W sierpniu 1936 r. sądzony w pokazowym procesie moskiewskim, oskarżony o kierowanie kontrrewolucyjną organizacją terrorystyczną, skazany 24 VIII 1936 r., rozstrzelany. G. Przebinda, J. Smaga, Leksykon. Kto jest kim w Rosji po 1917 roku, Kraków 2000, s. 326–327; Zinowjew Grigorij Jewsiejewicz, http://www.sakharov-center.ru/asfcd/martirolog/?t=page&id=19028 (dostęp 1 II 2016 r.).

[2] Siergiej Mironowicz Kirow właśc. Kostrikow (27 III 1886 r. – 1 XII 1934 r.), działacz partyjny. Od 1904 r. w SDPRR; podczas I wojny światowej na Kaukazie; w latach 1917–1920 uczestnik zbrojnej aneksji Zakaukazia (Armenii, Azerbejdżanu i Gruzji); od maja do września 1920 r. przedstawiciel dyplomatyczny Moskwy w Gruzji; od 8 I 1926 r. do 20 X 1927 r. sekretarz odpowiedzialny Leningradzkiego Gubernialnego Komitetu WKP(b), jednocześnie (do listopada 1927 r.) I sekretarz Północno-Zachodniego Biura KC WKP(b); od 21 XI 1927 r. (do tragicznj śmierci) I sekretarz Leningradzkiego Obwodowego Komitetu WKP(b); od 1930 r. członek Biura Politycznego KC WKP(b); od 1934 r. członek Biura Organizacyjnego KC WKP(b) i sekretarz KC WKP(b); zamordowany w gmachu Instytutu Smolnego w Leningradzie. G. Przebinda, J. Smaga, Leksykon..., s. 137–138; Wełykyj teror w Ukrajini. „Kurkulśka operacija”..., s. 568.

Nr 9

1937 wrzesień 26, [Tbilisi]. Protokół nr 21 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Siergieja Jerszowa, Ignacego Polańskiego i Piotra Naworozniaka

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-][c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]21[-d]

posiedzenia Trójki przy Ludowym Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]26 IX[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa śled[cza] Gagr[yjskiego] Oddziału NKWD Abchaskiej ASRS nr [e] 26441 dotycząca oskarżonego JERSZOWA Siergieja Dorofiejewicza, ur. w 1908 r[oku] w m[ieście] Witebsk, zam[ieszkałego w mieście] N[owe] Gagry, z zawodu artysty malarza, pracującego o[bec]nie w Radzie Miej[skiej], [pochodzenia] mieszczańskiego, urzędnika, wykształcenie średnie, niekaranego. W 1918 roku służył w białej armii. [e]

[e] JERSZOWA Siergieja Dorofiejewicza, [skierować] [d-]do ITŁ na dziesięć lat, od[bywanie kary] li[czyć] od 31 VIII [19]37 r[oku][-d].

[a-]POLAŃSKIEGO[-a] Ignacego, s. Pawła, ur. [w] 1890 [roku] w m[ieście] Lipawa (Łotwa)[f], zamieszkałego w [mieście] N[owe] Gagry, Polaka, ob[ywat]ela sow[ieckiego], ogrodnika D[omu] W[ypoczynkowego] ZSNK Nr 2, [z pochodzenia] rolnika średniaka, robotnika z niższym wykształceniem, b[ez]p[artyjnego], niekaranego.

[e] POLAŃSKIEGO Ignacego, s. Pawła, [skierować] [d-]do ITŁ na osiem lat, od[bywanie kary] li[czyć] od 3 IX [19]37 r[oku][-d].

[a-]NAWOROZNIAKA[-a] Piotra Konstantinowicza, ur. w 1882 r[oku] we w[si] Komogorda, rejon pałoszpolski (USRS)[g], [z pochodzenia] rolnik średniak, Ukraińca, ob[ywat]ela sow[ieckiego], zamieszk[ałego] w St[arych] Gagrach, pracującego jako stróż w D[omu] W[ypoczynkowym] ZSNK Nr 2, niepiśmiennego, b[ez]p[artyjnego], niekaranego.

Oskarżeni o to, że będąc nastawieni a[nty]s[owiecko], prowadzili rozmowy o a[nty]s[owieckim] i k[ontr]r[ewolucyjnym] charakterze, chwalili okres carski i dyktaturę faszystowską. JERSZOW rozpowszechniał k[ontr]r[ewolucyjne] prowokacyjne pogłoski pod adresem organów NKWD.

POLAŃSKI będąc pod wpływem faszystowsko nastawionego NAWOROZNIAKA[h] i napełniony przez niego a[nty]s[owieckim] duchem, rozpowszechniał [go] wśród swoich bliskich znajomych. Prowadząc rozmowy o faszystowskiej dyktaturze, NAWOROZNIAK[i] uważał, że zwycięstwo Niemiec na Ukrainie byłoby niezłe dla narodu ukraińskiego.

Według opinii lekarza są zdrowi.

Są przetrzymywani pod strażą w oddzielnej celi przy Gagr[yjskim] Oddziale NKWD.

[e] NAWOROZNIAKA Piotra Konstantinowicza, [skierować] [d-]do ITŁ na osiem lat, od[bywanie kary] li[czyć] od 12 IX [19]37 r[oku][-d].

Referent: tow[arzysz] KALININ

[d-]Przewod[niczący] Trójki[-d]:

(–)[j]

[d-]Członkowie:

[d-]1.

(–)[k]

2.[-d]

(–)[l]

[d-]Sekretarz[-d]:

(–)[eu]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37381, t. 1, s. 42, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/90, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Tak w tekście.

[g] Tak w tekście.

[h] Było: NABOROZNIAKA.

[i] Było: NABOROZNIAK.

[j] Podpis odręczny: RAPAWA.

[k] Podpis odręczny: CERETELI.

[l] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[ł] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 10

1937 październik 11, [Tbilisi]. Protokół nr 31 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Marii Mielczarskiej

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]31[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]11 X[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa śled[cza] nr [e] 10135 4 Oddziału UGB NKWD GSRS dotycząca oskarżonej MIELCZARSKIEJ Marii, c. Feliksa, ur. w 1882 roku w mie[ście] Radom (Polska)[g], ob[ywatel]ka ZSRS, Polka, [pochodzenie] mieszczańskie, b[ez]p[artyjna], niepracująca, niekarana.

Oskarżona o to, że będąc wrogo nastawiona do aktualnego ustroju w ZSRS, w 1930 roku została zwerbowana w m[ieście] Tbilisi przez jednego z robotników – szpiega, wywiadowcę zagranicznego konsulatu pewnego innego państwa, jako agentka wywiadu w celu gromadzenia informacji o charakterze szpiegowskim i do werbowania nowych agentów-szpiegów.

MIELCZARSKA Maria, aż do dnia swojego aresztowania, prowadziła aktywną k[ontr]r[ewolucyjną], szpiegowsko-wywiadowczą działalność, polegającą na gromadzeniu informacji i przekazywaniu ich konkretnemu zagranicz[nemu] wywiadowcy oraz na werbowaniu nowych osób do obcego wywiadu.

Swoją k[ontr]r[ewolucyjną] działalność kierowała przeciwko wojskowym i ekonomicznym interesom Związku Sowieckiego. MIELCZARSKA M[aria] prowadziła systematycznie k[ontr]r[ewolucyjną] i a[nty]s[owiecką] agitację. Chwaliła faszyzm. Prowadziła regularną k[ontr]r[ewolucyjną] korespondencję z [d-]zagranicą[-d].

[f] MIELCZARSKĄ Marię,

c. Feliksa, [h] [d-]rozstrzelać, jej osobisty mająt[ek] skonfis[kować][-d].

Referent: ODISZARIJA[1]

[b-]Przewodniczący Trójki[-b]:

(–)[i]

[b-c-]Członkowie[c-b]:

(–)[j]

(–)[k]

[d-]Sek[retarz:][-d]

(–)[l]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37391, t. 1, s. 11, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/56, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: O.

[g] Tak w tekście.

[h] Odręcznie postawiono znak: –.

[i] Podpis odręczny: RAPAWA.

[j] Podpis odręczny: CERETELI.

[k] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[l] Podpis odręczny: MOROZOW.

[1] W.W. Odiszarija, młodszy lejtnant bezpieczeństwa państwowego, pomocnik naczelnika 5 Wydziału 4 Oddziału UGB NKWD GSRS. Był referentem w 11 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 11

1937 październik 11, [Tbilisi]. Protokół nr 31 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Stefanii Fontan

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]31[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]11 X[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa śled[cza] nr [e] 10140 4 Oddziału UGB NKWD GSRS dotycząca oskarżonej FONTAN Stefanii, c. Stanisława, ur. w 1895 roku w mie[ście] Warszawa (Polska)[g], ob[ywatel]ka ZSRS, b[ez]p[artyjna], gospodyni domowa, wykształcenie średnie, żona aresztowanego obecnie rezydenta zagranicznych wywiadów LIPIŃSKIEGO Teodora.

Oskarżona o to, że w 1932 roku została urobiona przez MIELCZARSKĄ M[arię, c.] F[eliksa] w k[ontr]r[ewolucyjnym] duchu i zwerbowana do k[ontr]r[ewolucyjnej] szpiegowskiej organizacji jednego zagr[anicznego] wywiadu w charakterze szpiega wywiadowcy i wypełniała zadania szpiegowskie dla obcego wywiadu [skierowane] przeciwko Związkowi Sowieckiemu. Pomagała systematycznie swojemu mężowi w działalności szpiegowskiej oraz w werbowaniu nowych [d-]osób[-dh]-agentów.

Podtrzymywała pisemny kontakt ze swoim pierwszym mężem – Włochem, [i-]który znajduje się w Iranie[-i].

[f] FONTAN Stefanię, c. Stanisława,

[d-]rozstrzelać, jej osobisty mająt[ek] skonfis[kować][-d].

Referent: tow[arzysz] ODISZARIJA

[b-]Przewodniczący Trójki[-b]:

(–)[j]

[b-]Członkowie[-b]:

(–)[k]

(–)[l]

[d-]Sek[retarz:][-d]

(–)[ł]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37391, t. 1, s. 12, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/63, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: O.

[g] Tak w tekście.

[h] Było: członków.

[i-i] Na tekście naniesiono odręcznie nieczytelne zmiany.

[j] Podpis odręczny: RAPAWA.

[k] Podpis odręczny: CERETELI.

[l] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[ł] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 12

1937 październik 15, [Tbilisi]. Protokół nr 34 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Ewy Szot, Heleny Szot i Aleksandry Szot

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]34[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]15 X[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa śled[cza] nr [e] 10070 dotycząca oskarżonych:

[a-]1. SZOT Ewy Michajłownej[-a], ur. [w] 1888 r[oku] w m[ieście] Gori, b[ez]p[artyjna], ob[ywatel]ka ZSRS, Gruzinka, bez zawodu, gosp[odyni] domowa, mąż Konstanty przebywa od 1928 r[oku] na zesłaniu za kontrrewolucyjną trockistowską działalność,

[oskarżona] [a-b-]o to, że[-b-a] od 1927 r[oku] prowadziła kontrrewolucyjną agitację, od 1933 r[oku] prowadziła k[ontr]r[ewolucyjną] działalność podczas gościnnego pobytu u męża na zesłaniu, którą kontynuowała po powrocie do Tbilisi. Razem z córkami utworzyła kontrrewolucyjną trockistowską grupę, do której wciągnęła znajomych. Była związana z wrogiem narodu MATIKASZWILI,

tzn. [odpowiada za] przestępstwa przewidziane art. 58–10 i 58–11 KK GSRS.

Oskarżona przyznała się do winy.

[e] [a-]SZOT Ewę Michajłowną[-a]

[skierować] [d-]do ITŁ na dziesięć lat, od[bywanie kary] li[czyć] od 20 VIII [19]37 r[oku][-d].

[a-]2. [e] SZOT Helena, c. Konstantego[-a], ur. [w] 1902 r[oku] w m[ieście] Gori, Polka, ob[ywatel]ka ZSRS, b[ez]p[artyjna], wykształcenie średnie. W momencie aresztowania [pracowała jako] kasjerka, ojciec przebywa na zesłaniu za kontrrewolucyjną działalność. W 1927 r[oku] aresztowana przez organy GPU, jako podejrzana o przynależność do trockistowskiej organizacji,

[oskarżona] [a-b-]o to, że[-b-a] w 1927 r[oku] należała do kontrrewolucyjnej trockistowskiej organizacji i prowadziła kontrrewolucyjną trockistowską działalność. Na przestrzeni 5 lat, przebywając gościnnie u ojca zesłańca, kontrrewolucjonisty trockisty, prowadziła kontrrewolucyjną działalność, a po powrocie do Tbilisi w 1937 r[oku] wstąpiła do k[ontr]r[ewolucyjnej] grupy i prowadziła kontrrewolucyjną działalność. Będąc członkiem kontrrewolucyjnej trockistowskiej grupy wiedziała o przygotowywaniu aktu ter[rorystycznego] na wodza WKP(b) i szkodniczej działalności wroga narodu ELIAWA G.

tzn. [e] [że odpowiada za] przestępstwa przewidziane art. 58–10 i 58–11 KK GSRS.

SZOT H[elena] przyznała się do winy tylko w kwestii zniszczenia k[ontr]r[ewolucyjnego] archiwum.

Zdemaskowana zeznaniami SZOT Ewy, SZOT Aleksandry, KIASASZWILI Olgi i CHRISTOWSKIEJ.

[a-]2. [e] SZOT Helena, c. Konstantego[-a], [f] [d-]rozstrzelać, jej osobisty mająt[ek] skonfis[kować][-d].

[d-]Uchylono wyrokiem nr 40 z 23 X [19]37 [roku], z zamianą na 10 lat ITŁ.

23 X [19]37 [rok][-d]

[a-]3. [e] SZOT Aleksandra, c. Konstantego[-a], ur. w 1914 r[oku] w m[ieście] Gori, b[ez]p[artyjna], wykształcenie średnie, Polka, ob[ywatel]ka ZSRS, w chwili aresztowania [pracowała na stanowisku] prowadzącej sprawy sowchozu w 10 z[awodowej] szkole,

[oskarżona] [a-b-]o to, że[-b-a] przebywając przez szereg lat gościnnie u ojca zesłańca, k[ontrrewolucjonist]y trockisty, prowadziła razem z nim na zesłaniu kontrrewolucyjną działalność. Po powrocie do Tbilisi wstąpiła do k[ontr]r[ewolucyjnej] grupy, zniszczyła kontrrewolucyjne archiwum swojego ojca. Zajmowała się werbunkiem,

tzn. [odpowiada za] przestępstwa przewidziane art. 58–10 i 58–11 KK GSRS. SZOT Aleksandra przyznała się do winy częściowo.

Zdemaskowana zeznan[iami] SZOT Ewy, SZOT Aleksandry, KIASASZWILI i CHRISTOWSKIEJ.

[...]

[e] [a-]SZOT Aleksandra, c. Konstantego[-a], [skierować] [d-]do ITŁ na dziesięć lat, od[bywanie kary] li[czyć] od 23 IX [19]37 r[oku][-d].

(–)[g]

Ref[erent:] MIRZOJEW[1]

[b-]Przew[odniczący] Trójki[-b]:

(–)[h]

[b-]Członkowie[-b]:

(–)[i]

(–)[j]

[d-]Sek[retarz:][-d]

(–)[k]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37394, t. 1, s. 20–22, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/77, k. 2–6, 8, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] W tym miejscu odręczny, przekreślony zapis o treści: W ITŁ na dziesięć lat, od[bywanie kary] li[czyć] od... Obok parafa i data: 15 X [19]37 [r.].

[g] Podpis odręczny: MOROZOW.

[h] Podpis odręczny: RAPAWA.

[i] Podpis odręczny: CERETELI.

[j] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[k] Podpis odręczny: MOROZOW.

[1] Lewan Iosifowicz Mirzojew (ur. 1899 r.), funkcjonariusz 4 Oddziału UGB NKWD GSRS. Od 1927 r. członek WKP(b). Był referentem w 165 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 13

1937 październik 15, [Tbilisi]. Protokół nr 35 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Leona Liberackiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]35[-d]

posiedzenia Trójki przy Ludowym Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]15[-d] [e-]października[-e] 193[e-]7[-e] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[a-b-]Sprawa NKWD Adżarii[-b-a] nr [f] 23469

dotycząca [a-b-c-]oskarżonego[-c-b-a]

LIBERACKIEGO Leona, s. Mancena[g], ur. w 1891 r[oku] w m[ieście] Tirarachów[h], by[ła] gub[ernia] warszawska, narodowość – Polak, ob[ywate]l ZSRS, urzędnik, by[ły] członek WKP(b), od 1919 r[oku] wykluczony z powodu aresztu, wcześniej niekarany, do chwili aresztowania inspektor w Adżarskim Oddziale [b-]Gosbanku[-b],

[oskarżony] [a-b-c-]o to, że[-c-b-a] od 1936 roku jest członkiem kontrrewolucyjnej trockistowskiej, terrorystycznej organizacji, do której został wciągnięty przez k[ontr]r[ewolucyjnego] trockistę Grigorija INCKIRWIELI i na polecenie tegoż ostatniego wypełniał k[ontr]r[ewolucyjne] zadania w dziedzinie kredytowania organizacji gos[podarczych] w Adżarii w ramach funkcjonowania adżar[skiego] Gosbanku. Oprócz tego związał się także z k[ontr]r[ewolucyjnym] trockistą KAŁANDARIEISZWILI Kapitonem, na polecenie którego prowadził werbunek nowych członków do k[ontr]r[ewolucyjnej] trockistowskiej organizacji, tzn. popełnił przestępstwo, przewidziane w art. 58–7, 58–8 i 58–11 KK Gr[uzińskiej] SRS.

LIBERACKIEGO Leona, s. Mancena, [skierować] [d-]do ITŁ na dziesięć lat, od[bywanie kary] li[czyć] od 28 VIII [19]37 r[oku][-d].

[b-]Referent: Naczelnik IV Wydziału[-b]

[b-]mł[odszy] lejtnant b[ezpieczeństwa] p[aństwowego][-b]

JEZIASZWILI[1]

[b-]Przewodniczący[-b]:

(–)[i]

[b-c-]Członkowie[-c-b]:

(–)[j]

(–)[k]

[b-c-]Sekretarz[-c-b]:

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37395, t. 1, s. 91, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/143, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e-e] Zapisano maszynowo.

[f] Odręcznie postawiono znak: V.

[g] Prawdopodobnie winno być: Marcela.

[h] Tak w tekście.

[i] Podpis odręczny: RAPAWA.

[j] Podpis odręczny: CERETELI.

[k] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[1] Okropir Nikiforowicz Jeziaszwili (1904 r. – 14 IX 1937 r.), młodszy lejtnant bezpieczeństwa państwowego, naczelnik 4 Oddziału UGB NKWD Adżarii. Aresztowany pod zarzutem działalności kontrrewolucyjnej, rozstrzelany. Był referentem w 464 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 14

1937 październik 17, [Tbilisi]. Protokół nr 37 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Józefa Korolczyka

[a-b-]Ści[śle] tajne[-b-a]

[b-][c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]37[-d]

posiedzenia Trójki przy Ludowym Komisariacie Spraw Wewnętrznych GSRS

z [d-]17 X[-d] 1937 r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD GSRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-b-]Rozpoznano[-b-c]:

[c-b-]Postanowiono[-b-c]:

Sprawa Borżomskiego RO NKWD Gruz[ińskiej] SRS nr [d-]23811[-d] dotycząca oskarżonego KOROLCZYKA Józefa, s. Władysława, ur. w 1877 r[oku], pochodzącego z m[iasta] Biendiel[g] (Polska)[h], [i-]Polaka[-i], b[ez]p[artyjnego], pracownika filtrów Wydziału Rozlewni [Wód] Gruzminwodu, piśmiennego, niekaranego.

[b-]Oskarżony o to, że[-b]

w 1925 r[oku] KOROLCZYK J[ózef, s.] W[ładysława], pracując w systemie Borżminwodu, został zwerbowany w skład k[ontr]r[ewolucyjnej] szkodniczej organizacji przez agenta jednego z kapitalistycznych krajów, Hansa CEJMANA. W rezultacie KOROLCZYK, aż do dnia aresztowania systematycznie zajmował się produkcją borżomskiej wody złej jakości, psując filtry. W tymże 1925 r[oku] KOROLCZYK rozlał i odprawił do różnych miast ZSRS około 20 wagonów (200 000) butelek wody złej jakości. Taka sama ilość była rozlana i odprawiona w l[atach] 1930–1931. Woda ta, po dostarczeniu na miejsce, była w całości wycofywana [ze sprzedaży] i wylewana, a kosztami obciążano Gruzminwod.

[e] KOROLCZYKA Józefa, s. Władysława, [f]

[d-]rozstrzelać, jego osobisty mająt[ek] skonfis[kować][-d].

Referent: t[owarzysz] [d-]MANDIENOW[-d][1]

[b-]Przewodniczący Trójki NKWD Gruz[ińskiej] SRS:

Zas[tępca] lud[owego] kom[isarza]

spraw wewn[ętrznych] Gruz[ińskiej] SRS

st[arszy] major bezpieczeństwa pań[stwowego][-b]

([c-]RAPAWA[-c])

[b-]Członkowie:

Nacz[elnik]

URKM NKWD Gruz[ińskiej] SRS

major bezpieczeństwa pań[stwowego][-b]

(CERETELI)

[b-]Prokurator do s[praw] s[pecjalnych][-b]:

[b-]Sekretarz:

Nacz[elnik] 8 Oddz[iału] NKWD Gruz[ińskiej] SRS

kapitan bezpieczeństwa pań[stwowego][-b]

(MOROZOW)

[d-]Przew[odniczący:][-d] (–)[j]

[d-]Członkowie[-d]: (–)[k]

(–)[l]

[d-]Sekr[etarz:][-d] (–)[łm]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37397, t. 2, b.p., oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/78, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: O.

[f] Odręcznie postawiono znak: –.

[g] Tak w tekście.

[h] Tak w tekście.

[i- i] Podkreślono odręcznie.

[j] Podpis odręczny: RAPAWA.

[k] Podpis odręczny: CERETELI.

[l] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[ł] Podpis odręczny: MOROZOW.

[m] Zapis maszynowy u dołu dokumentu, zawiera zajmowane stanowiska i nazwiska członków Trójki, przekreślony odręcznie dwoma kreskami.

[1] Grigorij Michajłowicz Mandienow (ur. 1904 r. w rejonie duszeckim), starszy lejtnant bezpieczeństwa państwowego, służył w Borżomskim RO NKWD GSRS. Od 1924 r. członek partii komunistycznej; w 1937 r. delegat na X Zjazd Komunistycznej Partii Gruzji. Był referentem w 300 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 15

1937 październik 17, [Tbilisi]. Protokół nr 37 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący jedenastu oskarżonych, w tym Stanisława Kozłowskiego

[a-b-]Ści[śle] tajne[-b-a]

[b-][c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]37[-d]

posiedzenia Trójki przy Ludowym Komisariacie Spraw Wewnętrznych [b-]Gruz[-b][ińskiej] SRS

z [d-]17 X[-d] 1937 r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD [b-]Gruz[-b][ińskiej] SRS

Członkowie

Prokurator do s[praw] s[pecjalnych]

Sekretarz

[c-b-]Rozpoznano[-b-c]:

[c-b-]Postanowiono[-b-c]:

Sprawa Borżomskiego RO NKWD Gruz[ińskiej] SRS nr [e-]3786[-e] dotycząca oskarżonego:

[...]

3. KOZŁOWSKIEGO Stanisława, s. Stanisława, ur. w 1891 roku, z narodowości Polaka, urodz[onego] we w[si] Banduł (Polska)[h], obywatela ZSRS, w momencie aresztowania mistrza dmuchacza szkła.

[b-]Oskarżony o to, że[-b]

na początku 1936 r[oku], pod pretekstem wyjazdu do Finlandii, został zwerbowany przez PARKONIENA do dywersyjno-sabotażowej organizacji fińskiego[i] wywiadu, na zlecenie której prowadził według ustalonej kolejności spotkania z członkami grupy dywersyjnej w celu aktywizacji dywersyjnej działalności. Sam KOZŁOWSKI w celu zniszczenia produkcji szkła, wrzuca do pieca wannowo-zmianowego odłamki żelaza, niszczy narzędzia itd. Za wykonane działania dywersyjne otrzymał 300 rubli.

[...]

[...]

[f] KOZŁOWSKIEGO Stanisława, s. Stanisława, [g] [d-]rozstrzelać, jego osobisty mająt[ek] skonfis[kować][-d].

[...]

Ref[erent:] [b-]Nacz[elnik] Borż[omskiego][-b]

RO NKWD Gr[uzińskiej] SRS

([c-]MANDIENOW[-c])

[b-]Przewod[niczący] Trójki NKWD Gr[uzińskiej] SRS:

t[arszy] major bezpieczeństwa pań[stwowego][-b]

([c-]RAPAWA[-c])

[b-]Członkowie:

Nacz[elnik] URKM NKWD Gruz[ińskiej] SRS

major bezpieczeństwa pań[stwowego][-b]

(CERETELI)

[b-]Prokurator do s[praw] s[pecjalnych][-b]:

[b-]Sekretarz:

Nacz[elnik] 8 Oddz[iału] NKWD Gruz[ińskiej] SRS[-b]

(MOROZOW)

[d-]Przew[odniczący:][-d] (–)[j]

[d-]Członkowie[-d]: (–)[k]

(–)[l]

[d-]Sekr[etarz:][-d] (–)[łm]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37397, t. 1, s. 17, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/70, k. 2–3, 6, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e-e] Podkreślono odręcznie.

[f] Odręcznie postawiono znak: O.

[g] Pod wyrazami: s. Stanisława postawiono odręcznie znak: –.

[h] Tak w tekście.

[i] Wyraz: fińskiego poprawiono odręcznie na wyraz nieczytelny.

[j] Podpis odręczny: RAPAWA.

[k] Podpis odręczny: CERETELI.

[l] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[ł] Podpis odręczny: MOROZOW.

[m] Zapis maszynowy u dołu dokumentu, zawiera zajmowane stanowiska i nazwiska członków Trójki, przekreślony odręcznie dwoma kreskami.

Nr 16

1937 październik 17, [Tbilisi]. Protokół nr 38 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Stanisława Łuczyńskiego

[a-b-]Ści[śle] tajne[-b-a]

[b-][c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]38[-d]

posiedzenia Trójki przy Ludowym Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruz[ińskiej] SRS

z [d-]17 X[-d] 1937 r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruz[ińskiej] SRS

Członkowie

Prokurator do s[praw] s[pecjalnych]

Sekretarz

[c-b-]Rozpoznano[-b-c]: [e]

[c-b-]Postanowiono[-b-c]:

Sprawa Borżomskiego RO NKWD Gruz[ińskiej] SRS nr 23916 dotycząca oskarżonego

[a-]ŁUCZYŃSKIEGO[f-a] Stanisława, s. Stanisława, ur. w 1910 r[oku], z nar[odowości] Polaka, pochodzącego z osady Adamowka, rejon krywoozerski, obwód odeski[g], zam[ieszkałego] w mieś[cie] Borżomi, niekaranego, w 1930 r[oku] rozkułaczonego, w chwili aresztowania pracującego jako ładowacz w „Diatomite”, stacja Borżomi.

[a-b-]Oskarżony o to, że[-b-a] gromadził wokół siebie był[ych] kułaków, rozkułaczonych i element niezadowolony z władzy sow[ieckiej], podjudzał ich przeciwko władzy sow[ieckiej], rozpuszczając kłamliwe i prowokacyjne pogłoski, mówiąc: „Władza sow[iecka] długo rządzić nie będzie, że całe chłopstwo jest z władzy niezadowolone i szybko ją obali. Zabrany kułakom majątek zostanie im zwrócony i będą żyć jak dawniej”. Przeklinał kierownictwo partii i rząd, używając wulgarnych słów.

[e]

ŁUCZYŃSKIEGO[f] Stanisława, s. Stanisława, [skierować] [d-]do ITŁ na dziesięć lat, od[bywanie kary] li[czyć] od 28 VIII [19]37 r[oku][-d].

Referent: MANDIENOW

[b-]Przewodniczący Trójki NKWD GSRS:

Zas[tępca] lud[owego] kom[isarza]

spraw wewn[ętrznych] Gr[uzińskiej] SRS

st[arszy] major b[ezpieczeństwa] p[aństwowego][-b]

([c-]RAPAWA[-c])

[b-]Członkowie:

Nacz[elnik] URKM NKWD Gr[uzińskiej] SRS

major bezpieczeństwa pań[stwowego][-b]

(CERETELI)

[b-]Prokurator do s[praw]/s[pecjalnych][-b]:

[b-]Sekretarz:

Nacz[elnik] 8 Oddz[iału] NKWD Gr[uzińskiej] SRS

kapitan bezpieczeństwa pań[stwowego][-b]

(MOROZOW)

[d-]Przew[odniczący:][-d] (–)[h]

[d-]Członkowie[-d]: (–)[i]

(–)[j]

[d-]Sekr[etarz:][-d] (–)[kl]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37398, t. 1, s. 75, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/127, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Było: ŁUCZYNSKIEGO.

[g] Tak w tekście.

[h] Podpis odręczny: RAPAWA.

[i] Podpis odręczny: CERETELI.

[j] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[k] Podpis odręczny: MOROZOW.

[l] Zapis zajmowanych stanowisk i nazwisk członków Trójki w całości przekreślono odręcznie trzema kreskami.

Nr 17

1937 listopad 9, [Tbilisi]. Protokół nr 43 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Ignacego Rossika

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]43[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]9 XI[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa śled[cza] nr 10153 dotycząca oskarżonego ROSSIKA[1] Ignacego, s. Karola, ur. w 1894 r[oku] w miast[eczku] Bindin[g] (Polska)[h], Polak, obywatel sow[iecki], by[ły] czł[onek] WKP(b) od 1918 r[oku], usunięty za k[ontr]r[ewolucyjną] działalność. Do chwili aresztowania nacz[elnik] tbiliskiego pasażerskiego dworca autobusowego.

ROSSIK I[gnacy, s.] K[arola] był członkiem k[ontr]r[ewolucyjnej] dywersyjno-terrorystycznej organizacji prawicowej, do której został zwerbowany w m[iesią]cu listopadzie 1936 r[oku] przez byłe[go] zarządcę bazy samochodowej Gruzji, BAGRATIONIEGO D. Na polecenie lidera k[ontr]r[ewolucyjnej] organizacji prawicowej, BAGRATIONIEGO D., prowadził działania szkodnicze, zmierzające do zniszczenia transportu samochodowego gruz[ińskiego] Awtotriestu. Przyznał się do winy.

[e]

[f] ROSSIKA Ignacego, s. Karola, [d-]rozstrzelać, jego osobisty mająt[ek] skonfis[kować][-d].

Referent: tow[arzysz] NASIDZE[2]

[b-]Przew[odniczący] Trójki[-b]:

[d-]Przew[odniczący:][-d] (–)[i]

[b-]Członkowie[-b]: (–)[j]

(–)[k]

[d-]Sekr[etarz:][-d] (–)[l]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37403, t. 1, s. 61, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/113, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: O.

[g] Tak w tekście. Prawdopodobnie: Będzin.

[h] Tak w tekście.

[1] Ignacy Rosik, rozstrzelany 10 XI 1937 r. Spis z 21 października 1937 r., podpisali: Stalin, Mołotow, Kaganowicz, Woroszyłow, „Stalinowskie spisy Gruzji”, CD-ROM, Heinrich Boll Stiftung, South Caucasus, 2013.

[2] Aleksandr Nikołajewicz Nasidze (ur. 1911 r.), funkcjonariusz 1 Oddziału UGB NKWD GSRS, potem w 5 Oddziale UGB NKWD GSRS. Od 1939 r. członek partii komunistycznej. Był referentem w 29 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

[i] Podpis odręczny: GOGLIDZE. Siergiej Arsienjewicz Goglidze (1901 r. – 23 XII 1953 r.). Od 1919 r. w partii komunistycznej. Od 1919 r. w Armii Czerwonej; od czerwca 1921 r. do czerwca 1933 r. oficer polityczny w jednostkach WCzK i GPU PP OGPU ZSFRS; od 1 VI 1933 r. do 10 VII 1934 r. naczelnik UPO i wojsk GPU PP OGPU ZSFRS, zakaukaskiego GPU; od 13 VII 1934 r. do 11 XI 1934 r. naczelnik UPWO NKWD ZSFRS i UNKWD GSRS; od 11 XI 1934 r. do 1 I 1937 r. ludowy komisarz spraw wewnętrznych ZSFRS; od 11 XI 1934 r. do 1 I 1937 r. naczelnik UNKWD GSRS; od 1 I 1937 r. do 14 XI 1938 r. ludowy komisarz spraw wewnętrznych GSRS; od 14 XI 1938 r. do 26 II 1941 r. naczelnik UNKWD obwodu leningradzkiego; od kwietnia 1941 r. do 31 VII 1941 r. pełnomocnik RKL ZSRS w Mołdawskiej SRS; od 31 VII 1941 r. do 7 V 1943 r. naczelnik UNKWD Kraju Chabarowskiego; od sierpnia 1941 r. do 7 V 1943 r. pełnomocnik NKWD ZSRS na Dalekim Wschodzie; od 7 V 1943 r. do 3 I 1951 r. naczelnik UNKGB-UMGB Kraju Chabarowskiego; od 7 V 1943 r. do 3 I 1951 r. pełnomocnik NKGB-MGB ZSRS na Dalekim Wschodzie; od 31 XII 1950 r. do 10 XI 1951 r. członek kolegium MGB ZSRS; od 3 I 1951 r. do 13 XI 1951 r. naczelnik Głównego Zarządu Ochrony Kolei i Transportu Wodnego MGB; od 26 VIII 1951 r. do 10 XI 1951 r. I zastępca ministra bezpieczeństwa państwowego ZSRS; od 13 XI 1951 r. do 15 II 1952 r. minister bezpieczeństwa państwowego Uzbeckiej SRS; od 13 II 1952 r. do 20 XI 1952 r. zastępca ministra bezpieczeństwa państwowego ZSRS; od 13 II 1952 r. do 5 III 1953 r. członek kolegium MGB ZSRS; od 19 II 1952 r. do 5 III 1953 r. naczelnik 3 Zarządu Głównego MGB ZSRS; od 20 XI 1952 r. do 5 III 1953 r. I zastępca ministra bezpieczeństwa państwowego ZSRS; od 11 III 1953 r. do 29 VI 1953 r. członek kolegium MWD ZSRS; od 12 III 1953 r. do 29 VI 1953 r. naczelnik 3 Zarządu MWD ZSRS. Aresztowany 3 VII 1953 r., skazany 23 XII 1953 r. i w tym samym dniu rozstrzelany. N.W. Pietrow, K.W. Skorkin, Kto rukowodił NKWD..., s. 148–149.

[j] Podpis odręczny: CERETELI.

[k] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[l] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 18

1937 listopad 9, [Tbilisi]. Protokół nr 43 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Zachariasza Markowskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]43[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]9[-d] [e-]listopada[-e] 193[e-]7[-e] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz: MOROZOW

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[d-]S[prawa] nr 10868 – 11 Wydz[iał][-d].

MARKOWSKI[1] Zachariasz, s. Michała, ur. w 1890 r[oku] w Białymstoku (Polska)[h], Polak, ob[ywate]l ZSRS, b[ez]p[artyjny], wykształcenie wyższe, w 1931 r[oku] został skazany przez b[yłe] Kol[egium] OGPU za szkodnictwo na 5 lat pozbawienia wolności, z warunkowym zawieszeniem kary.

Oskarżony o to, że w 1934 r[oku] wstąpił do k[ontr]r[ewolucyjnej] organizacji prawicowej, na zalecenie której prowadził działania szkodnicze w strukturze trustu Kawstrojputi na nowym odcinku budowy kolei, a także zajmował się szpiegostwem na rzecz jednego z obcych państw.

Oprócz tego, zwerbował do k[ontr]r[ewolucyjnej] organizacji 3 inżynierów. Był związany z trzema członkami k[ontr]r[ewolucyjnej] organizacji centralnej, z pracownikami [b-]C[entralnego] Z[arządu] Żełdorstroju[-b].

[f]

[g] MARKOWSKIEGO Zachariasza, s. Michała, [d-]rozstrzelać, jego osobisty mająt[ek] skonfis[kować][-d].

Referent: Pełn[omocnik] operac[yjny]

3 Wydziału Zak[aukaskiego] DTO

mł[odszy] lejtnant b[ezpieczeństwa] p[aństwowego]

SZEJKOWSKIJ[2]

[b-]Przewodniczący[-b]:

[b-]Członkowie[-b]:

[b-]Sekretarz [-b]: Nacz[elnik] 8 Oddziału UGB NKWD GSRS

kapitan bezpieczeństwa pań[stwowego]

(–)[i]

[d-]Przew[odniczący][-d]: (–)[j]

[d-]Członkowie[-d]:(–)[k]

(–)[l]

[d-]Sekr[etarz][-d]: (–)[ł]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37412, t. 1, s. 71, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/120, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e-e] Zapisano maszynowo.

[f] Odręcznie postawiono znak: V.

[g] Odręcznie postawiono znak: O.

[h] Tak w tekście.

[1] Zachariasz Markowski (Markow), rozstrzelany 10 XI 1937 r. Spis z 21 października 1937 r., podpisali: Stalin, Mołotow, Kaganowicz, Woroszyłow, „Stalinowskie spisy Gruzji”, CD-ROM, Heinrich Boll Stiftung, South Caucasus, 2013.

[i] Maszynowo zapisane nieczytelne nazwisko. Na nim odręczny podpis: MOROZOW.

[j] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[k] Podpis odręczny: CERETELI.

[l] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[ł] Podpis odręczny: MOROZOW.

[2] Aleksiej Gieorgijewicz Szejkowskij (ur. 1911 r.), młodszy lejtnant bezpieczeństwa państwowego, pełnomocnik operacyjny 3 Wydziału DTO Zakaukaskiego GUGB. Od 1926 r. członek WLKSM, od 1938 r. kandydat na członka WKP(b). Był referentem w 52 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 19

1937 listopad 10, [Tbilisi]. Protokół nr 44 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Bronisława Świetlika

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]44[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]10 XI[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[e]

Sprawa 3 Oddziału UGB NKWD GSRS nr 10085 oskarżonego ŚWIETLIKA[f][1] Bronisława, s. Grzegorza, ur. w 1881 r[oku] w m[ieście] Mińsk, pochodzenia chłopskiego, Polak, b[ez]p[artyjny], do chwili aresztowania nacz[elni]k Wydziału [Produkcji] Marmolady Goryjskich Zakładów Konserw.

[Oskarżony] jest aktywnym członkiem szkodniczo-dywersyjnej organizacji w przemyśle konserwowym Gruzji. Zwerbowany w 1933 r[oku] przez agronoma technologa Gruzkonserwtriestu Euzebiusza BERITASZWILI.

Oskarżony z art. 58–7, 19–58–8 KK GSRS.

[g] ŚWIETLIKA Bronisława, s. Grzegorza, [h] [d-]rozstrzelać, jego osobisty mająt[ek] skonfis[kować][-d].

Referent: PANIENKO[2]

[h]

[b-]Przewodniczący[-b]:

[d-]Przew[odniczący:][-d] (–)[i]

[b-]Członkowie[-b]:

[d-]Członkowie[-d]: (–)[j]

(–)[k]

[d-]Sekr[etarz:][-d] (–)[l]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37404, t. 1, s. 59, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/110, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Było: SWIETLIKA.

[g] Odręcznie postawiono znak: O.

[h] Odręcznie postawiono znak: –.

[i] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[j] Podpis odręczny: CERETELI.

[1] Bronisław Świetlik, rozstrzelany 12 XI 1937 r. Spis z 21 października 1937 r., podpisali: Stalin, Mołotow, Kaganowicz, Woroszyłow, „Stalinowskie spisy Gruzji”, CD-ROM, Heinrich Boll Stiftung, South Caucasus, 2013.

[2] Wasilij Siergiejewicz Panienko (ur. 1903 r.), funkcjonariusz 3 Oddziału UGB NKWD. Był referentem w 12 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

[k] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[l] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 20

1937 listopad 10, [Tbilisi]. Protokół nr 44 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Józefa Rubczysa

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-][c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]44[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]10 XI[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[e]

Sprawa 4 Oddziału UGB NKWD GSRS nr 10446 oskarżonego RUBCZYSA[1] Józefa, s. Dominika, ur. w 1903 r[oku] w m[ieście] Gali, Polak, b[ez]p[artyjny], do chwili aresztowania zas[tępca] dyrektora Gruztorgu.

Oskarżony o to, że jest aktywnym członkiem k[ontr]r[ewolucyjnej] terrorystycznej, szkodniczo-dywersyjnej organizacji prawicowej.

Zwerbowany do k[ontr]r[ewolucyjnej] terrorystycznej organizacji prawicowej przez GIEORGADZE N.S., prowadził k[ontr]r[ewolucyjną] szkodniczą działalność w strukturach Gruztorgu, tzn. o przestępstwa przewidziane w art. 58–8, 58–11 KK GSRS.

Osk[arżony] RUBCZYS J[ózef, s.] D[ominika,] przyznał się do winy.

[f] RUBCZYSA [d-]Józefa, s. Dominika[-d], [g]

[d-]rozstrzelać, jego osobisty mająt[ek] skonfis[kować][-d].

Referent: t[owarzysz] DREJ[2]

[g]

[b-]Przewodniczący Trójki[-b]:

[d-]Przew[odniczący:][-d] (–)[h]

[b-]Członkowie Trójki[-b]:

[d-]Członkowie[-d]: (–)[i]

(–)[j]

[d-]Sekr[etarz:][-d] (–)[k]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37404, t. 1, s. 82, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/136, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: O.

[g] Odręcznie postawiono znak: –.

[1] Józef Rubczys, rozstrzelany 12 XI 1937 r. Spis z 21 października 1937 r., podpisali: Stalin, Mołotow, Kaganowicz, Woroszyłow, „Stalinowskie spisy Gruzji”, CD-ROM, Heinrich Boll Stiftung, South Caucasus, 2013.

[2] Karl Piotrowicz Drej (ur. 1901 r.), funkcjonariusz 4 Oddziału UGB NKWD GSRS. Od kwietnia 1939 r. kandydat na członka WKP(b). AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

[h] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[i] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[j] Podpis odręczny: CERETELI.

[k] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 21

1937 listopad 14, [Tbilisi]. Protokół nr 46 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Dagmary Dziekońskiej

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]46[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]14 XI[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[e] Sprawa 3 Oddziału UGB NKWD GSRS nr 10603[f] oskarżonej DZIEKOŃSKIEJ[g] Dagmary, c. Wiktora, ur. w 1908 r[oku] w m[iejscowości] Kagzman w Turcji, córka był[ego] pułkownika carskiej armii, z narodowości Polka, wykształcenie średnie, rozwiedziona, ob[ywatel]ka ZSRS, do chwili aresztowania kier[ująca] sprawami Wojenspecstroju.

Oskarżona o to, że zwerbowana do organizacji szpiegowskiej przez był[ego] inżyniera Kawtransprojektu BUCHGOLCA. Ww. prowadziła działalność wywiadowczą w dziedzinie wojskowości na rzecz wywiadu niemieckiego.

[e]

[h] [d-]DZIEKOŃSKĄ[i] Dagmarę, c. Wiktora,

rozstrzelać, jej osobisty mająt[ek] skonfis[kować][-d].

Referent: tow[arzysz] MATUIZO[1]

[b-]Przewodniczący[-b]:

[d-]Przew[odniczący:][-d] (–)[j]

[b-]Członkowie[-b]:

[d-]Członkowie[-d]: (–)[k]

(–)[l]

[d-]Sekr[etarz:][-d] (–)[ł]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37406, t. 1, s. 19, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/75, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie poprawiono: 603.

[g] Było: DZIEKONSKIEJ.

[h] Odręcznie postawiono znak: O.

[i] Było: DZIEKONSKĄ.

[j] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[k] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[l] Podpis odręczny: CERETELI.

[1] Iosif Iwanowicz Matuizo (ur. 1894 r.), funkcjonariusz 3 Oddziału UGB NKWD GSRS. Od 1926 r. członek WKP(b). Podczas wojny polsko-bolszewickiej internowany w Niemczech do 1922 r. Był referentem w 28 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

[ł] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 22

1937 listopad 14, [Tbilisi]. Protokół nr 46 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Stefanii Zrażewskiej

[a-][b-] Protokół[-b-a] [c-]46[-c]

posiedzenia Trójki przy Ludowym Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruz[ińskiej] SRS

z [c-]14[-c] listopada 1937 r[oku]

[b-]Rozpoznano[-b]:

[b-]Postanowiono[-b]:

Sprawa śled[cza] nr [d] 9851 5 Oddziału UGB NKWD Gruz[ińskiej] SRS.

Dotyczy oskarżonej o k[ontr]r[ewolucyjną] działalność ZRAŻEWSKIEJ Stefanii, c. Romana, ur. w [e-]1904[-e] r[oku], b[ez]p[artyjna], pochodzi z [rodziny] urzędniczej, Polka, jej mąż RZECZYCKI skazany w 1932 r[oku] za szpiegostwo na 10 lat, brat usunięty z RKKA za sabotaż i podejrzenie o utrzymywanie kontaktów o charakterze szpiegowskim. Drugi brat, b[yły] biały oficer, przebywa w Polsce. Wcześniej niekarana.

[Oskarżona] o to, że prowadziła k[ontr]r[ewolucyjną] szkodniczą działalność w 20 Szkole Lot[nicz]ej, była kier[owniczką] stołówki dla kadry dow[ódczej].

Oskarżona z art. 58–6, 58–8, i 58–10 KK Gruz[ińskiej] SRS.

[d] ZRAŻEWSKĄ Stefanię, c. Romana, [f] [skierować] [c-]do ITŁ na dziesięć lat, od[bywanie kary] li[czyć] od 3 VIII [19]37 r[oku][-c].

[e-]Referent: t[owarzysz][-e] STIEŚKO[1]

[a-]Przewodniczący[-a]:

(–)[g]

[b-]Członkowie[-b]:

(–)[h]

(–)[i]

Sekr[etarz:]

(–)[j]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37406, t. 1, s. 58, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/109, k. 2, pdf.

[a-a] Zapisano wersalikami.

[b-b] Zapisano pismem spacjowanym.

[c-c] Zapisano odręcznie.

[d] Odręcznie postawiono znak: V.

[e-e] Podkreślono odręcznie.

[f] Odręcznie postawiono znak: –.

[g] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[h] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[i] Podpis odręczny: CERETELI.

[j] Podpis odręczny: MOROZOW.

[1] Aleksandr Miefodjewicz Stieśko (1894 r. – 14 VI 1938 r.), do chwili aresztowania zastępca naczelnika 5 Oddziału UGB NKWD GSRS. W 1938 r. aresztowany pod zarzutem działalności „kontrrewolucyjnej”, rozstrzelany. Był referentem w 11 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 23

1937 listopad 17, [Tbilisi]. Protokół nr 48 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Michała Karpiuka

[a-b-]Protokół[-b] nr[-a] [c-]46[-c]

posiedzenia Trójki przy Ludowym Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [c-]14 XI[-c] 1937 r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[b-]Rozpoznano[-b]:

[b-]Postanowiono[-b]:

[d]

[e-]Sprawa śledcza nr 20004 – DTO[-e].

KARPIUK Michał, s. Grzegorza, ur. w 1909 r[oku] we w[si] Pantiuchi[f], powiat kobryński, gubernia grodzieńska (Polska)[g], tymczasowo zamieszkały w kobuleckim kamieniołomie. [Kiedy] w 1928 roku najął się do pracy w kobuleckim kamieniołomie, wstąpił do k[ontr]r[ewolucyjnej] kułackiej grupy i prowadził k[ontr]r[ewolucyjną] agitację wśród robotników.

Aresztowany 30 IX 1937 r[oku], przebywa w więzieniu w Batumi.

[d] KARPIUKA Michała, s. Grzegorza, ur. w 1909 r[oku], [skierować] [c-]do ITŁ na osiem lat, od[bywanie kary] li[czyć] od 5 IX [19]37 r[oku][-c].

Referent: Pom[ocnik] nacz[elnika] ODTO

GUGB NKWD Samtredia

lejtnant b[ezpieczeństwa] p[aństwowego]

t[owarzysz] KAMKAMIDZE[1]

[a-]Przewodniczący[-a]:

[c-]Przewodniczący[-c]: (–)[h]

[a-b-]Członkowie[-b-a]:

[c-]Członkowie[-c]: (–)[i]

(–)[j]

[a-]Sekr[etarz:][-a]

(–)[k]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37408, t. 1, s. 32, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/83, k. 2, pdf.

[a-a] Zapisano wersalikami.

[b-b] Zapisano pismem spacjowanym.

[c-c] Zapisano odręcznie.

[d] Odręcznie postawiono znak: V.

[e-e] Podkreślono maszynowo.

[f] Tak w tekście. Prawdopodobnie mowa o wsi: Pańciuchy, gm. Pruszka, pow. kobryński.

[g] Tak w tekście.

[h] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[i] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[j] Podpis odręczny: CERETELI.

[1] J.J. Kamkamidze, lejtnant bezpieczeństwa państwowego, pomocnik naczelnika ODTD GUGB NKWD Samtredia. Był referentem w 197 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

[k] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 24

1937 listopad 20, [Tbilisi]. Protokół nr 50 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Stefana Pietrzakowskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-]Protokół nr[-b] [c-]50[-c]

posiedzenia Trójki przy Ludowym Komisariacie Spraw Wewnętrznych GSRS

z [c-]20 XI[-c] 1937 r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD GSRS

Członkowie

Sekretarz

Rozpoznano:

Postanowiono:

[d]

Sprawa śled[cza] nr 24581 UGB NKWD Abchazji.

PIETRZAKOWSKI[e] Stefan, s. Stanisława, ur. w 1888 r., wieś Bieljegi[g], gub[ernia] grodzieńska, z nar[odowości] Polak, ob[ywate]l ZSRS, z rodziny robotniczej, pracował jako stolarz, piśmienny, włada językiem niemieckim, tureckim, polskim i rosyjskim.

Wystarczająco zdemaskowany w tym, że systematycznie rozpowszechniał k[ontr]r[ewolucyjne], prowokatorskie anegdoty przeciwko władzy sow[ieckiej] i jej kierownictwu. W obecności robotników mówił w a[nty]s[owieckim] duchu o budownictwie kołchozowym i o sytuacji kołchoźników. Przyznał się do winy.

[d]

[f] PIETRZAKOWSKI[e] Stefan, s. Stanisława, [c-]rozstrzelać, jego osobisty mająt[ek] skonfis[kować][-c].

Referent: tow[arzysz] PIETROSIAN

Przewodniczący:

(–)[h]

Członkowie:

(–)[i]

(–)[j]

[a-]Sekr[etarz:][-a]

(–)[k]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37408, t. 1, s. 86, oryginał, maszynopis.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano odręcznie.

[d] Odręcznie postawiono znak: V.

[e] Było: PIETSZAKOWSKI Stiepan.

[f] Odręcznie postawiono znak: O.

[g] Tak w tekście. Prawdopodobnie mowa o wsi: Bielewo, gm. Indura, pow. grodzieński.

[h] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[i] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[j] Podpis odręczny: CERETELI.

[k] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 25

1937 listopad 21, [Tbilisi]. Protokół nr 51 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Wiktora Rzepko-Łosskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-][c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]51[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]21 XI[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[e]

[f] Sprawa UNKWD P[ołudniowej] Osetii nr 22489 dotycząca oskarżonego RZEPKO-ŁOSSKIEGO[h] Wiktora, s. Kazimierza, ur. w 1889 r[oku], Polaka.

Oskarżony o to, że przez długi czas mieszkał w strefie pogranicznej, wyjeżdżał za granicę, utrzymywał podejrzane kontakty z k[ontr]r[ewolucyjnym] elementem skazanym za szpiegostwo, a w ostatnim czasie przyjechał do Staliniri[1], mieszkał u swojego krewnego, także elementu k[ontr]r[ewolucyjnego], aresztowanego przez UNKWD P[ołudniowej] Osetii.

[f]

[g] RZEPKO-ŁOSSKIEGO[h] Wiktora, s. Kazimierza, [d-]rozstrzelać, jego osobisty mająt[ek] skonfis[kować][-d].

Referent: tow[arzysz]

[d-]Przew[odniczący:][-d] (–)[i]

[d-]Członkowie[-d]: (–)[j]

(–)[k]

(–)[l]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37411, t. 1, s. 18, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/71, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V, a następnie przekreślono.

[f] Odręcznie postawiono znak: V.

[g] Odręcznie postawiono znak: O.

[h] Było: RŻEPKO-ŁOSSKIEGO.

[i] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[j] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[1] Obecnie: Cchinwali.

[k] Podpis odręczny: CERETELI.

[l] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 26

1937 listopad 21, [Tbilisi]. Protokół nr 54 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący pięciu oskarżonych, w tym Iwana Jatkowskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]54[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]21 XI[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[e] [c-]Postanowiono[-c]:

[a-]Sprawa śled[cza] nr 18294[-a]. [e]

[e] [...]

JATKOWSKI Iwan, s. Adama, ur. w 1910 roku w m[ieście] Konstantynówka (Donbas), zamieszkały we w[si] Awczały, Polak, obywatel sow[iecki], żonaty, wykształcenie podstawowe, b[yły] członek WKP(b). W 1936 r. sądzony i skazany za defraudację.

JATKOWSKI I[wan, s.] A[dama], kręcił się z przewodniczącym k[ontr]r[ewolucyjnej] trockistowskiej organizacji M.G. WARDANASZWILI[M] po awczalskim rejonie. Z zeznań tego ostatniego wynika, że JATKOWSKI był członkiem k[ontr]r[ewolucyjnej] organizacji i wypełniał zadanie o charakterze szkodniczym, miał psuć wytop szkła w awczalskiej hucie szkła – on dwa razy zespsuł wytwarzanie szkła. Brał udział w nielegalnych zebraniach. Jest członkiej grupy terrorystycznej. Także zeznania SIEMUSZKINY potwierdzają, że JATKOWSKI jest członkiem k[ontr]r[ewolucyjnej] terrorystycznej organizacji.

[e]

[...]

[f] [e] [g] [...]

[d-]JATKOWSKI[EGO] rozstrzelać, jego osobisty mająt[ek] skonfis[kować][-d].

[g]

[...]

[b-]Referent: Nacz[elnik] Tbil[iskiego] RO NKWD GSRS

mł[odszy] lejtnant bezpieczeństwa pań[stwowego][-b]

(SZEBOŁDAJEW[1])

[b-]Przewodniczący Trójki NKWD GSRS[-b]:

[c-b-]Członkowie[-b-c]:

1.

2.

[b-]Sekretarz: kapitan bezpieczeństwa pań[stwowego][-b]

(MOROZOW)

[d-]Przew[odniczący:][-d] (–)[h]

[d-]Członkowie[-d]: (–)[i]

(–)[j]

Sekr[etarz:] (–)[k]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37411, t. 1, s. 181–182, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/169, k. 2–5, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: O.

[g] Odręcznie postawiono duzy znak: Z.

[h] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[i] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[j] Podpis odręczny: CERETELI.

[k] Podpis odręczny: MOROZOW.

[1] Władimir Gieorgijewicz Szebołdajew (ur. 1899 r.), naczelnik Tbiliskiego RO NKWD GSRS, od 1935 r. w OO NKWD. Od 1926 r. członek WKP(b). Był referentem w 61 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 27

1937 listopad 22, [Tbilisi]. Protokół nr 52 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Borysa Kwicynskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]52[-d]

[b-]posiedzenia Trójki przy Ludowym Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS[-b]

z [d-]22 XI[-d] 1937 roku

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[a-]NKWD [b-]Adżarii[-b-a].

Sprawa śled[cza] nr [e] 23629 oskarżonego KWICYNSKIEGO Borysa, s. Stanisława, ur. w 1885 r[oku], Polak, ob[ywate]l ZSRS, urodzony w Lenkoranie (Azerbejdżańska SRS)[h], żonaty, wykształcenie średnie, b[ez]partyjny; aresztowany w 1930 r[oku] na podstawie oskarżenia z art. 58–10, w 1937 [roku] skazany na półtora roku pozbawienia wolności na podstawie oskarżenia z art. 116 par. 1, pracował jako technik budowlany, oficer carski w białej armii w stopniu b[yłego] generała.

Oskarżony o to, że w związku z działalnością kontrrewolucyjną utrzymywał ścisłe kontakty z polskimi wywiadowcami. Jest wrogo nastawiony do władzy sow[ieckiej].

Przestępst[wo] przewidz[iane] art. 19–58–1a KK GSRS.

Oskarżony KWICYNSKI Borys, s. Stanisława, nie przyznał się do winy, zdemaskowany jako wróg władzy sowieckiej na podstawie materiałów znajdujących się w sprawie.

[e]

[f] KWICYNSKIEGO Borysa, s. Stanisława, [g] [d-]rozstrzelać, jego osobisty mająt[ek] skonfis[kować][-d].

Referent: tow[arzysz] JEZIASZWILI

[b-]Przewodniczący[-b]:

[d-]Przewod[niczący:][-d] (–)[i]

[b-]Członkowie[-b]:

[d-]Członkowie[-d]: (–)[j]

[b-]Sekretarz[-b]:

(–)[k]

[d-]Sek[retarz:][-d] (–)[l]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37412, t. 1, s. 30, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/80, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: O.

[g] Pod wyrazem: Stanisława postawiono odręcznie znak: –.

[h] Tak w tekście.

[i] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[j] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[k] Podpis odręczny: CERETELI.

[l] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 28

1937 listopad 22, [Tbilisi]. Protokół nr 52 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Hipolita Żmigrodzkiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-][c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]52[-d]

[b-]posiedzenia Trójki przy Ludowym Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS[-b]

z [d-]22 XI[-d] 1937 r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

NKWD [b-]Adżarii[-b]. [e] Sprawa śled[cza] nr 23694 oskarżonego ŻMIGRODZKIEGO[f] Hipolita, s. Cyryla, ur. [w] 1871 r[oku], Polak, ob[ywate]l ZSRS, b[ez]p[artyjny], żonaty, urodzony w m[ieście] Kamieniec Podolski, pracował jako palacz w Bat[umskim] Oddziałe Gławniefti.[1]

Oskarżony o to, że jest elementem nastrojonym antysowiecko. W maszynowni silników Diesla gazety „Nieftianik” zrobił kontrrewolucyjny prowokacyjny napis, podtrzymywał kontakty z polskim konsulem.

[Oskarżony] o przes[tępstwo] przew[idziane] w art. 58–10 KK GSRS.

Oskar[żony] ŻMIGRODZKI[g] H[ipolit, s.] C[yryla], nie przyznał się do zarzuc[anych] mu w oskarżeniu czynów, ale został zdemaskowany na podstawie posiadanych w sprawie materiałów.

[e] ŻMIGRODZKIEGO[f] Hipolita, s. Cyryla, [d-]sprawa do kol[egium] spec[jalnego][-d].

Referent: tow[arzysz] JEZIASZWILI

[b-]Przewodniczący[-b]:

[d-]Przewod[niczący:][-d] (–)[h]

[b-]Członkowie[-b]:

[d-]Członkowie[-d]: (–)[i]

[b-]Sekretarz[-b]:

(–)[j]

[d-]Sek[retarz:][-d] (–)[k]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37412, t. 1, s. 57, oryginał, maszynopis.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Było: ZMIGRODSKIEGO.

[g] Było: ZMIGRODSKIJ.

[h] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[i] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[1] Gławnieft (Gławnoje uprawlenije nieftianoj promyszlennosti) – Główny Zarząd Przemysłu Naftowego, w latach 1933–1938 wchodził w skład Ludowego Komisariatu Przemysłu Ciężkiego ZSRS.

[j] Podpis odręczny: CERETELI.

[k] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 29

1937 listopad 22, [Tbilisi]. Protokół nr 52 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Władysława Markowskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]52[-d]

[b-]posiedzenia Trójki przy Ludowym Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS[-b]

z [d-]22 XI[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[a-]NKWD Adżarii[-a].

Sprawa śled[cza] nr [e] 28839 oskarżonego MARKOWSKIEGO Władysława, s. Zachariasza, ur. w 1874 roku, Polak, ob[ywate]l ZSRS, b[ez]p[artyjny], żonaty, urodz[ony] w m[iejscowości] Dieniel, pracował jako kasjer w Ogrodzie Botanicznym, mieszkał przy ul. Puszkinskoj nr 104, był[y] szlachcic, oficer artylerii. Areszt[owany] w 1930 r[oku] z art[ykułu] 58–10, w 1931 r[oku] z art[ykułu] 58–6, w 1933 r[oku] z art[ykułu] 58–11 KK GSRS.

Oskarżony o to, że prowadził kontrrewolucyjną agitację przeciwko władzy sow[ieckiej]. W czasie, kiedy w Batumi przebywała denikinowska biała armia, służył w przedstaw[icielstwie] białej armii i z twierdzy batumskiej zaopatrywał denikinowską armię w amunicję. Podejrzewany o działalność szpiegowską i związek z białymi oficerami, którzy uciekli za granicę. Pozostawał w ścisłym kontakcie z areszt[owanymi] przez NKWD Adżarii szpiegami: GEGEŁASZWILI, KEKEDŻANEM, KWICYNSKIM i inn[ymi.

Tzn. oskarżony] o przest[ępstwo] przew[idziane] w art. 58–1[g]–a. 

Osk[arżony] MARKOWSKI W[ładysław, s.] Z[achariasza], nie przyznał się do zarzucanej mu w oskarżeniu winy.

[e]

[f] MARKOWSKIEGO Władysława, s. Zachariasza, [d-]rozstrzelać, jego osobisty mająt[ek] skonfis[kować][-d].

Referent: t[owarzysz] MININ[1]

[b-]Przewodniczący[-b]:

[d-]Przew[odniczący:][-d] (–)[h]

[b-]Członkowie[-b]:

[d-]Członkowie[-d]: (–)[i]

[b-]Sekretarz[-b]:

(–)[j]

[d-]Sek[retarz:][-d] (–)[k]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37403, t. 1, s. 31, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/82, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: O.

[g] Poprawiono odręcznie.

[h] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[i] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[j] Podpis odręczny: CERETELI.

[k] Podpis odręczny: MOROZOW.

[1] Minin, starszy lejtnant bezpieczeństwa państwowego, naczelnik 3 Wydziału NKWD Adżarii. Był referentem w 201 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 30

1937 listopad 22, [Tbilisi]. Protokół nr 52 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Iwana Peterzaka

[a-b-]Ści[śle] tajne[-b-a]

[b-][c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]52[-d]

posiedzenia Trójki przy Ludowym Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruz[ińskiej] SRS

z [d-]22 XI[-d] 1937 r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD [b-]Gruz[-b][ińskiej] SRS

Członkowie

Prokurator do s[praw] s[pecjalnych]

Sekretarz

[b-c-]Rozpoznano[-c-b]:

[b-c-]Postanowiono[-c-b]:

[e]

Sprawa Borżomskiego RO NKWD Gruz[ińskiej] SRS nr 23897 oskarżonego

[c-]PETERZAKA[-c] Iwana, s. Franciszka, ur. w 1883 roku, Polaka, ogrodnika, wykształcenie średnie, obywatel ZSRS, żonaty, niekarany.

[b-]Oskarżony o to, że[-b]

od wielu już lat, pracując w D[omu] Wypoczynkowym CIK ZSRS, utrzymywał bliskie stosunki z kierownikiem borżomskiej k[ontr]r[ewolucyjnej] nielegalnej, trockistowsko-terrorystycznej organizacji Onisimem AREWADZE.

Będąc nastawiony a[nty]s[owiecko], PETERZAK podzielał z AREWADZE k[ontr]r[ewolucyjne] poglądy, jak na przykład:

[oskarżając] prowokacyjnie sowiecki rząd, mówił, że w ZSRS jakoby nie ma chleba, eksportują do Chin, a robotnicy głodują; broniąc linii bandyty TROCKIEGO[1], kierował różne prowokacyjne słowa pod adresem rządu sowieckiego.

[f]

[g] [c-]PETERZAKA[-c] Iwana, s. Franciszka, [h]

[d-]rozstrzelać, jego osobisty mająt[ek] skonfis[kować][-d].

Ref[erent:] [b-]Pełn[omocnik] oper[acyjny]

Borżomskiego RO NKWD GSRS[-b] ([c-]MANIJA[-c])[2]

[b-]Przewodniczący Trójki NKWD GSRS:

Lud[owy] kom[isarz] NKWD Gruz[ińskiej] SRS,

komisarz 2 rangi bezpieczeństwa pań[stwowego][-b]

(GOGLIDZE)

[b-]Członkowie: Nacz[elnik] URKM NKWD

Gruz[ińskiej] SRS

major bezpieczeństwa pań[stwowego][-b]

(CERETELI)

[d-]Przewod[niczący:][-d] (–)[i]

[d-]Członkowie[-d]: (–)[j]

(–)[k]

[d-]Sekretarz[-d]:(–)[l]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37412, t. 1, s. 71, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/122, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiona krótka pionowa kreska.

[f] Odręcznie postawiono znak: V.

[g] Odręcznie postawiono znak: O.

[h] Pod wyrazem: Franciszka postawiono odręcznie znak: –.

[1] Trocki Lew Dawidowicz, właśc. Bronstein Lejba (26 X 1879 – 20 VIII 1940), działacz socjaldemokratyczny, a potem bolszewicki, przywódca przewrotu bolszewickiego w Piotrogrodzie w 1917 r.; w 1918 ludowy komisarz spraw zagranicznych; od IX 1918 twórca Armii Czerwonej i ludowy komisarz spraw wojskowych i morskich; w 1927 wykluczony z WKP(b) na skutek konfliktu ze Stalinem; w 1929 deportowany do Turcji; osiedlił się w Meksyku; twórca koncepcji ideologiczno-politycznej zwanej trockizmem; zamordowany przez sowieckiego agenta. G. Przebinda, J. Smaga, Leksykon..., s. 298–302.

[i] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[j] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[k] Podpis odręczny: CERETELI.

[l] Podpis odręczny: MOROZOW.

[2] S.N. Manija, pełnomocnik operacyjny Borżomskiego RO NKWD GSRS. Był referentem w 116 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 31

1937 grudzień 2, [Tbilisi]. Protokół nr 56 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Ludwika Biedy-Biediuka

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]56[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]2 XII[-d] [e] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

4 [b-]Oddział UGB NKWD GSRS[-b].

Sprawa śled[cza] nr [f] 10136 oskarżonego BIEDA-BIEDIUKA Ludwika, s. Martyna, ur. w 1886 r[oku], urodzonego we w[si] Kydryncy, r[ej]on proskurowski, zam[ieszkałego] w Tbilisi przy ul. Gogolewskiej nr 13, Polak, ob[ywate]l ZSRS, b[ez]p[artyjny], do chwili aresztu kierownik w f[abry]ce jedwabiu.

Oskarżony o to, że od 1928 r[oku] należał do szpiegowsko-dywersyjnej organizacji i prowadził działalność szpiegowską.

[f]

[g] BIEDA-BIEDIUKA Ludwika, s. Martyna, [h]

[d-]rozstrzelać, jego osobisty mająt[ek] skonfis[kować][-d].

[b-]Referent[-b]: GOŁOWANOW[1]

[b-]Przewodniczący Trójki[-b]:

[b-]Członkowie[-b]:

[d-]Przewod[niczący:][-d] (–)[i]

[d-]Członkowie[-d]: (–)[j]

(–)[k]

[d-]Sekr[etarz:][-d] (–)[l]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37416, t. 1, s. 12, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/61, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Było: 29 XI, następnie poprawiono odręcznie na: 2 XII.

[f] Odręcznie postawiono znak: V.

[g] Odręcznie postawiono znak: O.

[h] Pod wyrazem: Martyna postawiono odręcznie znak: –.

[i] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[j] Podpis odręczny: CERETELI.

[1] Aleksandr Gieorgijewicz Gołowanow, funkcjonariusz 4 Oddziału UGB NKWD GSRS, do 11 IV 1937 r. naczelnik Zarządu NKWD Południowoosetyjskiego Okręgu Autonomicznego. Był referentem w 13 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

[k] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[l] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 32

1937 grudzień 2, [Tbilisi]. Protokół nr 56 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Konstantyna Kielczewskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]56[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]2 XII[-d][e] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa nr [f] 12562 5 Oddziału UGB NKWD GSRS na KIELCZEWSKIEGO Konstantyna, s. Konstantyna, ur. w 1898 r[oku], urodz[onego] w m[ieście] Karsa [!], b[yłego] białego oficera, pochodzącego ze szlachty, Polaka, z zawodu szofera.

Oskarżony o to, że

zataił [fakt] swojej służby oficerskiej w białej armii i obracając się w kręgach k[ontr]r[ewolucyjnego] elementu, prowadził wrogą k[ontr]r[ewolucyjną] agitację.

[f]

[g] KIELCZEWSKIEGO Konstantyna, s. Konstantyna, [h] [d-]rozstrzelać, jego osobisty mająt[ek] skonfis[kować][-d].

Referent: t[owarzysz] KOLESNIKOW[1]

[b-]Przewodniczący[-b]:

(–)[i]

[c-]Członkowie[-c]:

(–)[j]

(–)[k]

Sekr[etarz:]

(–)[l]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37416, t. 1, s. 11, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/57, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Było: 29 listopada, następnie poprawiono odręcznie na: 2 XII.

[f] Odręcznie postawiono znak: V.

[g] Odręcznie postawiono znak: O.

[h] Pod wyrazami: Konstantyna, s. Konstantyna postawiono odręcznie znak: –.

[i] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[j] Podpis odręczny: CERETELI.

[k] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[l] Podpis odręczny: MOROZOW.

[1] Kolesnikow, funkcjonariusz 5 Oddziału UGB NKWD GSRS. Był referentem w 34 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 33

1937 grudzień 2, [Tbilisi]. Protokół nr 56 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Michała Suchodolskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]56[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]2 XII[-d][e] 1937 r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa nr [f] 12688

5 Oddziału UGB NKWD GSRS

na SUCHODOLSKIEGO Michała, s. Wiaczesława, ur. w 1891 r[oku], Polaka, pochodzącego ze szlachty, oficera carskiej i białej armii w stopniu porucznika.

Oskarżony o to, że w 1914 r[oku] brał udział w wieszaniu rew[olucyjnie] nastawionych żołnierzy i prowadził wrogą k[ontr]r[ewolucyjną], faszystowską agitację,

tzn. o przestępstwo przewidziane art. 58–10 KK GSRS.

[f]

[g] SUCHODOLSKIEGO Michała, s. Wiaczesława, [h] [d-]rozstrzelać, jego osobisty mająt[ek] skonfis[kować][-d].

Referent: t[owarzysz] KOLESNIKOW

[b-]Przewodniczący[-b]:

(–)[i]

[c-]Członkowie[-c]:

(–)[j]

(–)[k]

Sekr[etarz:]

(–)[l]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37416, t. 1, s. 10, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/54, k. 2 pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Było: 29 listopada, następnie poprawiono odręcznie na: 2 XII.

[f] Odręcznie postawiono znak: V.

[g] Odręcznie postawiono znak: O.

[h] Pod wyrazami: Michała, s. Wiaczesława postawiono odręcznie znak: –.

[i] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[j] Podpis odręczny: CERETELI.

[k] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[l] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 34

1937 grudzień 4, [Tbilisi]. Protokół nr 59 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Stefana Dudkiewicza

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]59[-d] [e]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]4 XII[-d][f] 1937 r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa nr 12449.

5 Oddział UGB NKWD GSRS

dotycząca oskarżonego DUDKIEWICZA[1] Stefana, s. Michała, ur. w 1897 r[oku] w Polsce[j], Polak, pochodzenia chłopskiego, urzędnik, b[ez]p[artyjny], b[yły] członek WKP(b) od 1919 roku, wykluczony w 1937 roku za k[ontr]r[ewolucyjny] trockizm, do aresztowania kom[isarz] wojsk[owy] 14. OMSB, stopień – st[arszy] politruk.

Oskarżony o to, że:

1. Od jesieni 1936 roku był aktywnym członkiem k[ontr]r[ewolucyjnej] wojskowej, szkodniczej organizacji;

2. Prowadził werbunek nowych członków k[ontr]r[ewolucyjnej] organizacji;

3. Zajmował się szkodnictwem w systemie politycznego wychowania żołnierzy służących w batalionie, tzn. [oskarżony] o przestępstwo przewidziane w art. 58–7, 58–8 i 58–11 KK Gr[uzińskiej] SRS.

[g]

[h] DUDKIEWICZA Stefana, s. Michała, [i] [d-]rozstrzelać, jego osobisty mająt[ek] skonfis[kować][-d].

[a-]Referent[-a]: DUDKIN[2]

[b-]Przewodniczący[-b]:

(–)[k]

[c-]Członkowie[-c]:

(–)[l]

(–)[ł]

Sekretarz:

(–)[m]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37419, t. 1, s. 53, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/102, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Było: 57, następnie poprawiono odręcznie na: 59.

[f] Było: listopada, następnie poprawiono odręcznie na: 2 XII, a poźniej na: 4 XII.

[g] Odręcznie postawiono znak: O.

[h] Odręcznie postawiono znak: V.

[i] Pod wyrazem: Michała postawiono odręcznie znak: –.

[j] Tak w tekście.

[1] Stefan Dudkiewicz, rozstrzelany 11 XII 1937 r. Spis z 22 listopada 1937 r., podpisali: Stalin, Mołotow, Żdanow, „Stalinowskie spisy Gruzji”, CD-ROM, Heinrich Boll Stiftung, South Caucasus, 2013.

[k] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[l] Podpis odręczny: CERETELI.

[ł] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[m] Podpis odręczny: MOROZOW.

[2] Jakow Timofiejewicz Dudkin, funkcjonariusz 5 Oddziału UGB NKWD GSRS, potem OO NKWD Zakaukaskiego Okręgu Wojskowego. Był referentem w 64 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 35

1937 grudzień 4, [Tbilisi]. Protokół nr 59 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Stanisława Olewskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-][c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]59[-d] [e]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]4[f] XII[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[a-]Sprawa śled[cza] nr 12581 11 Oddz[iału][-a].

OLEWSKI[1] Stanisław, s. Konstantyna, ur. w 1872 r[oku], urodz[ony] w m[ieście] Brzeziny, b[yła] gub[ernia] piotrkowska, (Polska)[i], Polak, ob[ywate]l ZSRS, pochodzenie mieszczańskie, żonaty, wykształcenie wyższe, b[ez]p[artyjny], niekarany, do chwili aresztowania pracownik naukowy DIS NKWD Gruz[ińskiej] SRS.

Oskarżony o to, że był członkiem k[ontr]r[ewolucyjnej] szkodniczej grupy w USZOSDOR NKWD Gruz[ińskiej] SRS, prowadził k[ontr]r[ewolucyjną] szkodniczą działalność.

Przyznał się do winy.

Aresztowany 10 listopada 1937 roku.

[g]

[h] OLEWSKIEGO Stanisława, s. Konstantyna, urodzonego w 1872 r[oku], [j] [d-]rozstrzelać, jego osobisty mająt[ek] skonfis[kować][-d].

(Referent: SIMONISZWILI)

[b-]Przewodniczący[-b]:

(–)[k]

[b-]Członkowie[-b]:

(–)[l]

(–)[ł]

Sekretarz:

(–)[m]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37419, t. 1, s. 115, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/156, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Było: 57, następnie poprawiono odręcznie na: 59.

[f] Było: 2, następnie poprawiono odręcznie na: 4.

[g] Odręcznie postawiono znak: V.

[h] Odręcznie postawiono znak: O.

[i] Tak w tekście.

[j] Pod wyrazem: Konstantyna postawiono odręcznie znak: –.

[k] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[1] Stanisław Olewski, rozstrzelany 14 XII 1937 r. Spis z 22 listopada 1937 r., podpisali: Stalin, Mołotow, Żdanow, „Stalinowskie spisy Gruzji”, CD-ROM, Heinrich Boll Stiftung, South Caucasus, 2013.

[l] Podpis odręczny: CERETELI.

[ł] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[m] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 36

1937 grudzień 4, [Tbilisi]. Protokół nr 59 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Iwana Rudowskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]59[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]4 XII[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa nr 12662 4 Oddz[iału] UGB NKWD GSRS [dotycząca] oskarż[onego] RUDOWSKIEGO[1] Iwana, s. Romana, ur. w 1902 r[oku], urodz[ony] w m[ieście] Achałcyche, ojciec Polak, matka Gruzinka, był[y] członek WKP(b) od 1926 r[oku], wykluczony z powodu aresztowania. Do chwili aresztowania – instruktor przem[ysłowy] Oddziału Transport[owego] CK KP(b) Gruz[ji].

Oskarżony o to, że jest aktywnym członkiem k[ontr]r[ewolucyjnej] organizacji prawicowej w Gruzji, która stawia sobie za cel prowadzenie dywersyjno-sabotażowych aktów w zakładach przemysłowych, wydobycia ropy naftowej oraz in[nych]. Prowadził działalność szkodniczą, blokując rozwój [systemów] łączności, remontu węzłów łączności, rozbudowy radio-sieci itd. Był uczestnikiem szkodniczej działalności prowadzonej podczas budowy portów w Batumi, Poti, Suchumi i in[nych]. Brał także udział w szkodniczej działalności podczas wydobywaniu ropy naftowej. Prowadził aktywną działalność werbunkową nowych członków do k[ontr]r[ewolucyjnej], sabotażowej, dywersyjnej organizacji prawicowej.

[e]

[f] RUDOWSKIEGO Iwana, s. Romana, [g] [d-]rozstrzelać, jego osobisty mająt[ek] skonfis[kować][-d].

Referent: ŁAZARIEW

[b-]Przew[odniczący] Trójki[-b] NKWD GSRS:

[d-]Przewod[niczący:][-d] (–)[h]

[b-]Członkowie[-b]:

[d-]Członkowie[-d]: (–)[i]

(–)[j]

[d-]Sekr[etarz:][-d] (–)[k]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37419, t. 1, s. 8, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/48, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: O.

[g] Pod wyrazem: Romana postawiono odręcznie znak: –.

[1] Iwan Rudowski, rozstrzelany 11 XII 1937 r. Spis z 22 listopada 1937 r., podpisali: Stalin, Mołotow, Żdanow, „Stalinowskie spisy Gruzji”, CD-ROM, Heinrich Boll Stiftung, South Caucasus, 2013.

[h] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[i] Podpis odręczny: CERETELI.

[j] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[k] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 37

1937 grudzień 10, [Tbilisi]. Protokół nr 62 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Anny Pancyrnej

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]62[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]10 XII[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa śled[cza] nr [e] [d-]13123[-d] 4 Oddziału UGB NKWD GSRS [dotycząca] oskarż[onej] PANCYRNEJ[1] Anny, c. Justyna, ur. w 1906 r[oku], Polka, obywatelka sow[iecka], wykształcenie podstawowe, zam[ieszkała] w Tbilisi przy ul. 1 Maja nr 12, b[yły] czł[onek] WKP(b) od 1927 r[oku], wykluczona w 1937 r[oku] za k[ontr]r[ewolucyjną] działalność, do chwili aresztowania instruktor T[biliskiego] K[omitetu] KP(b) Gruzji.

Oskarżona o to, że w 1937 r[oku] wstąpiła do k[ontr]r[ewolucyjnej] organizacji prawicowej i prowadziła k[ontr]r[ewolucyjną] działalność.

[e]

[f] PANCYRNĄ Annę, c. Justyna, [g] [d-]rozstrzelać, jej osobisty mająt[ek] skonfis[kować][-d].

[b-]Referent[-b]: (GOŁOWANOW)

[b-]Przewodniczący Trójki[-b] NKWD GSRS:

[d-]Przewod[niczący:][-d] (–)[h]

[b-c-]Członkowie[-c-b]:

[d-]Członkowie[-d]: (–)[3]

[d-]Sek[retarz:][-d] (–)[j]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37421, t. 1, s. 11, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/60, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: O.

[g] Pod wyrazem: Justyna postawiono odręcznie znak: –.

[h] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[i] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[j] Podpis odręczny: MOROZOW.

[1] Anna Pancyrna, rozstrzelana 12 XII 1937 r. Spis z 22 listopada 1937 r., podpisali: Stalin, Mołotow, Żdanow, „Stalinowskie spisy Gruzji”, CD-ROM, Heinrich Boll Stiftung, South Caucasus, 2013.

Nr 38

1937 grudzień 10, [Tbilisi]. Protokół nr 63 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Edmunda Kawczyńskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]63[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]10 XII[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa śled[cza] nr [e] 10134 [dotycząca] oskarż[onego] KAWCZYŃSKIEGO[g] Edmunda, s. Ignacego, ur. w 1874 r[oku], pracownik hot[elu] „Oriant”[i], Polak, obywatel sow[iecki], mieszka w m[ieście] Tbilisi.

Oskarżony o to, że od 1927 r[oku] był szpiegiem polskiego wywiadu, był bezpośrednio związany z pracownikami polskiego konsulatu w m[ieście] Tbilisi i na zlecenie tych ostatnich organizował szpiegowsko-dywersyjną siatkę w obiektach przemysłowych w m[ieście] Tbilisi i prowadził przez nich aktywną szpiegowsko-dywersyjną działalność na rzecz Polski.

Jednocześnie KAWCZYŃSKI[j] związany był z organami UGB NKWD GSRS, w których okazał swoją dwulicowość.

Oskarżony w pełni przyznał się do winy, a także został zdemaskowany przez zeznania polskiego szpiega LIPIŃSKIEGO Fiedora (Teodora), s. Aleksandra.

[e]

[f] KAWCZYŃSKIEGO[g] Edmunda, s. Ignacego, [h] [d-]rozstrzelać, jego osobisty mająt[ek] skonfis[kować][-d].

[b-]Referent[-b]: [d-]WADJAN[-d][1]

[b-]Przewodniczący Trójki[-b]:

[d-]Przewod[niczący:][-d] (–)[k]

[b-c-]Członkowie[-c-b]: 1.

[d-]Członkowie[-d]: (–)[l]

2.

[d-]Sek[retarz:][-d] (–)[ł]

ŁG/4[m]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37422, t. 1, s. 78, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/128, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: O.

[g] Było: KAWCZINSKIEGO.

[h] Pod wyrazami: KAWCZYŃSKIEGO Edmunda, s. Ignacego postawiono odręcznie znak: –.

[i] Prawdopodobnie powinno być: „Orient”.

[j] Było: KAWCZINSKIJ.

[1] Surien Grigorjewicz Wadjan, funkcjonariusz 4 Oddziału UGB NKWD GSRS, następnie 5 Oddziału UGB NKWD GSRS. Był referentem w 18 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

[k] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[l] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[ł] Podpis odręczny: MOROZOW.

[m] Inicjały osoby sporządzającej protokół oraz liczba wykonanych kopii.

Nr 39

1937 grudzień 10, [Tbilisi]. Protokół nr 63 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Teodora Lipińskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]63[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]10 XII[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[e]

Sprawa śled[cza] nr [e] 9613 [dotycząca] oskarż[onego] LIPIŃSKIEGO[f] Fiedora (Teodora), s. Aleksandra, ur. w 1889 r[oku], pochodzącego z Leningradu[i]. Stałe miejsce zamieszkania m[iasto] Tbilisi, Polak, obywatel sow[iecki], z zawodu tokarz w drzewie, wykształcenie średnie, b[ez]partyjny, żonaty. W 1919 r[oku] służył u białych; w 1921 r[oku] był w Armii Czerwonej w służbie nieliniowej. Za władzy sow[ieckiej] był dwukrotnie aresztowany. Do chwili aresztowania w 1937 r[oku] pracował jako tokarz w warsztacie technikum w m[ieście] Tbilisi.

Oskarżony o to, że prowadził wśród robotników w miejscu pracy k[ontr]r[ewolucyjną] faszystowską agitację. Od 1927 r[oku] był szpiegiem włoskiego i polskiego wywiadu. W tej działalności związany był z agentem włoskiego wywiadu – faszystą Luciano DE VLASI i rezydentem polskiego wywiadu Edmundem KAWCZYŃSKIM. Oskarżony LIPIŃSKI przez długie lata prowadził aktywną k[ontr]r[ewolucyjną] szpiegowską działalność na rzecz wyżej wymienionych obcych państw i na zlecenie tych ostatnich organizował szkodniczo-dywersyjne grupy na obiektach przemysłowych i spożywczych w m[ieście] Tbilisi i szkodził przemysłowi sowieckiemu, w szczególności – przez jego ręce przechodziły zadania obcych wywiadów dotyczące zatrucia wody w Natachtarstroju i podpalenie tartaku w Mccheta.

Oskarżony w pełni przyznał się do winy. Żona LIPIŃSKIEGO – Stefania FONTAN była także aresztowana za szpiegostwo.

[g] LIPIŃSKIEGO[f] Fiedora (Teodora), [h] s. Aleksandra, [d-]rozstrzelać, jego osobisty mająt[ek] skonfis[kować][-d].

Referent: [d-]WADJAN[-d]

[b-]Przewodniczący Trójki[-b]:

[d-]Przewod[niczący:][-d] (–)[j]

[b-c-]Członkowie[-c-b]:

[d-]Członkowie[-d]: (–)[k]

[d-]Sek[retarz:][-d] (–)[l]

ŁG/4[ł]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37422, t. 1, s. 59, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/111, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Było: LIPINSKIEGO.

[g] Odręcznie postawiono znak: O.

[h] Pod wyrazami: Fiedora (Teodora) postawiono odręcznie znak: –.

[i] Tak w tekście.

[j] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[k] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[l] Podpis odręczny: MOROZOW.

[ł] Inicjały osoby sporządzającej protokół oraz liczba wykonanych kopii.

Nr 40

1937 grudzień 13, [Tbilisi]. Protokół nr 65 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Wiktora Gorodinskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]65[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]13[-d] [e-]grudnia[-e] 193[e-]7[-e][f] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa nr [g] 12683

5 Oddziału UGB NKWD Gruz[ińskiej] SRS.

Na GORODINSKIEGO Wiktora, s. Władimira, ur. w 1887 r[oku], Polaka, pochodzącego ze środowiska urzędniczego, b[yłego] białogwardzisty.

Oskarżonego o prowadzenie antysowieckiej agitacji i [i-]rozpowszechnianie[-i]k[ontr]r[ewolucyjnych], oszczerczych pogłosek na temat pracy NKWD w walce z wrogiem klasowym,

tzn. [oskarżony] o przestępstwo przewidziane w art. 58–10 KK GSRS.

[g]

GORODINSKIEGO Wiktora, s. Władimira, [h] [skierować] [d-]do ITŁ na dziesięć lat, od[bywanie kary] li[czyć] od 16 XI [19]37 r[oku][-d].

Referent: t[owarzysz] ANASZKIN[1]

[b-]Przewodniczący[-b]:

(–)[j]

[b-c-]Członkowie[-c-b]:

(–)[k]

[c-]Sekretarz[-c]:

(–)[l]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37420, t. 1, s. 20, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/76, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e-e] Zapisano maszynowo.

[f] Było: 8, następnie poprawiono maszynowo na: 7.

[g] Odręcznie postawiono znak: V.

[h] Przekreślono odręcznie wyraz: Sprawa.

[i-i] Nadpisano odręcznie.

[j] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[k] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[l] Podpis odręczny: MOROZOW.

[1] Michaił Grigorjewicz Anaszkin (ur. 1906 r.), funkcjonariusz 5 Oddziału UGB NKWD GSRS, w latach 1935–1939 pełnomocnik operacyjny OO NKWD. Od 11 II 1930 r. członek WKP(b). AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 41

1937 grudzień 14, [Tbilisi]. Protokół nr 66 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Aleksego Ledowskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]66[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]14 XII[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa śled[cza] nr 29241 [e] NKWD Abchazji

[dotycząca] LEDOWSKIEGO Aleksego, s. Tichonowa, ur. w 1904 r[oku], urodzony w obwodzie kurskim, Polak, ob[ywate]l ZSRS, w 1930 r[oku] skazany na 5 l[at] więzienia za przywłaszczenie mienia kołchozowego, z aresztu uciekł.

Oskarżony o to, że będąc wrogo nastawiony do władzy sowieckiej prowadził k[ontr]r[ewolucyjną] agitację wśród robotników tkwarczelskiej kopalni, kierował oszczerstwa pod adresem rządu sowieckiego i partii.

[e]

[f] LEDOWSKIEGO Aleksego, s. Tichonowa, [g] [d-]rozstrzelać, jego osobisty mająt[ek] skonfis[kować][-d].

Referent: KARWANOPUŁO[1]

Przewodniczący:

(–)[h]

Członkowie:

(–)[3]

Sekretarz:

(–)[j]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37424, t. 1, s. 14, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/67, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: O.

[g] Pod wyrazami: Aleksego, s. Tichonowa postawiono odręcznie znak: –.

[h] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[i] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[j] Podpis odręczny: MOROZOW.

[1] Nikołaj Iljicz Karwanopuło (ur. 1917 r.), naczelnik 3 Oddziału UGB NKWD Abchazji, następnie funkcjonariusz 5 Oddziału UGB NKWD GSRS. Od 1926 r. kandydat do partii komunistycznej. Był referentem w 246 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 42

1937 grudzień 14, [Tbilisi]. Protokół nr 66 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Iwana Sadowskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]66[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]14 XII[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa śled[cza] nr [e] 29244 NKWD Abchazji [dotycząca] oskarżonego SADOWSKIEGO Iwana, s. Michała, ur. w 1900 r[oku], Polak, ob[ywate]l ZSRS, z zawodu księgowy, w 1936 r[oku] sądzony za doprowadzenie do strat, pochodzi z zamożnych rolników.

Oskarżony o to, że systematycznie prowadził k[ontr]r[ewolucyjną] agitację wśród robotników tkwarczelskiej kopalni, kierował oszczerstwa pod adresem rządu sow[ieckiego] i partii, przekonując, że rząd sowiecki doprowadził do ciężkich warunków, wychwalał życie w Polsce i zamierzał przekroczyć nielegalnie granicę.

W celu wywołania niezadowolenia robotników kopalni, pracując w wydziale rachunkowym, oszukiwał robotników, a niektórym robotnikom naliczał zarobki wyższe niż faktycznie zapracowali, przez co powodował straty materialne kopalni.

[e] [d-]SADOWSKIEGO Iwana, s. Michała, [skierować] do ITŁ na dziesięć lat, od[bywanie kary] li[czyć] od 9 XI [19]37 r[oku][-d].

Referent: KARWANOPUŁO

Przewodniczący:

[d-]Przewod[niczący:][-d] (–)[f]

Członkowie:

[d-]Członkowie[-d]: (–)[g]

Sekretarz:

[d-]Sek[retarz:][-d] (–)[h]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37424, t. 1, s. 31, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/81, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[g] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[h] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 43

1937 grudzień 14, [Tbilisi]. Protokół nr 66 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Ignacego Samojednego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]66[e][-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]14[f] XII[g][-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[h]

Sprawa kut[aiskiego] miejs[kiego] NKWD GSRS nr 16741 [dotycząca] oskarżonego SAMOJEDNEGO Ignacego, s. Benedykta, ur. w 1899 r[oku] w Polsce[j], w m[ieście] Widieck[l], zam[ieszkałego] w m[ieście] Kutaisi przy ul. Ninoszwili nr 1.

Oskarżony o to, że SAMOJEDNY I[gnacy, s.] B[enedykta], jest członkiem partii PPS; jako polski kapral polskiej ochrony pogranicza przekroczył w 1927 r[oku] nielegalnie granicę ZSRS; służył w wojsku francuskim, niemieckim i austro-węgierskim. Pracując w różnych miastach ZSRS, zawsze ukrywał swoje prawdziwe oblicze. Pracując w Zakładach Konserw jako majster na Wydziale Produkcji Marmolady, w celu dokonania szkody zezwalał na produkcję wyrobów o złej jakości. Podczas konserwowania marmolady wkładał do słoików rozbite szkło, piasek itd.

[h]

[3]SAMOJEDNEGO Ignacego, s. Benedykta, [k] [d-]rozstrzelać, jego osobisty mająt[ek] skonfis[kować][-d].

Referent: t[owarzysz] DIEMUROW[1]

[b-]Przewodniczący Trójki[-b] NKWD GSRS:

(–)[ł]

[b-]Członkowie[-b]: 1.

(–)[m]

2.

[b-]Sekretarz Trójki[-b] NKWD GSRS:

(–)[n]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37424, t. 1, s. 191, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/170, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Było: 56, następnie poprawiono odręcznie na: 66.

[f] Było: 29, następnie poprawiono odręcznie na: 14.

[g] Było: XI, następnie poprawiono odręcznie na: XII.

[h] Odręcznie postawiono znak: V.

[i] Odręcznie postawiono znak: O.

[j] Tak w tekście.

[k] Pod wyrazami: Ignacego, s. Benedykta postawiono odręcznie znak: –.

[l] Tak w tekście. Prawdopodobnie mowa o: Widze, obw. witebski, rej. bracławski.

[ł] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[m] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[n] Podpis odręczny: MOROZOW.

[1] Michaił Iwanowicz Diemurow, funkcjonariusz kutaiskiego miejskiego NKWD GSRS, następnie 5 Oddziału UGB NKWD GSRS. Był referentem w 439 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 44

1937 grudzień 14, [Tbilisi]. Protokół nr 66 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Aleksandra Nikołajewicza Szelemietjewa i Pawła Butkowskiego

[a-b-]Ś[ciśle] tajne[-b-a]

[b-][c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]66[-d]

[b-]posiedzenia Trójki[-b] przy [b-]Komisariacie Spraw Wewnętrznych[-d] GSRS

z [d-]14 XII[-d] 1937 r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Członkowie

Sekretarz

[b-c-]Rozpoznano[-c-b]:

[b-c-]Postanowiono[-c-b]:

[e]

Sprawa śled[cza] nr [d-]33143[-d] [b-]Achałcychskiego[-b] RO NKWD GSRS:

1. SZELEMIETJEW [b-]Aleksandr Nikołajewicz[-b], ur. w 1871 r[oku] w m[ieście] Nalczyk, b[ez]p[artyjny]. Ojciec, były generał armii carskiej. Do rewolucji – wychowawca w Korpusie Kadetów w randze pułkownika, po rewolucji – właściciel dóbr [h]ziemskich, [i-]razem z księciem[-i]CYCIANOWEM ukończył Pawłowską Szkołę Wojskową, żonaty, bez konkretnego zajęcia, zamiesz[kały] w m[ieście] Achałcyche.

Jest oskarżony o szpiegostwo, posiada szerokie kontakty z był[ymi] kniaziami, był[ymi] urzędnikami carskiej i białej armii. Synowie: [b-]Konstantin[-b] – wyemigrował do Paryża razem z „wielkim” księciem [b-]Nikołajem Nikołajewiczem[-b] – był jego sekretarzem i do tej pory tam mieszka; drugi – [b-]Gieorgij[-b], mieszka w K[raju] D[aleko]w[schodnim], stac[ja] Ugolnaja, nosi nazwisko żony: TROFIMOW. NKWD DWK rozpracowuje tego ostatniego. Dom SZELEMIETJEWYCH w Achałcyche służy jako miejsce zebrań był[ym] znajomym i b[yłym] urzędnikom, do czego sam SZELEMIETJEW się przyznał.

[e]

[f] SZELEMIETJEWA [b-]Aleksandra Nikołajewicza[-b], [g] [d-]rozstrzelać, jego osobisty mająt[ek] skonfis[kować][-d].

[e] 2. BUTKOWSKI [b-]Paweł, s. Mikołaja[-b],

ur. w 1875 r[oku] w m[ieście] Achałcyche, b[ez]p[artyjny], pochodzi z rodziny urzędników poczt[owych], był[y] carski kapitan i pułkownik gwardii mienszewików, ukończył Szkołę Junkrów, Polak, obywatel sow[iecki], żon[aty], bez konkret[nego] zajęcia, zamieszkały w m[ieście] Achałcyche.

[e]

W 1935 r[oku] BUTKOWSKI P[aweł, s.] M[ikołaja,] pozostawał w bliskim związku z SZELEMIETJEWEM [b-]Aleksandrem Nikołajewiczem[-b], został zwerbowany przez organa NKWD w celu rozpracowania tego ostatniego. Za cały okres współpracy z organami NKWD BUTKOWSKI zachowywał się dwulicowo, nie udzielał konkretnych informacji na temat k[ontr]r[ewolucyjnej] i szpiegowskiej działalności SZELEMIETJEWA, a także na temat kontaktów wspomnianego ze swoimi synami.

BUTKOWSKI wyrażał swoje niezadowolenie wobec partyjnych urzędników pełniących kierownicze stanowiska, poniżał sowiecki aparat, kierując oszczercze wypowiedzi pod adresem wodza partii.

[e] [f] BUTKOWSKIEGO [b-]Pawła, s. Mikołaja[-b], [j] [d-]rozstrzelać, jego osobisty mająt[ek] skonfis[kować][-d].

[b-]Referent[-b]: AMIRDŻANOW[1]

[b-]Przewodniczący Trójki[-b]:

(–)[k]

[b-]Członkowie[-b]:

(–)[l]

[b-]Sekretarz[-b]:

(–)[ł]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38454, t. 1, s. 183, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/171, k. 2–3, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: O.

[g] Pod wyrazami: Aleksandra Nikołajewicza postawiono odręcznie znak: –.

[h] Odręcznie postawiono znak: #.

[i-i] Podkreślono odręcznie.

[j] Pod wyrazem: Mikołaja postawiono odręcznie znak: –.

[k] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[l] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[ł] Podpis odręczny: MOROZOW.

[1] Amirdżanow, funkcjonariusz Achałcychskiego RO NKWD GSRS, następnie 5 Oddziału UGB NKWD GSRS. Był referentem w 63 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 45

1937 grudzień 14, [Tbilisi]. Protokół nr 66 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Edwarda Wolmana

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-][c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]66[e][-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]14[f] XII[g][-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[h]

Sprawa kut[aiskiego] miejs[kiego] NKWD GSRS nr 25725 [dotycząca] oskarżonego WOLMANA Edwarda, s. Rudolfa, ur. w 1891 r[oku] w m[ieście] Zduńska Wola, gubernia kaliska (zachodnia Polska)[i], z pochodzenia Niemca, zam[ieszkałego] w m[ieście] Kutaisi przy ul. Cereteli nr 82.

Oskarżony o to, że WOLMAN E[dward, s.] R[udolfa], wyjechał w 1914 r[oku] z Polski do Moskwy, gdzie mieszkał do 1916 r[oku]. W latach 1916–1918 pracował w m[ieście] Kars (Turcja). Od 1918 [roku] mieszkał w GSRS. W 1936 r[oku], współdziałając z k[ontr]r[ewolucyjnym] szkodnikiem MANDŻGAŁADZE, zatrudnił się do pracy, jako główny kontroler tech[niczny] w kutaiskiej fabryce jedwabiu, gdzie pozostawał w ścisłych kontaktach z aresztownymi obecnie czł[onkami] k[ontr]r[ewolucyjnej] szkod[niczej] org[anizacji] DŻISZKARIANIM i PIETUCHOWEM. W celach szkodniczych umyślnie zaniżał wskaźnik wad produkcyjnych, przez co naraził kombinat na ogromne straty; prowadził niezwykle podejrz[aną] korespondencję z krewnymi mieszkającymi w Polsce, a także aktywnie dopuszczał się k[ontr]r[ewolucyjnych] i a[nty]s[owieckich] wypowiedzi wśród robotników kombinatu.

[h] WOLMANA Edwarda, s. Rudolfa, [skierować] [d-]do ITŁ na dziesięć lat, od[bywanie kary] li[czyć] od 19 X [19]37 [roku][-d].

Referent: t[owarzysz] DIEMUROW

[b-]Przewodniczący Trójki[-b] NKWD GSRS:

(–)[j]

1.

(–)[k]

[b-c-]Członkowie[-c-b]:

2.

[b-]Sekretarz Trójki[-b] NKWD GSRS:

(–)[l]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37424, t. 1, s. 235, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/178, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Było: 56, następnie poprawiono odręcznie na: 66.

[f] Było: 29, następnie poprawiono odręcznie na: 14.

[g] Było: XI, następnie poprawiono odręcznie na: XII.

[h] Odręcznie postawiono znak: V.

[i] Tak w tekście.

[j] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[k] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[l] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 46

1937 grudzień 16, [Tbilisi]. Protokół nr 68 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Zygmunta Wasilewskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]68[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]16 XII[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[a-]NKWD [b-]Adżarii[-b-a].

Sprawa śled[cza] nr [e] 236751 [dotycząca] oskarżonego WASILEWSKIEGO Zygmunta, s. Jana, ur. w 1902 r[oku] w mie[ście] Batumi, Polak, ob[ywate]l ZSRS, wykształcenie podstawowe, bezpartyjny. W 1931 r[oku] podejrzany o szpiegostwo i areszt[owany] przez GPU. Do chwili aresztowania pracował jako elektromonter w Batum[skich] Zakładach Naft[owych].

Oskarżony o to, że [począwszy] od 1926 r[oku] aż do aresztowania 5 IX [19]37 roku był agentem obcych wywiadów. Na zlecenie obcego wywiadu prowadził w Batum[skich] Zakładach Naft[owych] działalność dywersyjno-szkodniczą, uszkadzał silniki elektryczne. Zbierał i przekazywał wywiadowi niemieckiemu i łotewskiemu informacje o umocnieniach obronnych i jednostkach wojskowych w m[ieście] Batumi.

Za działalność szpiegowską i dywersyjną WASILEWSKI otrzymywał od wywiadu zagranicznego wynagrodzenie pieniężne.

WASILEWSKI Z[ygmunt] prowadził antysowiecką agitację.

[e]

[f] WASILEWSKIEGO Zygmunta, s. Jana, [g] [d-]rozstrzelać[-d]. Jego osobisty majątek skonfiskować.

Przest[ępstwo] jest przewidz[iane] w art. 58–1a, 58–9, 58–10 KK G[ruzji].

Do stawianych mu zarzutów WASILEWSKI się przyznał i uznał się za winnego.

(Referent: tow[arzysz] MININ)

[b-]Przewodniczący[-b]:

[d-]Przewodniczący[-d]: (–)[h]

[b-c-]Członkowie[-c-b]:

[d-]Członkowie[-d]: (–)[i] 

[b-]Sekretarz[-b]:

[d-]Sekretarz[-d]: (–)[j]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37426, t. 1, s. 42, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/91, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: O.

[g] Pod wyrazami: Zygmunta, s. Jana postawiono odręcznie znak: –.

[h] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[i] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[j] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 47

1937 grudzień 16, [Tbilisi]. Protokół nr 68 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Anatola Minicza

[a-]Ściśle tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]68[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruz[ińskiej] SRS

z [d-]16 XII[-d] 1937 r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz: MOROZOW

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[a-]Sprawa śledcza nr [e] 31571[-a] [dotycząca]

MINICZA Anatola, s. Juliana, ur. w 1890 roku we wsi Osyno, gubernia witebska, powiat siebieski[f], zamieszkałego wcześniej we wsi Agbułache[g], z narodowości Polaka, obywatelstwa ZSRS, pochodzącego z mieszczan, żonatego, wykształcenie wyższe nieukończone, b[ez]p[artyjnego], b[yłego] starszego [rangą] urzędnika d/s ustroju rolnego w agbułackim RIK, b[yłego] urzędnika przy Zarządzie Komisarza Okręgu Karakulińskiego na czas trwania wojny.

Ustalono, co następuje: MINICZ Anatol, s. Juliana, w miesiącu czerwcu 1936 roku został zwerbowany do k[ontr]r[ewolucyjnej] organizacji prawicowej przez zdemaskownego obecnie wroga narodu GULBANIEGO w jego służbowym gabinecie (Lud[owy] Kom[isariat] Rol[nictwa] Gruzji), na zlecenie którego hamował prace nad ustrojem rolnym w kołchozach i w przydzielaniu kołchoźnikom przydomowych działek, a także stawiali sobie za cel obalenie władzy sowieckiej i restaurację kapitalizmu drogą stosowania terroru wobec przywódców WKP(b) i rządu sowieckiego.

[e] MINICZA Anatola, s. Juliana, [skierować] [d-]do ITŁ na dziesięć lat, od[bywanie kary] li[czyć] od 22 XI [19]37 [roku][-d].

[b-]Referent[-b]:

[b-]Nacz[elnik] Agbułacko-Mangliskiego[-b]

[d-]Przewod[niczący:][-d] (–)[h]

RO NKWD [b-]mł[odszy] lejtnant bezpieczeństwa pań[stwowego][-b]

[d-]Członkowie[-d]: (–)[i]

AGASAROW[1] (–)

[d-]Sek[retarz:][-d] (–)[j]

[b-]Sekretarz: kapitan bezpieczeństwa pań[stwowego][-b]

(MOROZOW)

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37426, t. 1, s. 90, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/142, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Było błędnie: siebierieżenski.

[g] Prawdopodobnie mowa o nieznanym przysiółku w rejonie agbułacko-mangliskim.

[h] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[i] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[j] Podpis odręczny: MOROZOW.

[1] Agasarow, młodszy lejtnant bezpieczeństwa państwowego, naczelnik Agbułacko-Mangliskiego RO NKWD, następnie 5 Oddziału UGB NKWD GSRS. Był referentem w 66 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 48

1937 grudzień 16, [Tbilisi]. Protokół nr 68 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Stanisława Wakarca

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]68[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]16 XII[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[a-]NKWD [b-]Adżarii[-b-a].

Sprawa śled[cza] nr [e] 32204 dotycząca oskarżonego WAKARCA Stanisława, s. Franciszka, ur. w 1874 r[oku] w mie[ście] Lwów (Polska)[g], Polak, ob[ywate]l ZSRS, mistrz baletu, wykszt[ałcenie] średnie, b[ez]p[artyjny], żonaty (żona także aresztowana), zam[ieszkały] przy ul. Szaumiana nr 10, niekarany.

Oskarżony o to, że od 1932 [roku] do 1937 r[oku] był szpiegiem niemieckim i w działalności szpiegowskiej współpracował z niemieckim wywiadowcą STEREM.

Przest[ępstwo] jest przewidz[iane] w art. 58–1a KK G[ruzji].

Oskar[żony] WAKAREC S[tanisław] przyznał się do winy i w pełni uznał się za winnego stawianych mu zarzutów.

[e]

[f] WAKARCA Stanisława, s. Franciszka, [d-]rozstrzelać[-d]. Jego osobisty majątek skonfiskować.

(Referent: t[owarzysz] MININ)

[b-]Przewodniczący[-b]:

[d-]Przewodniczący[-d]: (–)[h]

[b-]Członkowie[-b]:

[d-]Członkowie[-d]: (–)[i] 

[b-]Sekretarz[-b]:

[d-]Sekretarz[-d]: (–)[j]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37426, t. 1, s. 35, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/86, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: O.

[g] Tak w tekście.

[h] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[i] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[j] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 49

1937 grudzień 16, [Tbilisi]. Protokół nr 68 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Włodzimierza Wiszniewskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]68[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]16 XII[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[a-]NKWD [b-]Adżarii[-b-a].

Sprawa śled[cza] nr [e] 32292 dotycząca oskarżonego WISZNIEWSKIEGO Włodzimierza, s. Aleksandra, ur. w 1896 roku w m[iejscowości] Warkowicz, gub[ernia] wołyńska (Polska)[h], Polak, ob[ywate]l ZSRS, wykszt[ałcenie] podst[awowe], by[ły] mienszewik, czł[onek] WKP(b) od 1917 [roku] do 1919 r[oku], w 1932 r[oku] pociągnięty przez GPU Adżarii do odpowiedzialności z art[ykułu] 117 KKG, do chwili aresztowania pracował w Batumskim Zakładzie Obróbki Drewna jako elektromechanik.

Oskarżony o to, że od marca 1936 r[oku] aż do dnia aresztowania – 23 XI 1937 r[oku] był szpiegiem niemieckiego wywiadu. Z polecenia wywiadu niemieckiego WISZNIEWSKI prowadził działalność dywersyjną w Bat[umskich] Zakładach Raf[ineryjnych], uszkadzał silniki elektryczne i maszyny dynamo. WISZNIEWSKI zbierał i przekazywał wywiadowi niemieckiemu informacje szpiegowskie dotyczące Bat[umskich] Zakładów Raf[ineryjnych].

Przest[ępstwo] przewidz[iane] w art[ykułach] 58–1–a oraz 58–9 KKG.

Oskarżony WISZNIEWSKI przyznał się do zarzucanych mu czynów i uznał siebie za winnego.

[e]

[f] WISZNIEWSKIEGO Włodzimierza, s. Aleksandra, [g] [d-]rozstrzelać, jego osobisty mająt[ek] skonfis[kować][-d].

(Referent: t[owarzysz] MININ)

[b-]Przewodniczący[-b]:

[d-]Przewodniczący[-d]: (–)[i]

[b-]Członkowie[-b]:

[d-]Członkowie[-d]: (–)[j]

[b-]Sekretarz[-b]:

[d-]Sekretarz[-d]: (–)[k]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37426, t. 1, s. 16, oryginał, maszynopis.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: O.

[g] Pod wyrazami: WISZNIEWSKIEGO Włodzimierza, s. Aleksandra postawiono odręcznie znak: –.

[h] Tak w tekście.

[i] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[j] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[k] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 50

1937 grudzień 19, [Tbilisi]. Protokół nr 69 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Antoniego Głembockiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]69[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]19 XII[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[a-]Sprawa śledcza nr [e] 26302[-a]. 11 Oddział[-a].

GŁEMBOCKI Antoni, s. Rafała, ur. w 1905 r[oku] we wsi Rakówka[f], r[ej]on iwankowski, obwód kijowski, Polak, ob[ywate]l ZSRS, był[y] kułak, wykształcenie podstawowe, b[ez]p[artyjny], kopacz Portostroju w Poti.

Oskarżony o to, że pochodzi z rodziny kułackiej; jest przywódcą k[ontr]r[ewolucyjnej] grupy kułaków zorganizowanej w 1936 r. na budowie portu w Poti w celu eksploatacji parobków; posiadał 3 konie i 3 parobków, z czego jednego konia zdążył sprzedać przed aresztowaniem; wielokrotnie bezlitośnie bił parobków, bojąc się zdemaskowania terroryzował ich; razem z kułakiem GARCMANEM przygotowywał zabójstwo parobka, który ich zdemaskował; prowadził agitację a[nty]s[owiecką] i k[ontr]r[ewolucyjną] przeciwko działaniom partii i rządu; dawał łapówki osobom zajmującym wysokie stanowiska na budowie, które ukrywały jego przewinienia. Przyznał się do winy.

Oskarżony z art. 58–10, 58–11 i 58–8 KK GSRS.

[e] GŁEMBOCKI Antoni, s. Rafała, ur. w 1905 r[oku], [skierować] [d-]do ITŁ na dziesięć lat, od[bywanie kary] li[czyć] od[-d] 17 listopada [19]37 roku.

[b-]Referent[-b]: [d-]ROMANOW[-d][1]

[b-]Przewodniczący[-b]:

[d-]Przewod[niczący:][-d] (–)[g]

[b-c-]Członkowie[-c-b]:

[d-]Członkowie[-d]: (–)[h]

[b-]Sekretarz[-b]:

[d-]Sek[retarz:][-d] (–)[3]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37427, t. 1, s. 125, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/159, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Było: Rakowskoje.

[1] Romanow, pełnomocnik operacyjny Potijskiego Wydziału 11 Oddziału UGB NKWD GSRS, następnie 5 Oddziału UGB NKWD GSRS. Był referentem w 103 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

[g] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[h] Podpis odręczny: CERETELI.

[i] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 51

1937 grudzień 19, [Tbilisi]. Protokół nr 69 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Zofii Gzieliszwili-Biernackiej

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]69[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]19[-d] [e-]grudnia[-e] 193[e-]7[-e] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa śl[edcza] 3 Oddziału UGB NKWD GSRS nr [f] 12168.

Oskarż[ona] GZIELISZWILI-BIERNACKA Zofia, c. Bronisława, ur. w 1901 r[oku] w m[ieście] Tbilisi, Polka, pochodząca z b[yłej] szlachty, ob[ywatel]ka ZSRS, wykształcenie średnie, b[ez]p[artyjna], do chwili aresztowania bez określonego zatrudnienia, zeznaje, że nie była skazana.

[a-][Oskarżona] o to, że[-a]

była nacjonal[istycznie] i szowinistycznie nastawiona; od 1920 roku zajmowała się działalnością wywiadowczą na rzecz Polski, będąc zwerbowana przez polskiego attaché wojskowego ROGUJSKIEGO[1]. Działalność wywiadowczą kontynuowała także po sowietyzacji, związawszy się z ELIAWĄ-WOL LEWICKĄ, na zlecenie której pracowała.

Bedąc związana poufnymi kontaktami z NKWD, zdekonspirowała się wobec szeregu osób, w tym przed członkiem k[ontr]rewolucyjnej organizacji w Tbilisi.

Tzn. [dopuściła się] przestęp[stwa] przewidzian[ego] w art. 58–1–a KK GSRS. Do winy przyznała się częściowo.

Zdemaskowana zeznaniami ELIAWY-WOL LEWICKIEJ Amalii, c. Stanisława.

[f]

[g] GZIELISZWILI-BIERNACKĄ Zofię, c. Bronisława, [h] [d-]rozstrzelać, jej osobisty mająt[ek] skonfis[kować][-d].

[h]

[b-]Referent[-b]: [d-]PODOLSKAJA[-d][2]

[b-]Przewodniczący[-b]:

(–)[i]

[b-]Członkowie[-b]:

(–)[j]

[b-]Sekretarz[-b]:

(–)[k]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37427, t. 1, s. 11, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/55, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e-e] Zapisano maszynowo.

[f] Odręcznie postawiono znak: V.

[g] Odręcznie postawiono znak: O.

[h] W tym miejscu odręcznie postawiono znak: –.

[1] Prawdopodobnie Doman Rogoyski, w latach 1927–1931 pracownik Konsulatu Generalnego RP w Stambule.

[i] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[j] Podpis odręczny: CERETELI.

[k] Podpis odręczny: MOROZOW.

[2] Podolskaja, funkcjonariuszka 3 Oddziału UGB NKWD GSRS, następnie 5 Oddziału UGB NKWD GSRS. Była referentem w 1 sprawie śledczej. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 52

1937 grudzień 21, [Tbilisi]. Protokół nr 69 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Jana Borisa

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]69[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]21 XII[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[e]

Sprawa rozpracowania śledczego nr 28208 Borczalskiego RO NKWD Gruzińskiej SRS.

Dotycząca osk[arżonego] BORISA [b-]Jana, s. Tomasza[-b], o przestęp[stwo] przewidz[iane] w art. 58–10 KK Gruzińsk[iej] SRS.

BORIS [b-]Jan, s. Tomasza[-b], ur. w 1899 roku w mieś[cie] Noworożniensk (Polska)[f], zamieszk[ały] we w[si] Kizilajlo, rejon borczalski, pochodzenie chłopskie, piśmienny, b[ez]partyjny, z zawodu felczer.

W 1932 roku został aresztowany przez by[ły] gruz[iński] GPU i zesłany za szpiegostwo, z zesłania wrócił w 1936 r[oku].

[b-]Oskarżony o to, że[-b] pełniąc obowiązki felczera we w[si] Kizilajlo, rejon borczalski, dokonywał nielegalnych aborcji, w rezultacie których dochodziło do przypadków śmierci wśród kobiet; domagał się od chłopów kołchoźników pieniędzy za okazaną pomoc medyczną; wykorzystując zaufanie chłopów prowadził wśród nich antykołchozową i antysowiecką agitację, pragnąc wywołać niezadowolenie wśród ludności.

[e] BORIS[A] [b-]Jan[a], s. Tomasza[-b], ur. w 1899 roku, [skierować] [d-]do ITŁ na dziesięć lat, od[bywanie kary] li[czyć] od[-d] 25 września 1937 roku.

[b-]Referent[-b]:

[b-]Prze[wodni]czący Trójki[-b] NKWD GR[UZJI:]

(–)[g]

[b-c-]Członkowie[-c-b]: 1.

(–)[h]

2.

[b-]Sekretarz Trójki[-b] NKWD GR[UZJI:]

(–)[i]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37427, t. 1, s. 266, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/181, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Tak w tekście.

[g] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[h] Podpis odręczny: CERETELI.

[i] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 53

1937 grudzień 21, [Tbilisi]. Protokół nr 69 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Nikołaja Bristawackiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]69[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]21 XII[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[a-]Sprawa śled[cza] nr [e] 27622

Tkwibulskiego RO NKWD GSRS[-a].

BRISTAWACKI Nikołaj, s. Aleksandra, ur. w 1889 r[oku] we w[si] Tałowka, r[ej]on uznienski, cz[asowo] miesz[kaniec] m[iasta] Tkwibuli, [i] kułak, liszeniec[1], Polak, prowadzi korespondencję z braćmi w Polsce, wozwraszczeniec[2], w 1935 r[oku] skazany i zesłany na 5 lat za działalność k[ontr]r[ewolucyjną], po powrocie przybył do Tkwibuli i w kopalniach węgla k[amiennego] podobnych do „Tkwibulugol” zajmował się wśród robotników a[nty]s[owiecką] agitacją, kierując często wulgarne słowa pod adresem przywódców partyjnych i rządu. Element niemożliwy do resocjalizacji.

[e]

[f] BRISTAWACKIEGO[g] Nikołaja, s. Aleksandra, ur. w 1889 r[oku], [h]

[d-]rozstrzelać, jego osob[isty] majątek skonfiskować[-d].

[b-]Przewodniczący Trójki NKWD:

komisarz bezpieczeństwa pań[stwowego] 2 rangi[-b]

(GOGLIDZE)

[b-]Członkowie:

[d-]Przewod[niczący:][-d] (–)[j]

1. Prokurator:

[d-]Członkowie[-d]: (–)[k]

2. Nacz[elnik][-b] URKM NKWD GSRS

[d-]Sekret[arz:][-d] (–)[l]

[b-]major b[ezpieczeństwa] p[aństwowego][-b]

(CERETELI)

3. [b-]Sekretarz[-b]:

[b-]kapitan b[ezpieczeństwa] p[aństwowego][-b]

(MOROZOW)

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37424, t. 1, s. 161, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/167, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: O.

[g] Było: BRISTAWICKIEGO.

[h] Pod wyrazem: Aleksandra postawiono odręcznie znak: –.

[i] Było: Rosjanin, następnie maszynowo przekreślono.

[1] Liszeniec (ros.) – termin potoczny określający obywatela RSFSR, a po 1922 r. obywatela ZSRS, pozbawionego w latach 1918–1936 praw wyborczych zgodnie z Konstytucją RSFSR z 1918 r. i 1925 r. za przynależność do „klas wyzyskujących”.

[2] Wozwraszczeniec (ros.) – słowo wieloznaczne: 1. repatriant; 2. ten, kto dobrowolnie wraca do ojczyzny z emigracji; 3. pojmany, zbiegły więzień; 4. ten, kto wraca z miasta na wieś, aby tam pracować.

[j] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[k] Podpis odręczny: CERETELI.

[l] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 54

1937 grudzień 21, [Tbilisi]. Protokół nr 69 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Adolfa Dekaprelewicza

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]69[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]21 XII[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa śled[cza] nr [e] 10934 DTO GUGB NKWD Zak[aukaskich] D[róg] Ż[elaznych].

DEKAPRELEWICZ Adolf, s. Aleksandra, księgowy Sł[użby] Drog[owej] Z[a]k[a]u[kaskich] D[róg] Ż[elaznych], ur. w 1878 r[oku], b[ez]p[artyjny], Polak, urodz[ony] w m[ieście] Sighnaghi, ob[ywatel] ZSRS, pochodzenie z b[yłej] szlachty, wykształcenie podstawowe, w 1924 r[oku] pociągnięty do odpowiedzialności za naduż[ycia] przy [sprzedaży] biletów.

[b-]Oskarżony[-b] o to, że prowadził a[nty]s[owiecką] agitację, wychwalał faszystowskie Niemcy, drwił z pracy organizacji społecznych.

Aresztowany 9 X [19]37 r[oku], przetrzymywany w tbilisk[im] więzieniu.

[e] DEKAPRELEWICZ[A] Adolf[a], s. Aleksandra, ur. w 1878 r[oku], [skierować] [d-]do ITŁ na dziesięć lat, od[bywanie kary] li[czyć] od 8 X [19]37 r[oku][-d].

[b-]Referent[-b]: Pom[ocnik] nacz[elnika] 5 Wy[działu]

[b-]Przewodniczący: (–)[f]

mł[odszy] lejtnant b[ezpieczeństwa] p[aństwowego]

[b-]Członkowie[-b]: (–)[g]

STRISZKO[1]

[b-]Sekretarz[-b]: (–)[h]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37427, t. 1, s. 73, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/137, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[g] Podpis odręczny: CERETELI.

[h] Podpis odręczny: MOROZOW.

[1] Adolf Josifowicz Striszko (ur. 1901 r.), młodszy lejtnant bezpieczeństwa państwowego, pomocnik naczelnika 5 Wydziału DTO Zakaukaskich Dróg Żelaznych. Od 1927 r. członek WKP(b). AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 55

1937 grudzień 21, [Tbilisi]. Protokół nr 69 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Stanisława Derengowskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]69[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]21[-d] [e-]grudnia[-e] 193[e-]7[-e] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[a-]Sprawa śled[cza] nr [f] 30595-DTO[-a].

DERENGOWSKI Stanisław, s. Denisa, ur. w 1893 r[oku] w Mazyr[h], gub[ernia] mińska, z narodowości Polak, wykształcenie wyższe, od 1925 r[oku] czł[onek] WKP(b), niejednokrotnie obłożony karami administracyjnymi za jakościowo niski remont parowozów. Do chwili aresztowania majster brygady zespołowej PWRZ, żonaty, niekarany, zamieszk[ały] w m[ieście] Tbilisi, przy ul. Batumskiej nr 20.

[b-]Oskarżony[-b] o to, że prowadził systematycznie a[nty]s[owiecką] agitację, rozprzestrzeniał prowokacyjne pogłoski i na zlecenie k[ontr]r[ewolucyjnych] szkodników TOPURIDZE, IWANCOWA prowadził w fabryce działalność wywrotową, otrzymując za to systematycznie wynagrodzenie pieniężne, do czego się przyznał.

Aresztowany 23 XI [19]37 r[oku], przetrzymywany w tbilisk[im] więzieniu.

[g] DERENGOWSKIEGO Stanisława, s. Denisa, urodzonego w 1893 r[oku], [i] [d-]rozstrzelać, jego osobisty mająt[ek] skonfis[kować][-d].

[f]

Referent: Pełn[omocnik] o[peracyjny] DTO GUGB

Przewodniczący: (–)[j]

mł[odszy] lejtnant bezpieczeństwa pań[stwowego]

Członkowie: (–)[k]

(WOLFENZON[1])

Sekretarz: (–)[l]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37427, t. 1, s. 69, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/119, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e-e] Zapisano maszynowo.

[f] Odręcznie postawiono dwukrotnie znak: V.

[g] Odręcznie postawiono znak: O.

[h] Tak w tekście. Prawdopodobnie winno być: Mozyrz, rej. mozyrski, obw. homelski, gub. mińska.

[i] W tym miejscu odręcznie postawiono znak: –.

[j] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[k] Podpis odręczny: CERETELI.

[l] Podpis odręczny: MOROZOW.

[1] Michaił Israelowicz Wolfenzon, młodszy lejtnant bezpieczeństwa państwowego, pełnomocnik operacyjny 1 Wydziału DTO GUGB NKWD GSRS. Był referentem w 45 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 56

1937 grudzień 21, [Tbilisi]. Protokół nr 69 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Kazimierza Jastrżembskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]69[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]21 XII[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa śled[cza] nr [e] 10884-DTO GUGB NKWD Zak[aukaskich] D[róg] Ż[elaznych].

JASTRŻEMBSKI Kazimierz, s. Serafima, księgowy Dorsanotdiełu[1] Z[a]k[a]u[kaskich] D[róg] Ż[elaznych], ur. w 1886 r[oku], Polak, urodz[ony] w mieś[cie] Tbilisi, b[ez]p[artyjny], wykształcenie średnie, [pochodzący] z b[yłej] szlachty, w 1922 r[oku] wykluczony z szeregów WKP(b) jako element niekomunistyczny. Niekarany.

Oskarżony o to, że podczas rewizji u k[ontr]r[ewolucyjnego] trockisty DIEMUROWA przyjął na przechowanie od żony tego ostatniego rewolwer Nagan; do ostatnich chwil przechowywał w mieszkaniu k[ontr]r[ewolucyjną] trockistowską literaturę, żona JASTRŻEMBSKIEGO – STIEPANOWA została w 1936 r[oku] skazana za działalność k[ontr]r[ewolucyjną].

Przyznał się do winy, aresztowany 22 IX [19]37 r[oku].

[e] JASTRŻEMBSKI Kazimierz, s. Serafima, urodz[ony] w 1886 r[oku], [f] [skierować] [d-]do ITŁ na dziesięć lat, od[bywanie kary] li[czyć] od 22 IX [19]37 r[oku][-d].

Referent: Pom[ocnik] nacz[elnika] 5 Wyd[ziału]

Przewodniczący: (–)[g]

mł[odszy] lejtnant b[ezpieczeństwa] p[aństwowego]

Członkowie: (–)[h]

STRISZKO

Sekretarz: (–)[i]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37427, t. 1, s. 72, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/135, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Zapisano odręcznie: 22, następnie odręcznie przekreślono.

[1] Dorsanotdieł (Dorożno-sanitarnyj otdieł) – Oddział Sanitarno-Drogowy.

[g] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[h] Podpis odręczny: CERETELI.

[i] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 57

1937 grudzień 21, [Tbilisi]. Protokół nr 69 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Juliana Jastrżembskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]69[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]21 XII[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa śled[cza] nr [e] 10885-DTO GUGB NKWD Zak[aukaskich] D[róg] Ż[elaznych].

JASTRŻEMBSKI Julian, s. Serafima, konsultant Zarządu Z[a]k[a]u[kaskich] D[róg] Ż[elaznych], ur. w 1891 r[oku], Polak, pochodzący z b[yłej] szlachty, ob[ywatel] ZSRS, urodz[ony] w mieś[cie] Tbilisi, wykształcenie średnie.

[b-]Oskarżony[-b] o to, że systematycznie podtrzymywał kontakt z braćmi mieszkającymi w Polsce, od których otrzymywał listy wychwalające Polskę. W 1918 r[oku] był polskim obywatelem, co ukrywał.

Aresztowany 22 IX [19]37 r[oku], przetrzymywany w tbiliskim więzieniu.

[e] JASTRŻEMBSKIEGO Juliana, s. Serafima, urodz[onego] w 1891 r[oku], [skierować] [d-]do ITŁ na dziesięć lat, od[bywanie kary] li[czyć] od 22 IX [19]37 r[oku][-d].

Referent: Pom[ocnik] nacz[elnika] 5 Wy[działu]

Przewodniczący: (–)[f]

mł[odszy] lejtnant b[ezpieczeństwa] p[aństwowego]

Członkowie: (–)[g]

STRISZKO

Sekretarz: (–)[h]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37427, t. 1, s. 94, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/145, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[g] Podpis odręczny: CERETELI.

[h] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 58

1937 grudzień 21, [Tbilisi]. Protokół nr 69 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Antoniego Kwintewskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-][c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]69[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]21[-d] [e-]grudnia[-e] 193[e-]7[-e] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[a-]Sprawa śled[cza] nr [f] 10929-DTO[-a].

KWINTEWSKI Antoni, s. Edwarda, ur. w 1891 r[oku], z narod[owości] Polak, urodz[ony] w miejs[cowości] Żółkiewka, powiat krasnostawski, gub[ernia] lubelska, (Polska)[h], ob[ywate]l ZSRS, b[ez]p[artyjny], b[yły] pracownik pras Wydziału Formowania PWRZ, pochodzenie chłopskie, żonaty, wykształcenie podstawowe; aresztowany w 1932 r[oku] za rozpowszechnianie a[nty]s[owieckich] ulotek w Z[akładzie] R[emontowym] „Tichorieckaja”, służył w starej armii.

[b-]Oskarżony[-b] o to, że pracując jako pracownik pras Wydziału Formowania PWRZ, prowadził a[nty]s[owiecką] agitację,

tj. o przestęp[stwo] przew[idziane] art. 58–10 KK Gruz[ińskiej] SRS.

Aresztowany 10 X [19]37 r[oku], przetrzymywany w tbiliskim więzieniu.

[f] KWINTEWSKIEGO[g] Antoniego, s. Edwarda, ur. w 1891 r[oku], [skierować] [d-]do ITŁ na dziesięć lat, od[bywanie kary] li[czyć] od 9 X [19]37 r[oku][-d].

Referent: Nacz[elnik] 4 Wy[działu] DTO GUGB

Przewodniczący: (–)[i]  

(CAGURIJA[1])

Członkowie: (–)[j]

Sekretarz: (–)[k]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37427, t. 1, s. 77, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/141, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e-e] Zapisano maszynowo.

[f] Odręcznie postawiono znak: V.

[g] Było: KWITNIEWSKIEGO.

[h] Tak w tekście.

[i] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[j] Podpis odręczny: CERETELI.

[k] Podpis odręczny: MOROZOW.

[1] Wasilij Iosifowicz Cagurija (ur. 1902 r.), lejtnant bezpieczeństwa państwowego, naczelnik 4 Wydziału DTO GUGB NKWD Zakaukaskich Dróg Żelaznych. Od 1927 r. członek WKP(b); w 1957 r. oskarżony o fałszowanie spraw i stosowanie niedozwolonych metod śledczych wobec aresztowanych w 1937 r. i wykluczony z KPZS. Był referentem w 91 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 59

1937 grudzień 21, [Tbilisi]. Protokół nr 69 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Kazimierza Łyszyńskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]69[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]21 XII[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[b-a-]Sprawa śled[cza] nr[-b] [e] 12965 XI Odd[ziału][-a].

ŁYSZYŃSKI[f] Kazimierz, s. Wacława, ur. w 1900 r[oku], urodz[ony] w mieś[cie] Chaszuri, Polak, ob[ywate]l ZSRS, był[y] członek WKP(b), wykluczony z szeregów w związku z aresztowaniem, odpowiedzialny za wdrażanie decyzji kadrowych i sekretarz kom[itetu] part[yjnego] w Zakładach Radiowych.

[b-]Oskarżony[-b] o to, że w 1937 roku został zwerbowany do k[ontr]r[ewolucyjnej] organizacji prawicowej przez wroga narodu, b[yłego] sekretarza ordżonikidzewskiego Rajkomu KP(b) Gruzji MIRCCHUŁAWĘ, na polecenie którego został członkiem grupy terrorystycznej w celu realizacji aktów terrorystycznych wobec kierownictwa partii i rządu. Prowadził wśród robotników Zakładów Radiowych werbunek do grupy terrorystycznej. W pełni przyznał się do stawianych mu zarzutów.

Aresztowany 6 listopada 1937 r[oku].

[e]

[g] ŁYSZYŃSKI[EGO] Kazimierz[a], s. Wacława, ur. w 1900 roku, [h]

[d-]rozstrzelać, jego osobisty mająt[ek] skonfis[kować][-d].

(Referent: LITWINOW[1])

[b-]Przewodniczący[-b]:

[d-]Przewod[niczący:][-d] (–)[i]

[b-]Członkowie[-b]:

[d-]Członkowie[-d]: (–)[j]

[b-]Sekretarz[-b]:

[d-]Sek[retarz:][-d] (–)[k]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37427, t. 1, s. 103, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/151, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Było: ŁYSZYNSKI.

[g] Odręcznie postawiono znak: O.

[h] W tym miejscu odręcznie postawiono znak: –.

[1] Jakow Siergiejewicz Litwinow (ur. 1912 r.), młodszy lejtnant bezpieczeństwa państwowego, pełnomocnik operacyjny. Był referentem w 11 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

[i] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[j] Podpis odręczny: CERETELI.

[k] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 60

1937 grudzień 21, [Tbilisi]. Protokół nr 69 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Jadwigi Morgajewskiej

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]69[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]21[-d] [e-]grudnia[-e] 193[e-]7[-e] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[a-]Sprawa śled[cza] nr [f] 30601-DTO[-a].

MORGAJEWSKA Jadwiga, c. Łukasza, gospodyni domowa, ur. w 1899 r[oku], urodz[ona] w mieś[cie] Tbilisi, Polka, wykształcenie średnie, pochodzenie chłopskie, b[ez]part[yjna], niekarana.

[b-]Oskarżona[-b] o to, że w 1924 r[oku] będąc referentem Służby Mater[iałowej] Zakaukaskich D[róg] Ż[elaznych] została wciągnięta do szpiegowsko-sabotażowej organizacji [działającej] w dziedzinie transportu, przez agenta polskiego wywiadu JAKUBOWSKIEGO. Prowadziła sabotaż i działalność szpiegowską w dziedzinie transportu do 1928 roku.

Aresztowana 27 XI [19]37 r[oku].

[f]

[g] MORGAJEWSKĄ Jadwigę, c. Łukasza, ur. w 1899 r[oku], [h]

[d-]rozstrzelać, jej osobisty mająt[ek] skonfis[kować][-d].

Referent: Nacz[elnik] 5 Wyd[ziału] DTO GUGB

Przewodniczący: (–)[i]

lejtnant bezpieczeństwa pań[stwowego]

Członkowie: (–)[j]

(AWIERIN[1])

Sekretarz: (–)[k]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37427 t. 1, s. 66, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/117, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e-e] Zapisano maszynowo.

[f] Odręcznie postawiono znak: V.

[g] Odręcznie postawiono znak: O.

[h] W tym miejscu odręcznie postawiono znak: –.

[i] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[j] Podpis odręczny: CERETELI.

[k] Podpis odręczny: MOROZOW.

[1] Awierin, lejtnant bezpieczeństwa państwowego, naczelnik 5 Wydziału DTO GUGB. Był referentem w 12 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 61

1937 grudzień 21, [Tbilisi]. Protokół nr 69 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Jana Oliwy

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]69[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]21 XII[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

W sprawie nr [e] 21839 DTO GUGB NKWD Zak[aukaskiej] D[rogi] Ż[elaznej].

OLIWA Jan, s. Jana, ur. w 1888 r[oku], urodz[ony] we w[si] Kawiensien[f] (Polska)[g], Polak, ob[ywate]l ZSRS, żonaty, by[ły] kandydat do KP(b)G, wykluczony z partii w 1927 r[oku] za antysemityzm, do chwili aresztowania dozorca sanatorium k[olejowego] w Libani.

Oskarżony o to, że będąc wrogo nastawiony do władzy sowieckiej prowadził wśród robotników a[nty]sowiecką i k[ontr]r[ewolucyjną] agitację, dyskredytując wszystkie działania partii i władzy sow[ieckiej]. W nieprzyzwoitej formie wyrażał się o sowieckim prawodawstwie. Przebywając w areszcie namawiał aresztowanych, aby podczas przesłuchań nie przyznawali się do niczego.

Aresztowany 31 VIII [19]37 r[oku], jest przetrzymywany w więzieniu w Gori.

[e] OLIWĘ Jan[a], s. Jana, ur. w 1888 r[oku], [skierować] [d-]do ITŁ na dziesięć lat, od[bywanie kary] li[czyć] od 30 VIII [19]37 r[oku][-d].

Referent: Pom[ocnik] nacz[elnika] 2 Wy[dzia]łu

[b-]Przewodniczący[-b]: (–)[h]

lejtnant bezpieczeństwa pań[stwowego]

[b-]Członkowie[-b]: (–)[i]

SZAWGULIDZE[1]

[b-]Sekretarz[-b]: (–)[j]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37427, t. 1, s. 86, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/140, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Tak w tekście. Prawdopodobnie: Kawęczyn.

[g] Tak w tekście.

[h] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[i] Podpis odręczny: CERETELI.

[j] Podpis odręczny: MOROZOW.

[1] Michaił Iosiebowicz Szawgulidze (ur. 1903 r.), lejtnant bezpieczeństwa państwowego, pomocnik naczelnika 2 Wydziału DTO NKWD GSRS. Od 1924 r. do 1932 r. w WLKSM, 27 XII 1957 r. wykluczony z partii komunistycznej. 29 V 1957 r. oskarżony o fałszowanie spraw śledczych i skazany na 10 lat pozbawienia wolności. Był referentem w 149 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 62

1937 grudzień 21, [Tbilisi]. Protokół nr 69 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Piotra Sobolewskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]69[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]21 XII[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa śled[cza] nr [e] 10922 DTO GUGB NKWD Zak[aukaskiej] D[rogi] Ż[elaznej].

SOBOLEWSKI Piotr, s. Iwana, ur. w 1883 r[oku], urodz[ony] w mieś[cie] Tbilisi, Polak, ob[ywate]l ZSRS, b[ez]part[yjny], wykształ[cenie] średnie techniczne, były nacz[elnik] Wydziału Prądów Teletechnicznych Służby Łączności Z[a]k[a]u[kaskich] D[róg] Ż[elaznych].

[b-]Oskarżony[-b] o to, że:

1. Od 1924 roku do 1937 r[oku] był członkiem k[ontr]r[ewolucyjnej] szkodniczej organizacji w Służbie Łączności Z[a]k[a]u[kaskich] D[róg] Ż[elaznych] i prowadził k[ontr]r[ewolucyjną] szkodniczą działalność.

2. Od 1930 roku, współpracując z organami NKWD, był dwulicowy.

Aresztowany [d-]9 X[-d] 1937 r[oku] jest przetrzymywany w[h]:

[e]

[f] SOBOLEWSKIEGO Piotra, s. Iwana, ur. w 1883 r[oku], [g] [d-]rozstrzelać, jego osobisty mająt[ek] skonfis[kować][-d].

Referent: Pełnom[ocnik] oper[acyjny] DTO

[b-]Przewodniczący[-b]: (–)[i]

sierżant bezpieczeństwa pań[stwowego]

[b-]Członkowie[-b]: (–)[j]

MAGRADZE[1]

[b-]Sekretarz[-b]: (–)[k]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37427, t. 1, s. 76, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/130, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: O.

[g] W tym miejscu odręcznie postawiono znak: –.

[h] Tak w tekście.

[i] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[j] Podpis odręczny: CERETELI.

[k] Podpis odręczny: MOROZOW.

[1] Andria Karamanowicz Magradze (ur. 1903 r.), sierżant bezpieczeństwa państwowego, pełnomocnik operacyjny DTO GUGB NKWD Zakaukaskich Dróg Żelaznych; od 1949 r. zastępca naczelnika Oddziału Śledczego. W latach 1927–1938 członek WLKSM, od 11 VI 1938 r. kandydat na członka WKP(b). AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 63

1937 grudzień 21, [Tbilisi]. Protokół nr 69 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Edwarda Urbanowicza

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]69[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]21 XII[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

W sprawie śled[czej] nr [e] 15177 DTO GUGB NKWD Zak[aukaskiej] D[rogi] Ż[elaznej].

URBANOWICZ Edward, s. Józefa, ur. w 1891 r[oku] w mieś[cie] Tbilisi, b[ez]p[artyjny], żonaty, Polak, ob[ywate]l ZSRS, wykształcenie podstawowe, w 1931 r[oku] sądzony z art. 58–10 KK Gr[uzińskiej] SRS, do chwili aresztowania wagowy na st[acji] Batumi.

Oskarżony o to, że jest osobą o bardzo wrogim nastawieniu a[nty]sow[ieckim]. Wśród robotników i urzędników prowadził a[nty]sowiecką agitację, dyskredytując wszystkie działania partii i rządu.

Aresztowany 31 VIII [19]37 r[oku], jest przetrzymywany w kutaiskim więzieniu.

[e] URBANOWICZ[A] Edward[a], s. Józefa, ur. w 1891 r[oku], [skierować] [d-]do ITŁ na dziesięć lat, od[bywanie kary] li[czyć][-d] od 31 sierpnia [19]37 roku.

Referent: Pom[ocnik] nacz[elnika] 2 Wy[dzia]łu

[b-]Przewodniczący[-b]: (–)[f]

lejtnant bezpieczeństwa pań[stwowego]

[b-]Członkowie[-b]: (–)[g]

SZAWGULIDZE

[b-]Sekretarz[-b]: (–)[h]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37427, t. 1, s. 78, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/132, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[g] Podpis odręczny: CERETELI.

[h] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 64

1937 grudzień 22, [Tbilisi]. Protokół nr 70 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Antoniego Grzelaka

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-][c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]70[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]22 XII[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[e]

Sprawa śled[cza] nr 30687 DTO GUGB NKWD Zak[aukaskiej] D[rogi] Ż[elaznej].

GRZELAK Antoni, s. Jakuba, ur. w 1887 r[oku], w m[ieście] Lwów (Polska)[h], pochodzenie robotnicze, ob[ywate]l ZSRS, do żadnych partii nie należał, niekarany. Do chwili aresztowania zdun[h] w aeroklubie st[acji] Adżykabuł.

[b-]Oskarżony[-b] o to, że był członkiem szpiegowsko-dywersyjnej organizacji, dostarczał agentom polskiego wywiadu materiały o charakterze szpiegowskim.

Osk[arżony] GRZELAK A[ntoni, s.] J[akuba], został aresztowany 20 XII [19]37 r[oku] i jest przetrzymywany w tbiliskim więzieniu.

[e]

[f] GRZELAK[A][g] Antoni[ego], s. Jakuba, ur. w [i] 1887 r[oku], [d-]rozstrzelać, jego osobisty mająt[ek] skonfis[kować][-d].

Referent: Nacz[elnik] 5 Wyd[zia]łu DTO

[b-]Przewodniczący[-b]: (–)[j]

lejtnant bezpieczeństwa pań[stwowego]

[b-]Członkowie[-b]: (–)[k]

(AWIERIN)

[b-]Sekretarz[-b]: (–)[l]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37428, t. 1, s. 16, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/69, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: O.

[g] Było: GRŻLAK.

[h] Tak w tekście.

[i] W tym miejscu odręcznie postawiono znak: –, a wiersz podkreślono odręcznie.

[j] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[k] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[l] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 65

1937 grudzień 23, [Tbilisi]. Protokół nr 71 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Wojciecha Lennika

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-][c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]71[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]23[-d] [e-]grudnia[-e] 193[e-]7[-e] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa nr [f] 13382.

Oddział UGB NKWD GSRS,

dotycząca oskarżonego LENNIKA Wojciecha, s. Franciszka ur. w 1881 r[oku], Polaka, b[yłego] strażnika więziennego za caratu i mienszewików. [d-]Ob[ywate]l ZSRS[-d].

Oskarżony o antysowiecką agitację i udzielanie pomocy uwięzionym przy utrzymywaniu kontaktów ze swoimi rodzinami,

tzn. w przestępstwie przewidzianym w art. 58–10 KK GSRS.

[f] LENNIKA Wojciecha, s. Franciszka, [skierować] [d-]do ITŁ na dziesięć lat, od[bywanie kary] li[czyć] od[-d] 3 grudnia [19]37 roku.

Referent: tow[arzysz] KOLESNIKOW

[b-]Przewodniczący[-b]: (–)[g]

[c-]Członkowie[-c]: (–)[h]

(–)[i]

Sekretarz: (–)[j]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37429, t. 1, s. 68, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/118, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e-e] Zapisano maszynowo.

[f] Odręcznie postawiono znak: V.

[g] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[h] Podpis odręczny: CERETELI.

[i] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[j] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 66

1937 grudzień 23, [Tbilisi]. Protokół nr 71 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Wiery Pawłowskiej

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]71[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]23[-d] [e-]grudnia[-e] 193[e-]7[-e] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa nr [f] 13395.

Oddział UGB NKWD GSRS.

Dotycząca PAWŁOWSKIEJ Wiery, c. Krzysztofa, ur. w 1901 r[oku], Polki, ur[odzonej] w Polsce[h], która służyła w k[ontr]r[ewolucyjnych] armiach Denikina[1], Petlury[2], Skoropadskiego[3] i niemieckich, [d-]ob[ywatel]stwo ZSRS[-d].

Prowadziła działalność szpiegowską na rzecz Polski,

tzn. przestępczą, przewidzianą w art. 58–B. 

Przyznała się do winy.

[f]

[g] PAWŁOWSKĄ Wierę, c. Krzysztofa, [i] [d-]rozstrzelać[-d]. Jej osobisty majątek skonfiskować.

[b-]Przewodniczący[-b]: (–)[j]

Członkowie: (–)[k]

(–)[l]

Sekretarz: (–)[ł]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37429, t. 1, s. 66, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/116, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e-e] Zapisano maszynowo.

[f] Odręcznie postawiono znak: V.

[g] Odręcznie postawiono znak: O.

[h] Tak w tekście.

[i] W tym miejscu odręcznie postawiono znak: –.

[1] Anton Iwanowicz Denikin (16 XII 1872 r. – 8 VIII 1947 r.), gen. lejtn. armii rosyjskiej. Od 1914 r. kwatermistrz 8. Armii, następnie dowódca IV Brygady/Dywizji Strzelców (tzw. „Żelaznej”), od 1916 r. dowódca VIII Korpusu Armijnego, od maja 1917 r. głównodowodzący wojskami rosyjskimi Frontu Zachodniego, od lipca 1917 r. głównodowodzący wojskami Frontu Południowo-Zachodniego; w sierpniu 1917 r. aresztowany z polecenia Rządu Tymczasowego za udział w spisku gen. Ławra Korniłowa; od stycznia 1918 r. kolejno dowódca 1. Dywizji Ochotniczej, zastępca dowódcy, dowódca Armii Ochotniczej i głównodowodzący Siłami Zbrojnymi Południa Rosji; w marcu 1920 r. wyjechał do Wielkiej Brytanii, a następnie do Belgii i Francji; zmarł w USA. N. Rutycz, Biograficzeskij sprawocznik wysszych czinow Dobrowolczeskoj armii i Woorużennych Sił Juga Rossii. Matieriały k istorii Biełogo dwiżenija, Moskwa 1997, s. 82–85; Anton Iwanowicz Denikin, http://www.grwar.ru/persons/persons.html?id=388 (dostęp 15 IX 2016 r.).

[2] Symon Petlura (10 V 1879 r. – 25 V 1926 r.), ukraiński działacz polityczny i wojskowy. Od 1917 r. członek Ukraińskiej Centralnej Rady; od lutego 1919 r. przewodniczący dyrektoriatu Ukraińskiej Republiki Ludowej; organizator wojska republiki – naczelny ataman Armii URL; w latach 1919–1926 prezydent URL (na wychodźstwie); od końca 1919 r. – z przerwami – do 1923 r. w Polsce, zwolennik sojuszu z Polską; zmuszony przez władze RP (pod naciskiem sowieckim) do wyjazdu z Polski, zamieszkał w Paryżu; zamordowany w Paryżu przez Szlomę Szwarzbarda, prawdopodobnie inspirowanego przez sowieckie organy bezpieczeństwa. S. Stempien (Stępień), Petlura Symon Wasylowycz [w:] Encykłopedija istoriji Ukrajiny, Kyjiw 2011, t. VIII, s. 176–180.

[3] Pawło Skoropadśkyj (15 V 1873 r. – 26 IV 1945 r.), gen. lejtn. armii rosyjskiej; działacz polityczny i wojskowy; hetman państwa ukraińskiego; w latach 1911–1914 dowódca pułku konnego Lejbgwardii; w czasie I wojny światowej kolejno dowódca I Brygady Jazdy Gwardii (1914–1915), 5. Dywizji Kawalerii (1915–1916), 1. Dywizji Kawalerii Gwardii (1916–1917) i XXXIV Korpusu Armijnego (w 1917 r. przekształconego w ukraiński I Korpus); od 1917 r. ataman Ukraińskiego Kozactwa – po demobilizacji korpusu pozostawał w opozycji do Ukraińskiej Centralnej Rady; 24 IV 1918 r. dzięki wsparciu dowództwa armii niemieckiej na Ukrainie dokonał przewrotu i utworzył Hetmanat; jego polityka doprowadziła do konsolidacji opozycji i wybuchu antyhetmańskiego powstania w momencie wycofywania się oddziałów niemieckich; 14 XII 1918 r. zrzekł się władzy i wyjechał do Niemiec; zmarł w Metten w Bawarii. Encykłopedija ukrajinoznawstwa, Paris–New York 1976, t. VIII, s. 2869–2870; Pawieł Skoropadskij, http://www.grwar.ru/persons/persons.html?id=82 (dostęp 15 IX 2016 r.).

[j] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[k] Podpis odręczny: CERETELI.

[l] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[ł] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 67

1937 grudzień 27, [Tbilisi]. Protokół nr 77 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Edwarda Mucharskiego

Ści[śle] tajne

[a-]Protokół[-a] nr 77

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z 27 grudnia 1937 roku

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[b-]Rozpoznano[-b]: [c]

Postanowiono:

Sprawa UNKWD Południowej Osetii nr [d-]34585[-d] oskarżonego MUCHARSKIEGO Edwarda, s. Walentego, ur. w 1893 roku, b[ez]p[artyjnego], wykształcenie średnie, fotografa, z narodowości Polak, urodzony w mieś[cie] Warszawa, ob[ywatel] ZSRS. Do chwili aresztowania fotograf-laborant Jugosfotu. Oskarżony o to, że utrzymywał ścisły kontakt z wrogami narodu: D. CHUGAJEWEM, I. DYIDŻOJEWEM i S. KUŁAJEWEM oraz prowadził k[ontr]r[ewolucyjną], szkodniczą, wywrotową działalność w Gosfocie Południowej Osetii. Od 1914 roku podtrzymuje pisemny kontakt z krewnymi (siostry i matka) w Polsce. Jest podejrzewany o szpiegostwo.

[c]

[e] MUCHARSKIEGO Edwarda, s. Walentego, [f] [d-]rozstrzelać[-d]. Jego osobisty majątek skonfiskować.

Referent: CHUDŻYJEW

Przewodniczący: (–)[g]

(–)

Członkowie: (–)[h]

Sekretarz: (–)[i]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37434, t. 1, s. 99, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/148, k. 2, pdf.

[a-a] Zapisano wersalikami.

[b-b] Zapisano pismem spacjowanym.

[c] Odręcznie postawiono znak: V.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: O.

[f] W tym miejscu odręcznie postawiono znak: –.

[g] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[h] Podpis odręczny: CERETELI.

[i] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 68

1937 grudzień 28, [Tbilisi]. Protokół nr 77 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Nikołaja Goreckiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-][c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]77[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]28 XII[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[e]

W sprawie śled[czej] nr 28608[f] NKWD [b-]Adżarii[-b].

[a-]Oskarżonego[-a] GORECKIEGO Nikołaja, s. Anatola, ur. w 1894 r[oku] we wsi Dżizanowice[g], powiat iłżecki, gub[ernia] radomska (Polska)[h], syn podoficera wojskowego starej armii, Polak, ob[ywate]l ZSRS, wykształcenie podstawowe, wykluczony z WKP(b), do której należał od 1919 [roku] do 1937 r[oku], żonaty, niekarany, by[ły] nacz[elnik] transportu UNR-93, zamieszkały w Batumi, przy ul. Komsomolskiej nr 2.

Oskarżony o to, że prowadził wśród urzędników i robotników UNR-93 k[ontr]r[ewolucyjną], antysowiecką agitację skierowaną przeciwko przywódcom partii i rządu.

Będąc naczelnikiem transportu UNR, był w stosunku do pracowników ordynarny. Miały także miejsce 3 przypadki pobicia robotników.

Przestępstwo przewidziane w art. 58–10 KKG.

[e] GORECKIEGO Nikołaja, s. Anatola, [skierować] [d-]do ITŁ na dziesięć lat, od[bywanie kary] li[czyć][-d] od 5 listopada [19]37 roku.

(Referent: tow[arzysz] KONSTANTINIDI[1])

[b-]Przewodniczący[-b]:

[b-c-]Członkowie[-c-b]:

[b-]Sekretarz[-b]:

[d-]Przewodniczący[-d]: (–)[i]

[d-]Członkowie[-d]: (–)[j]

[d-]Sekretarz[-d]: (–)[k]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37434, t. 1, s. 9, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/51, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Było: 28068, następnie odręcznie poprawiono.

[g] Prawdopodobnie winno być: Krzyżanowice, pow. iłżecki.

[h] Tak w tekście.

[1] Neoklis Christoforowicz Konstantinidi (1901 r. – 28 IV 1938 r.), do chwili aresztownia naczelnik Wydziału UGB NKWD Adżarskiej ASRS. Od 1927 r. członek WKP(b), w 1938 r. oskarżony o „kontrrewolucyjną” działalność i wykluczony z partii; rozstrzelany. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

[i] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[j] Podpis odręczny: CERETELI.

[k] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 69

1937 grudzień 28, [Tbilisi]. Protokół nr 77 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Daniela Rodkiewicza

[a-b-]Ści[śle] tajne[-b-a]

[b-][c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]77[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych [b-]Gruz[ińskiej][-b] SRS

z [d-]28 XII[-d] 1937 r[oku]

[b-]Przewodniczący[-b]

[b-]Członek[-b]

Prokurator do s[praw] s[pecjalnych]

[b-]Sekretarz[-b]

[b-c-]Rozpoznano[-c-b]:

[b-c-]Postanowiono[-c-b]:

[e]

Sprawa Borżomskiego RO NKWD [b-]Gruz[ińskiej][-b] SRS nr 23945 oskarżonego

[a-c-]RODKIEWICZ[-c-a] Daniel, s. Wiktora, ur. w 1896 r[oku], Polaka, pochodzi z miejsc[owości] Brusiłowo, rejon brusiłowski, obwód kijowski, zam[ieszkałego] w mieś[cie] Borżomi, pracownika Oddziału Bud[owlanego] Zarządu Borżomskiego Kurortu, b[ez]p[artyjnego], piśmien[nego], niekaranego.

[b-]Oskarżony o to, że[-b]

będąc k[ontr]r[ewolucyjno] trockistowsko nastawiony, podczas pracy Koła [powołanego] w celu wyłonienia kandydatów na posłów do Rady Najwyższej, starał się zaprezentować swoje k[ontr]r[ewolucyjne] trockistowskie poglądy, których celem było przekonanie obecnych, jakoby zdecydowania większość [społeczeństwa] SRS posiadała k[ontr]r[ewolucyjne] trockistowskie przekonania. Kierującemu Kołem zadał pytanie: „Nasz kraj jest zarażony trockizmem, byłoby interesujące znać, kogo jest więcej?”.

[e] RODKIEWICZ[A] Daniela, s. Wiktora, [skierować] [d-]do ITŁ na dziesięć lat, od[bywanie kary] li[czyć][-d] od 4 grudnia [19]37 r[oku].

[b-]Referent: Nacz[elnik] Borżomskiego RO NKWD Gruz[ińskiej] SRS

sierżant bezpieczeństwa pań[stwowego][-b]

(PIRALISZWILI[1])

[b-]Przewodniczący[-b]: (–)[f]

[b-]Członek[-b]: (–)[g]

[b-]Prokurator do s[praw] s[pecjalnych:][-b]

[b-]Sekretarz[-b]: (–)[h]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37434, t. 1, s. 74, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/138, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[g] Podpis odręczny: CERETELI.

[h] Podpis odręczny: MOROZOW.

[1] Anton Zacharicz Piraliszwili (ur. 1904 r.), naczelnik Borżomskiego RO NKWD GSRS do 25 XII 1938 r. Od 1931 r. członek WKP(b). Był referentem w 18 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 70

1937 grudzień 29, [Tbilisi]. Protokół nr 78 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Nikołaja Arsentjewa

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]78[e][-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]29[f] XII[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[a-]Sprawa śled[cza] nr [g] 27634[-a].

[a-]Tkwibulski RO NKWD GSRS[-a].

ARSENTJEW Nikołaj, s. Wasyla, ur. w 1887 r[oku] we w[si] Kirza, Polak, cz[asowo] z[amieszkały] w Tkwibuli, żonaty, b[ez]part[yjny], wykształcenie średnie, ob[ywate]l ZSRS, b[yły] oficer armii carskiej, b[yły] urzędnik, nieustannie wychwalał TROCKIEGO i współczuł rozstrzelanym wrogom ludu.

[g] ARSENTJEWA Nikołaja, s. Wasyla, ur. w 1887 r[oku], [skierować] [d-]do ITŁ na dziesięć lat, od[bywanie kary] li[czyć][-d] od 20 X [19]37 [roku].

[b-]Przew[odniczący] Trójki NKWD GSRS:

komisarz b[ezpieczeństwa] p[aństwowego] 2 rangi[-b]

(GOGLIDZE) (–)[h]

[b-]Członkowie:

1. Prokurator[-b]: (–)[i]

2. [b-]Nacz[elnik] URKM NKWD GSRS

major b[ezpieczeństwa] p[aństwowego][-b]

(CERETELI) (–)[j]

3. [d-]Sekretarz[-d]:

[b-]kapitan b[ezpieczeństwa] p[aństwowego][-b]

(MOROZOW) (–)[k]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37435, t. 1, s. 106, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/153, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Było: 7, następnie odręcznie poprawiono.

[f] Było: 8, następnie odręcznie poprawiono.

[g] Odręcznie postawiono znak: V.

[h] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[i] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[j] Podpis odręczny: CERETELI.

[k] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 71

1937 grudzień 29, [Tbilisi]. Protokół nr 78 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Bolesława Włudarskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]78[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]29[-d] [e-]grudnia[-e] 193[e-]7[-e] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa 3 Oddziału UGB NKWD GSRS nr [f] 13273 dotycząca oskarż[onego]

WŁUDARSKIEGO Bolesława, s. Ja[n]a, ur. w 1898 r[oku] w Tbilisi, [P]olaka, ob[ywate]la ZSRS, żonatego, wykształcenie średnie, od [1]931 r[oku] członek WKP(b), usunięty [w] związku z aresztowaniem, do chwili aresztowania [zarz]ądzający sprawami Zarządu Związku Żełdorstroju i Metra.

Jest agentem polskiego wywiadu i na przestrzeni 7 lat prowadził aktywną szpiegowsko-dywersyjną działalność na korzyść wyżej wspomnianego. Zwerbowany w 1930 r[oku] przez rezydenta polskiego wywiadu [K]OWALSKIEGO.

Oskarżony z art. 58–1–a KK GSRS.

[f]

[g] WŁUDARSKIEGO Bolesława, s. Jana, [h] [d-]rozstrzelać[-d]. Jego osobisty majątek skonfiskować.

Referent: PANIENKO

[b-]Przewodniczący[-b]: (–)[i]

[b-]Członkowie[-b]: (–)[j]

(–)[k]

[b-]Sekretarz[-b]: (–)[l]

[a-]5–AN[-a][ł]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37435, t. 1, s. 9, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/53, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e-e] Zapisano maszynowo.

[f] Odręcznie postawiono znak: V.

[g] Odręcznie postawiono znak: O.

[h] Pod wyrazami: Bolesława, s. Jana postawiono znak: –.

[i] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[j] Podpis odręczny: CERETELI.

[k] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[l] Podpis odręczny: MOROZOW.

[ł] Liczba wykonanych kopii oraz inicjały osoby sporządzającej protokół.

Nr 72

1937 grudzień 31, [Tbilisi]. Protokół nr 79 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Andrzeja Goduna

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]79[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]31 XII[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[e]

[a-]NKWD [b-]Adżarii[-b-a].

Sprawa śled[cza] nr 32158 dotycząca oskarżonego GODUN Andrzeja, s. Pawła, ur. w 1884 r[oku] we w[si] Zieni, gub[ernia] siedleck[a] (Polska)[f], Polak, ob[ywate]l ZSRS, b[ezpartyjn]y, w przeszłości kierownik fabryki [imienia] Gaja, do chwili aresztowania pracował w Zakładzie Obróbki Drzewa jako woźnica, wykszt[ałcenie] podst[awowe], żonaty; aresztowany wcześniej w 1922 r[oku] przez WCzK Adżarii za ukrywanie sprzętu wojskowego, zam[ieszkały] przy ul. Engelsa nr 71.

Oskarżony o to, że do sowietyzacji Adżarii był kierownikiem fabryki [g] [imienia] Gaja, jest wrogo nastawiony do władzy sow[ieckiej], jest polskim nacjonalistą. Utrzymywał pisemny kontakt z rodziną pozostałą w Polsce. Rozpowszechniał wśród robotników Zakładu Obróbki Drzewa k[ontr]r[ewolucyjne], prowokacyjne pogłoski o szybkim upadku władzy sow[ieckiej]. Prowadził antysowiecką, faszystowską agitację. Utrzymywał bliski kontakt z japońskim szpiegiem CHACAGURA KANAJAMA, któremu przekazywał szpiegowskie doniesienia.

Przest[ępstwo] przewidz[iane] w art. 58–1–a KKG [d-]i 58–10 KK GSRS.[-d]

[e] GODUN[A] Andrzeja, s. Pawła, [skierować] [d-]do ITŁ na dziesięć lat, licząc odbywanie kary od 25 listopada [19]37 roku.

(Referent: t[owarzysz] MININ)

[b-]Przewodniczący[-b]: (–)[h]

[b-]Członkowie[-b]: (–)[i]

(–)[j]

[b-]Sekretarz[-b]: (–)[k]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37436, t. 1, s. 289, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/180, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Tak w tekście.

[g] Nadpisano odręcznie nieczytelny wyraz.

[h] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[i] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[j] Podpis odręczny: CERETELI.

[k] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 73

1937 grudzień 31, [Tbilisi]. Protokół nr 79 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Wiktora Linczewskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]79[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]31 XII[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[e]

[f-]NKWD [b-]Adżarii[-f-b].

Sprawa śled[cza] nr 32150 dotycząca oskarżonego LINCZEWSKIEGO Wiktora, s. Władysława, ur. w 1891 r[oku] w mieś[cie] Tbilisi, Polak, ob[ywate]l ZSRS, ukończył carską Szkołę Podchorążych w Tbilisi, służył w armii carskiej w stopniu [f-]podporucznika[-f]; areszt[owany] dwukrotnie przez organa b[ezpieczeństwa] Ad[żarii] GPU w 1933 r[oku] i w 1935 r[oku] za k[ontr]r[ewolucyjną] działalność, zam[ieszkały] w Batumi przy ul. 9 Marca[i] nr 12.

Oskarżony o to, że był polskim szpiegiem, od 1919 roku do 1920 r[oku] związany był z agentem polskiego wywiadu JURKIEWICZEM i wypełniał jego szpiegowskie zadania.

Przest[ępstwo] przew[idziane] w art. 58–6 i 58–13 KK GSRS.

Oskarż[ony] LINCZEWSKI W[iktor, s.] W[ładysława], wobec przedstawionych mu zarzutów uznał się za winnego.

[e]

[g] LINCZEWSKIEGO Wiktora, s. Władysława, [h] [d-]rozstrzelać[-d]. Jego osobisty majątek skonfiskować.

(Referent: t[owarzysz] MININ)

[b-]Przewodniczący[-b]: (–)[j]

[b-]Członkowie[-b]: (–)[k]

(–)[l]

[b-]Sekretarz[-b]: (–)[ł]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37426, t. 1, s. 203, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/172, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f-f] Podkreślono odręcznie.

[g] Odręcznie postawiono znak: O.

[h] Pod wyrazami: Wiktora, s. Władysława postawiono znak: –.

[i] Było: Marti.

[j] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[k] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[l] Podpis odręczny: CERETELI.

[ł] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 74

1937 grudzień 31, [Tbilisi]. Protokół nr 79 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Mariana Sobka

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]79[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]31 XII[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[e-]NKWD [b-]Adżarii[-e-b].

Sprawa śled[cza] nr 32142 dotycząca oskarżonego SOBEK Mariana, s. Jana, ur. w 1877 r[oku] w Polsce[g], we w[si] Przystań, Polak, ob[ywate]l ZSRS, półanalfabeta, niekarany, do chwili aresztowania pracował w Bat[umskim] Odd[ziale] Gławnieftu na rozlewni, zam[ieszkały] w m[ieście] Batumi.

Oskarżony o to, że jest kontrrewolucyjno-faszystowskim indywiduum, uprawiał kontrrewolucyjną faszystowską agitację, utrzymywał ścisły kontakt z obecnie aresztowanymi i skaz[anymi] za działalność kontrrewolucyjną, utrzymywał ścisły kontakt z agentami zagranicznych wywiadów: STEREM, KŁARFELDEM, LARSENEM.

Przest[ępstwo] przew[idziane] w art. 58–1–a KKG.

Oskarż[ony] SOBEK M[arian] przyznał się do stawianych mu zarzutów.

[f] SOBEK Mariana, s. Jana. [d-]Sprawę skierować do spec[jalnego] kolegium[-d].

(Referent: t[owarzysz] MININ)

[b-]Przewodniczący[-b]: (–)[h]

[b-]Członkowie[-b]: (–)[i]

(–)[j]

[b-]Sekretarz[-b]: (–)[k]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37436, t. 1, s. 293, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/182, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e-e] Podkreślono odręcznie.

[f] Odręcznie postawiono znak: V.

[g] Tak w tekście.

[h] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[i] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[j] Podpis odręczny: CERETELI.

[k] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 75

1937 grudzień 31, [Tbilisi]. Protokół nr 79 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Wiktora Stankiewicza

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]79[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]31 XII[-d] 193[d-]7[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]: [e]

[c-]Postanowiono[-c]:

[f-]NKWD [b-]Adżarii[-f-b].

Sprawa śled[cza] nr 23707 dotycząca oskarżonego STANKIEWICZA Wiktora, s. Antoniego, ur[odzonego] w mieś[cie] Bobrujsk, obwód miński, Polak, ob[ywate]l ZSRS, b[ez]p[artyjny], przed rewolucją pracownik policji, podoficer armii carskiej, był[y] ważny handlowiec do 1927 roku; w [f-]1931 r[oku] skazany na 3 lata za działalność kontr[rewolucyjną], zesłanie odbywał w Archangielsku[-f], do chwili aresztowania pracował jako kier[ujący] gosp[odarstwem] w Domu Wypoczynkowym Związku Piekarzy w Machindżauri, mieszkał tamże.

Osk[arżony] o to, że uprawiał systematyczną kontrrewolucyjną, faszystowską agitację i rozgłaszał kontrrewolucyjne, prowokacyjne pogłoski. Posiadając felukę niejednokrotnie pływał do Turcji, zajmował się kontrabandą. Jest elementem socjalnie niebezpiecznym i obcym.

Przest[ępstwo] przew[idziane] w art. 58–1–a i 58–27 KK GSRS.

Oskarż[ony] STANKIEWICZ W[iktor, s.] A[ntoniego], wobec przedstawionych mu zarzutów, uznał się za winnego.

[e]

[g] STANKIEWICZA Wiktora, s. Antoniego, [h] [d-]rozstrzelać[-d]. Jego osobisty majątek skonfiskować.

(Referent: t[owarzysz] MININ)

[b-]Przewodniczący[-b]: (–)[i]

[b-]Członkowie[-b]: (–)[j]

(–)[k]

[b-]Sekretarz[-b]: (–)[l]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38470, t. 1, s. 288, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/174, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f-f] Podkreślono odręcznie.

[g] Odręcznie postawiono znak: O.

[h] Pod wyrazami: Wiktora, s. Antoniego postawiono odręcznie dwie poziome kreski.

[i] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[j] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[k] Podpis odręczny: CERETELI.

[l] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 76

1938 styczeń 16, [Tbilisi]. Protokół nr 82 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Bolesława Miesojeda

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]82[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]16 I[-d] 193[d-]8[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa śled[cza] [e] nr 10945 DTO GUGB NKWD Zak[aukaskich] D[róg] Ż[elaznych].

MIESOJED[1] Bolesław, s. Wincentego, ur. w 1876 r[oku] w b[yłej] gub[erni] wileńskiej, z narodowości Polak, rodowodu szlacheckiego, żonaty, ob[ywatel] ZSRS, wykształcenie wyższe, do chwili aresztowania pracował jako starszy inżynier Służby Drogowej Zakaukaskich D[róg] Ż[elaznych], zamieszkały w mieś[cie] Tbilisi przy ul. Klary Cetkin nr 73/31.

[b-]Osk[arżony] o to[-b], że będąc k[ontr]r[ewolucyjnie] nastawiony, pod kierownictwem członka k[ontr]r[ewolucyjnej], szkodniczej organizacji DAJDUROWA, dopuszczał się szkodnictwa w Służbie Drogowej Zakaukaskich D[róg] Ż[elaznych] i uprawiał kontrrewolucyjną agitację.

MIESOJED B[olesław, s.] W[incentego], został aresztowany 14 X [19]37 r[oku] i jest przetrzymywany pod strażą przy więzieniu wewnętrznym NKWD Gr[uzińskiej] SRS.

[e]

[f] MIESOJED[A] Bolesław[a], s. Wincentego, [g] ur. w 1876 roku, [d-]rozstrzelać[-d]. Jego osobisty majątek skonfiskować.

[b-]Referent[-b]: Nacz[elnik] 3 Wydz[ia]łu

[b-]Przewodniczący[-b]: (–)[h]

mł[odszy] lejtnant b[ezpieczeństwa] p[aństwowego]

[b-]Członkowie[-b]: (–)[i]

KISIELEWSKIJ[2]

(–)[j]

[b-]Sekretarz[-b]: (–)[k]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38439, t. 1, s. 53, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/104, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: O.

[g] Pod wyrazem: Wincentego postawiono odręcznie znak: –.

[1] Bolesław Miesojed, rozstrzelany 17 I 1938 r. Spis z 3 stycznia 1938 r., podpisali: Żdanow, Mołotow, Kaganowicz, Woroszyłow, „Stalinowskie spisy Gruzji”, CD-ROM, Heinrich Boll Stiftung, South Caucasus, 2013.

[h] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[i] Podpis odręczny: CERETELI.

[j] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[k] Podpis odręczny: MOROZOW.

[2] Aleksiej Michajłowicz Kisielewskij (ur. 1906 r.), młodszy lejtnant bezpieczeństwa państwowego, naczelnik 3 Wydziału DTO GUGB NKWD GSRS; 27 VI 1939 r. zwolniony ze stanowiska starszego śledczego jednostki śledczej NKWD GSRS. Od 1932 r. w WKP(b). Był referentem w 26 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 77

1938 luty 16, [Tbilisi]. Protokół nr 90 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Iwana Cybinskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-]Protokół nr[-b] [c-]90[-c]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [c-]16 II[-c] 193[c-]8[-c] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[d-]Rozpoznano[-d]:

[d-]Postanowiono[-d]:

Sprawa śled[cza] nr 29476 [e] Gagr[yjskiego] Oddz[iału] NKWD.

CYBINSKI Iwan, s. Michała, ur. w 1887 r[oku] we w[si] Dobuczen[g], gmina dobuczyńska, gub[ernia] grodzieńska (Polska)[i]. Na podstawie relacji średnich chłopów [ustalono:] soc[jalne] położenie – pracownik umysłowy, pracował jako kasjer bagażowy w Gruzawtotrieście, b[ez]p[artyjny], wcześniej niekarany, żonaty, obywatel ZSRS.

Wywodząc się z Polski i będąc elementem nastawionym zdecydowanie k[ontr]r[ewolucyjnie] i a[nty]s[owiecko], podczas rozmów w swoim mieszkaniu ze swoim sąsiadem JAGUPOWEM Nikołajem Fiedorowiczem (skazanym obecnie przez Trójkę NKWD GSRS jako k[ontr]r[ewolucyjny] element), dopuszczał się a[nty]s[owieckich] i k[ontr]r[ewolucyjnych] wypowiedzi mających na celu dyskredytację sowieckiej konstytucji. Jednocześnie w rozmowach z JAGUPOWEM, CYBINSKI systematycznie wychwalał życie w faszystowskiej Polsce i jego „wyższość” nad [życiem w] Związku Sowieckim.

Przy okazji wyborów do Rady Najwyższej ZSRS CYBINSKI uprawiał wśród robotników a[nty]s[owiecką] agitację, której celem było doprowadzenie do niepowodzenia [akcji] wyborczej.

Będąc zwerbowanym 2 IV [19]37 r[oku] przez Gagr[yjski] Oddz[iał] NKWD na informatora, CYBINSKI zachowywał się jawnie dwulicowo i nie tylko nie demaskował A[nty]S[owieckie]E[lementy], ale sam podporządkowywał swojemu k[ontr]r[ewolucyjnemu] wpływowi poszczególne osoby. W rezultacie a[nty]s[owieckiej] agitacji CYBINSKIEGO k[ontr]r[ewolucyjne] poglądy zaczął wyrażać skazany za to wcześniej JAGUPOW.

Według opinii lekarza – zdrowy.

[e]

[f] CYBINSKIEGO Iwana, s. Michała, [h] [d-]rozstrzelać[-d]. Jego osobisty majątek skonfiskować.

[b-]Referent[-b]: KARWANOPUŁO

[c-]Przewodniczący[-c]: (–)[j]

[b-]Przewodniczący Trójki[-b]:

[c-]Członkowie[-c]: (–)[k]

[b-d-]Członkowie[-d-b]:

[c-]Sekretarz[-c]: (–)[l]

1.

2.

[b-]Sekretarz[-b]:

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38444, t. 1, s. 103, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/150, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano odręcznie.

[d-d] Zapisano pismem spacjowanym.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: O.

[g] Tak w tekście. Mowa o wsi: Dobuczyn, w 1926 r. włączonej do m. Prużana.

[h] Pod wyrazami: Iwana, s. Michała postawiono odręcznie znak: –.

[i] Tak w tekście.

[j] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[k] Podpis odręczny: CERETELI.

[l] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 78

1938 luty 22, [Tbilisi]. Protokół nr 92 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Szymona Gławackiego

[a-b-]Ś[ciśle] tajne[-b-a]

[b-][c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]92[-d]

posiedzenia Trójki przy Ludowym Komisariacie Spraw Wew[nętrznych] GSRS

z [d-]22 lutego[-c] 1938 r[oku]

Przewodniczący Trójki przy NKWD GSRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

[b-]Sekretarz[-b]

[b-c-]Rozpoznano[-c-b]:

[b-c-]Postanowiono[-c-b]:

Sprawa ś[ledcza] nr 38408

[a-b-]Achałcychskiego[-b-a] RO NKWD GSRS.

GŁAWACKI[1] [b-]Szymon, s. Tomasza[-b], [e]

ur. w 1886 r[oku] w Polsce, b[yła] guber[nia] lubelska, we w[si] Zawalewo[h], b[yły] rejonowy lekarz wet[erynarii], by[ły] członek WKP(b) od [19]24[i] r[oku]. W [19]33 r[oku] aresztowany przez organa GPU za wydawanie fikcyjnych zaświadczeń chłopom, w celu [uzyskania] zwolnienia od [obowiązkowych] dostaw oleju[j], po 17 dniach aresztu zwolniony.

Na podstawie zeznań był[ego] kier[ownika] Rej[onowego] O[ddziału] Z[agospodarowania] achałcychskiego R[ejonowego] K[omitetu] W[ykonawczego] [b-]Kirmana[-b] CHALIŁOWA, GŁAWACKI był członkiem a[nty]s[owieckiej] organizacji, na zlecenie której dopuszczał się aktów szkodnictwa w dziedzinie hodowli.

GŁAWACKI przyznał się do winy i zeznał, że k[ontr]r[ewolucyjne] rozmowy o istnieniu szkodnicz[ych] organizacji w hodowli prowadził z nim był[y] nacz[elnik] Zarządu Wet[erynaryjnego] Lud[owego] Kom[isariatu] Rol[nictwa] Gruzji – KUTUBIDZE (KUTUBIDZE to figurant procesu dotyczącego hodowli, decyzją sądu rozstrzelany).

[Przestępstwo przewidziane] w art. 58–7 i 58–11 KK GSRS.

[e]

[f] GŁAWACKIEGO [b-]Szymona, s. Tomasza[-b], [g] [d-]rozstrzelać[-d]. Jego osobisty majątek skonfiskować.

Referent: t[owarzysz]

[d-]Przewod[niczący][-d]: (–)[k]

[b-]Przewodniczący Trójki[-b]:

[d-]Członkowie[-d]: (–)[l]

[b-]Członkowie[-b]:

(–)[ł]

[b-]Sekretarz[-b]:

[d-]Sekr[etarz][-d]: (–)[m]

MSW Gruzji, f. 8, d. 38446, t. 1, s. 167, maszynopis.

AIPN, 2907/168, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: O.

[g] Pod wyrazami: Siemiona, s. Tomasza postawiono odręcznie znak: –.

[h] Tak w tekście. Prawdopodobnie mowa o wsi: Zawałów (rzadziej: Zawalów), pow. hrubieszowski, gub. lubelska.

[i] Nazwa WKP(b) funkcjonowała dopiero od XIV Zjazdu partii w 1925 r., ale tak w tekście.

[j] Było błędnie: masdo. Można także tłumaczyć, że mowa o dostawach masła.

[1] Szymon Gławacki, brak daty aresztowania i rozstrzelania. Spis z 19 kwietnia 1938 r., podpisali: Stalin, Mołotow, Kaganowicz, Żdanow, „Stalinowskie spisy Gruzji”, CD-ROM, Heinrich Boll Stiftung, South Caucasus, 2013.

[k] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[l] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[ł] Podpis odręczny: CERETELI.

[m] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 79

1938 marzec 3, [Tbilisi]. Protokół nr 95 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Henryka Griniewskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]95[e][-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]3 III[f][-d] 193[d-]8[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruz[ińskiej] SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[g]

[a-]Sprawa śled[cza] nr 30682 DTO Zak[aukaskich] D[róg] Ż[elaznych][-a].

GRINIEWSKI[1] Henryk, s. Teodora, ur. w 1869 r[oku] w mieś[cie] Kutaisi, [pochodzący] z byłej szlachty, Polak, ob[ywate]l ZSRS, do żadnej partii nie należał, niekarany, do chwili aresztowania profesor Akademii Artystycznej w m[ieście] Tbilisi.

Osk[arżony] o to, że był rezydentem trzech ob[cych] wywiadów i na przestrzeni 20 lat prowadził działalność wywiadowczo-szpiegowską na rzecz ob[cych] państw. Dostarczał obcym wywiadom materiały o charakterze szpiegowskim, a w celu prowadzenia swojego rozpoznania werbował agenturę.

Został aresztowany 15 XII [19]37 r[oku] i jest przetrzymywany w tbiliskim więzieniu.

[g]

[h] GRINIEWSKIEGO Henryka, s. Teodora, [3]ur. w 1869 r[oku], [d-]rozstrzelać[-d]. Jego osobisty majątek skonfiskować.

Referent: Nacz[elnik] 5 Wydziału DTO

Przewodniczący: (–)[j]

Zak[aukaskich] D[róg] Ż[elaznych]

Członkowie: (–)[k]

AWIERIN

(–)[l]

Sekretarz: (–)[ł]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38449, t. 1, s. 244, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/179, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Było: 4, następnie odręcznie poprawiono.

[f] Było: II, następnie odręcznie poprawiono.

[g] Odręcznie postawiono znak: V.

[h] Odręcznie postawiono znak: O.

[i] Pod wyrazem: Teodora postawiono odręcznie znak: –.

[1] Henryk Griniewski, rozstrzelany 4 III 1938 r. Spis z 14 lutego 1938 r., podpisali: Stalin, Mołotow, Żdanow, „Stalinowskie spisy Gruzji”, CD-ROM, Heinrich Boll Stiftung, South Caucasus, 2013.

[j] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[k] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[l] Podpis odręczny: CERETELI.

[ł] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 80

1938 marzec 3, [Tbilisi]. Protokół nr 95 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Henryka Klepackiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]95[e][-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]3 III[f][-d] 193[d-]8[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruz[ińskiej] SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[g]

[a-]Spr[awa] śled[cza] nr 13 DTO Zak[aukaskich] D[róg] Ż[elaznych][-a].

KLEPACKI[1] Henryk, s. Andrzeja, ur. w 1895 r[oku] w mieś[cie] Warszawa, [i-]Polak[-i], b[ez]part[yjny], ob[ywate]l ZSRS; w 1931 r[oku] skazany za działalność antysowiecką na 3 lata obozu konc[entracyjnego]. Do chwili aresztowania wytwórca nakryć głowy.

Osk[arżony] o to, że był rezydentem ob[cego] wywiadu i dostarczał mu materiały o charakterze szpiegowskim. W 1931 r[oku] zataił w śledztwie swoją szpiegowską działalność.

Został aresztowany 13 I [19]38 r[oku] i jest przetrzymywany w tbiliskim więzieniu.

[g]

[h] KLEPACKI[EGO] Henryk[a], s. Andrzeja, [j] ur. w 1895 r[oku], [d-]rozstrzelać[-d]. Jego osobisty majątek skonfiskować.

Referent: Nacz[elnik] 5 Wydziału DTO GUGB

Przewodniczący: (–)[k]  

NKWD Zak[aukaskich] D[róg] Ż[elaznych]

Członkowie: (–)[l]

lejtnant bezpieczeństwa pań[stwowego]

(–)[ł]

AWIERIN

(–)[m]

Sekretarz:

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38449, t. 1, s. 231, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/177, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Było: 4, następnie odręcznie poprawiono.

[f] Było: II, następnie odręcznie poprawiono.

[g] Odręcznie postawiono znak: V.

[h] Odręcznie postawiono znak: O.

[i-i] Podkreślono odręcznie.

[j] Pod wyrazem: Andrzeja postawiono odręcznie znak: –.

[k] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[1] Henryk Klepacki, brak daty rozstrzelania. Spis z 14 lutego 1938 r., podpisali: Stalin, Mołotow, Żdanow, „Stalinowskie spisy Gruzji”, CD-ROM, Heinrich Boll Stiftung, South Caucasus, 2013.

[l] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[ł] Podpis odręczny: CERETELI.

[m] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 81

1938 marzec 3, [Tbilisi]. Protokół nr 95 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Władimira Pietkiewicza

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]95[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]3 III[e][-d] 193[f-]8[-f] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[g]

Spr[awa] śled[cza] nr 12347

5 Oddziału UGB NKWD Gruz[ińskiej] SRS.

Dotycząca oskarżonego PIETKIEWICZ[A][1] Władimira, s. Józefa, ur. w 1913 r[oku] w mieś[cie] Leningrad[j], robotnik, Polak, wykszt[ałcenie] średnie, stanu wolnego, od 1936 r[oku] był czł[onkiem] WLKSM, w październiku 1937 r[oku] wykluczony za szkodnictwo. Do chwili aresztowania pirotechnik Magazynu Wojsk[owego Nr] 58 Zak[aukaskiego] O[kręgu] W[ojskowego] w stopniu technika wojsk[owego] 2 rangi.

Osk[arżony] o to, że od m[iesią]ca marca 1937 r[oku] był członkiem k[ontr]r[ewolucyjnej] wojskowej, szkodniczej organizacji i prowadził szkodniczą działalność w Magazynie Wojskowym [Nr] 58 Zak[aukaskiego] O[kręgu] W[ojskowego].

[g]

[h] PIETKIEWICZ[A] Władimira, s. Józefa, [i] [d-]rozstrzelać[-d]. Jego osobisty majątek skonfiskować.

PIETKIEWICZ w całości przyznał się do winy.

Tzn. [przyznał się] do przestęp[stwa] przewidz[ianego] w art. 58–7, 58–8 i 58–11 KK Gr[uzińskiej] SRS.

Referent: DUDKIN

[b-]Przewodniczący[-b]: (–)[k]

[b-]Członkowie[-b]: (–)[l]

(–)[ł]

[b-]Sekretarz[-b]: (–)[m]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38449, t. 1, s. 223, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/176, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Było: lutego, następnie odręcznie poprawiono.

[f-f] Zapisano maszynowo.

[g] Odręcznie postawiono znak: V.

[h] Odręcznie postawiono znak: O.

[i] Pod wyrazem: Józefa postawiono odręcznie znak: ––.

[j] Tak w tekście.

[1] Władimir Pietkiewicz, aresztowany 4 XI 1937 r., rozstrzelany 4 III 1938 r. Spis z 14 lutego 1938 r., podpisali: Stalin, Mołotow, Żdanow, „Stalinowskie spisy Gruzji”, CD-ROM, Heinrich Boll Stiftung, South Caucasus, 2013.

[k] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[l] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[ł] Podpis odręczny: CERETELI.

[m] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 82

1938 marzec 8, [Tbilisi]. Protokół nr 98 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Waleriana i Rozalii Bojnowskich

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-]Protokół nr[-b] [c-]98[-c]

posiedzenia Trójki przy Ludowym Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [c-]8 III[-c] 193[c-]8[-c] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[d-]Rozpoznano[-d]:

[e]

[d-]Postanowiono[-d]:

Sprawa ś[ledcza] nr 35215 Gagryjskiego Oddziału NKWD Abchaskiej ASRS dotycząca oskarżonego:

[a-]BOJNOWSKIEGO[-a] Waleriana, s. Al[eksan]dra, ur. w [f-]1901[-f] r[oku] w mieś[cie] Kijów (USRS)[g], [pochodzącego] z mieszczan, syna urzędnika, zatrudnionego w charakterze gł[ównego] księgowego w W[ydziale] D[rogowym] NKWD ZSRS Pilenkowo, żonatego, b[ez]p[artyjnego], z narodowości Polaka, ob[ywate]la ZSRS, który ukończył 8 kl[as] polskiego gimnazjum, skazanego w 1934 r[oku] przez sąd lud[owy] na 6 m[iesię]cy robót przym[usowych] za lekceważący stosunek do obowiązków służbowych.

[a-f-]BOJNOWSKA[-f-a] (WOŁOSIEWICZ) Rozalia, c. Michała, ur. w [f-]1901[-f] r[oku] w Polsce[h], m[iasto] Białystok, pochodzenie robotnicze, gospodyni domowa, zamężna, b[ez]part[yjna], ob[ywatel]ka ZSRS, z narodowości Polka, ukończyła 5 kl[as] gimnazjum, wcześniej niekarana.

[b-]BOJNOWSKI[-b] W[alerian], s. Al[eksandra], był dwukrotnie zwalniany ze służby, jako szkodnik: w m[ieście] Uljanowsk w Zakładach Nr 3, pracując jako księgowy, w marcu [19]33 r[oku] został zwolniony z pracy za przejawy złośliwego lekceważenia obowiązków służbowych, za co został oddany pod sąd. Sąd lud[owy] skazał go na 6 m[iesię]cy robót przym[usowych].

Pracując jako księgowy w Zarządzie Portu Soczi, 22 XI [19]37 r[oku] został zwolniony z pracy za dopuszczenie się nadużyć w służbie oraz paraliż finansów i zaopatrzenia. W 1936 r[oku] Mytiszczański RO NKWD odebrał BOJNOWSKIEMU broń palną typu Browning, którą przechowywał, nie posiadając właściwego zezwolenia. Będąc tajnym współpracownikiem organów NKWD od 1931 r[oku] aż do dnia aresztowania zachowywał się dwulicowo, nie informując organów NKWD o tym, że jego żona posiada krewnych mieszkających w Polsce, z których dwaj bracia służą w Wojsku Polskim, co skrzętnie ukrywał podczas wypełniania ankiety. Nie zawiadomił organów NKWD, że jego żona jest a[nty]s[owieckim] elementem. Pracując w wojskowym Zakładzie Nr 8 w Mytiszczi pod Moskwą, organizował grupowe spotkania kolegów z pracy, na których prowadzono a[nty]s[owieckie] rozmowy, co także ukrywał przed [e] organami NKWD.

BOJNOWSKA R[ozalia, c.] M[ichała], przybyła z Polski do był[ej] Rosji carskiej w 1915 roku razem ze swoimi braćmi WOŁOSIEWICZEM Izydorem i Władysławem, jako uciekinierka. Podczas ewakuacji uciekinierów w 1921 r[oku] brat WOŁOSIEWICZ Izydor emigrował z powrotem do Polski, a brat WOŁOSIEWICZ Władysław emigrował do Polski z Armii Cz[erwonej] później; posiada także dwóch braci, którzy służą w Wojsku Polskim, jako piloci wojskowi[i]. W 1927 roku jej brat Władysław ustalił przez polski konsulat miejsce jej zamieszkania i BOJNOWSKA Rozalia odnowiła korespondencję ze swoimi braćmi przebywającymi w Polsce. Będąc patriotką swojej ojczyzny – Polski, BOJNOWSKA R[ozalia, c.] M[ichała], nienawidzi Związku Sowieckiego, dopuszcza się systematycznych a[nty]s[owieckich] wypowiedzi pod adresem władzy sow[ieckiej]. Wyraża współczucie wobec „byłych” osób, które zostały poddane represjom ze strony władzy sow[ieckiej], wyraża niezadowolenie z sowieckich filmów kinowych, jako posiadających zabarwienie rewolucyjne. Słucha tylko zagranicznych audycji radiowych, a przede wszystkim z Polski i polską mszę. Mieszkając w mieś[cie] Moskwie żarliwie odwiedzała polski kościół.

Według orzeczenia lekarza – [obydwoje] zdrowi.

[e]

BOJNOWSKIEGO Waleriana, s. Al[eksan]dra, [skierować] [c-]do ITŁ na dziesięć lat, od[bywanie kary] li[czyć] od[-c] 25 lutego 1938 roku.

[e] BOJNOWSKĄ Rozalię, c. Michała, [skierować] [c-]do ITŁ na dziesięć lat, od[bywanie kary] li[czyć] od[-c] 2 marca 1938 roku.

Referent:

[d-]Przewod[niczący][-d]: (–)[j]

[b-]Przewodniczący Trójki[-b]:

[d-]Członkowie[-d]: (–)[k]

[b-d-]Członkowie[-d-b]:

1)

(–)[l]

2)

[d-]Sekr[etarz][-d]: (–)[ł]

[b-]Sekretarz[-b]:

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38450, t. 1, s. 207–207a, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/173, k. 2–3, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano odręcznie.

[d-d] Zapisano pismem spacjowanym.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f-f] Podkreślono odręcznie.

[g] Tak w tekście.

[h] Tak w tekście.

[i] Tak w tekście.

[j] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[k] Podpis odręczny: CERETELI.

[l] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[ł] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 83

1938 marzec 13, [Tbilisi]. Protokół nr 100 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Piotra Dambkowskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]100[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]13[-d] [e-]marca[-e] 193[e-]8[-e] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[f]

Spr[awa] nr 14782.

5 Oddział UGB NKWD GSRS.

Oskarżonego DAMBKOWSKIEGO Piotra, s. Teofila, ur. w 1895 r[oku] w Kutaisi, b[ez]p[artyjny], stan wolny, Polak, wykształcenie średnie wojskowe, księgowy, był[y] oficer carskiej armii. Rodzona siostra DAMBKOWSKIEGO – Anna, c. Teofila, od 1921 [roku] do 1923 r[oku] służyła w polskim konsulacie w m[ieście] Tbilisi.

Od 1919 [roku] do 1920 r[oku] służył dobrowolnie w oddziale pogr[anicznym] angielskich wojsk interwencyjnych w Batumi.

Do chwili aresztowania księgowy Mkierowgasagiebu.

Osk[arżony] o to, że zajmował się działalnością szpiegowską na rzecz Polski.

W 1927 r[oku] zwerbował w celu działalności szpiegowskiej na rzecz Polski LENKOWSKIEGO, otrzymywał od niego systematyczne informacje o stanie składu NKO Nr 205 i jednostkach garnizonu tbiliskiego,

tzn. [oskarżony] o przestępstwo przewidziane w art. 58–1, p. „a” KK Gr[uzińskiej] SRS.

Do przedstawionych mu zarzutów DAMBKOWSKI się nie przyznał, jednakże został zdemaskowany przez zeznania świad[ka] i konfrontację z LENKOWSKIM.

[f]

[g] DAMBKOWSKIEGO Piotra, s. Teofila, [h] [d-]rozstrzelać[-d]. Jego osobisty majątek skonfiskować.

[a-]Referent[-a]: ISASZWILI[1]

[b-]Przewodniczący[-b]: (–)[i]

[c-]Członkowie[-c]: (–)[j]

(–)[k]

Sekretarz: (–)[l]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38452, t. 1, s. 33, maszynopis

AIPN, 2907/84, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e-e] Zapisano maszynowo.

[f] Odręcznie postawiono znak: V.

[g] Odręcznie postawiono znak: O.

[h] Pod wyrazami: Piotra, s. Teofila postawiono odręcznie znak: –.

[i] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[j] Podpis odręczny: CERETELI.

[k] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[l] Podpis odręczny: MOROZOW.

[1] Leonid Gierorgijewicz Isaszwili (ur. 1911 r.), funkcjonariusz 5 Oddziału UGB NKWD GSRS. Od 1939 r. członek WKP(b). Był referentem w 15 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 84

1938 marzec 13, [Tbilisi]. Protokół nr 100 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Iwana Jaworskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-][c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]100[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]13 III[-d] 193[d-]8[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[e]

W sprawie śled[czej] nr [d-]35072[-d][f] NKWD Abchaskiej SRS dotyczącej oskarżenia z art. 58–7 KK SRS Gruzji.

JAWORSKIEGO Iwana, s. Stefana, ur. we w[si] Zarutiejcy[h], rejon mostowiecki[i], obwód kijowski, Polak, ob[ywate]l ZSRS, pochodzenie robotnicze, b[ez]partyjny, wykształcenie podstawowe, wcześniej niekarany, do chwili aresztowania pracował jako mechanik w tkwarczelskiej kopalni węgla kamiennego[j].

Należał do k[ontr]r[ewolucyjnej] trockistowsko-szpiegowskiej, dywersyjno-powstańczej organizacji, której celem było usunięcie władzy sowieckiej i odbudowanie ustroju kapitalistycznego drogą zbrojnego powstania, szpiegostwa, szkodnictwa i terroru wobec członków rządu i partii. Został zwerbowany do k[ontr]r[ewolucyjnej] szkodniczej działalności przez jednego z przywódców k[ontr]r[ewolucyjnej] szkodniczej organizacji, skazanego wcześniej, inżyniera SWIRAWA I.T., na zlecenie której prowadził na terenie kopalni szkodniczą działalność, dokonując awarii aparatury i sprzętu, przez co naraził państwo na duże straty materialne.

[e]

[g] JAWORSKIEGO Iwana, s. Stefana, [d-]ur. w 1896 [roku], rozstrzelać[-d]. Jego osobisty majątek skonfiskować.

(Referent: KARWANOPUŁO)

[b-]Przewod[niczący] Trójki[-b]: (–)[k]

[b-]Członkowie Trójki[-b]: (–)[l]

(–)[ł]

[b-]Sekretarz Trójki[-b]: (–)[m]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38452, t. 1, s. 60, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/112, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Było: 29253, następnie odręcznie poprawiono.

[g] Odręcznie postawiono znak: O.

[h] Tak w tekście. Prawdopodobnie mowa o wsi: Zarudzie

[i] Tak w tekście. Prawdopodobnie mowa o rejonie: Mostyszcze.

[j] Przekreślony maszynowo, nieczytelny wyraz.

[k] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[l] Podpis odręczny: CERETELI.

[ł] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[m] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 85

1938 marzec 13, [Tbilisi]. Protokół nr 100 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Nikołaja Kotiełowicza

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]100[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]13[-d] [e-]marca[-e] 193[e-]8[-e] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruz[ińskiej] SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa śled[cza] nr 14151

5 Oddziału UGB NKWD Gruz[ińskiej] SRS.

Oskarż[onego] KOTIEŁOWICZA Nikołaja, s. Iwana, ur. w 1895 r[oku], Polak, b[ez]p[artyjny], pochodzenie szlacheckie, syn był[ego] pułkownika carskiej armii, urzędnik, do chwili aresztowania farmaceuta apteki centralnej kliniki;

osk[arżony] o to, że będąc nastawiony szowinistycznie oraz wywodząc się z wrogiego nam środowiska zajmował się a[nty]s[owiecką] agitacją i tendencyjnym wypytywaniem o życie i warunki bytowe cz[erwonoarmis]tów w jednostkach oraz sposoby korespondencji z rodzinami,

tzn. [oskarżony o] znamiona przestępstwa przewidzianego w art. 58–1–a i 58–10 KK Gruz[ińskiej] SRS.

KOTIEŁOWICZ nie przyznał się w pełni do przedstawionych mu zarzutów.

[f] KOTIEŁOWICZA Nikołaja, s. Iwana, [skierować] [d-]do ITŁ na dziesięć lat, od[bywanie kary] li[czyć] od[-d] 10 stycznia 1938 roku.

Referent: JENUKIDZE[1]

[b-]Przewodniczący[-b]: (–)[g]

[b-]Członkowie[-b]: (–)[h]

(–)[i]

[b-]Sekretarz[-b]: (–)[j]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38452, t. 1, s. 44, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/92, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e-e] Zapisano maszynowo.

[f] Odręcznie postawiono znak: V.

[g] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[h] Podpis odręczny: CERETELI.

[1] Andriej Gieorgijewicz Jenukidze (ur. 1906 r.), funkcjonariusz 5 Oddziału UGB NKWD GSRS. Od 1926 r. członek WLKSM Gruzji, od 11 VI 1938 r. kandydat na członka WKP(b). Był referentem w 31 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

[i] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[j] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 86

1938 marzec 13, [Tbilisi]. Protokół nr 100 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Jerzego Łabuca

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]100[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]13 III[-d] 193[d-]8[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[e]

W sprawie śled[czej] nr [d-]35058[-df] NKWD Abchazji dotyczącej osk[arżenia] z art. 58–7 i 58–10 KK SRS Gruzji

ŁABUC[A] Jerzego, s. Adolfa, ur. w 1910 roku w m[ieście] Batumi, Polak, ob[ywate]l ZSRS, pochodzący z rodziny urzędniczej, wykształcenie średnie, b[ez]partyjny, z zawodu kamieniarz i majster budowlany, do chwili aresztowania pracował jako majster w Oddziale Budownictwa Ogólnego tkwarczelskiej kopalni węgla kamiennego, wcześniej niekarany.

Był członkiem k[ontr]r[ewolucyjnej] dywersyjno-szkodniczej organizacji, na zlecenie której prowadził działalność szkodniczą przy budowie fabryki wzbogacania węgla tkwarczelskiej kopalni węgla kamiennego oraz przy budowie domów mieszkalnych przeznaczonych dla robotników, przez co naraził kopalnię na duże straty materialne. Oprócz tego prowadził działalność szkodniczą przy remoncie stołówki tkwarczelskiego Wydziału AbchazObpitu[1].

Będąc wrogo nastawiony do aktualnego ustroju prowadził systematycznie k[ontr]r[ewolucyjną] agitację, rzucał oszczerstwa na sow[iecki] rząd i partię.

[e]

[g] ŁABUC[A] Jerzego, s. Adolfa, [d-]rozstrzelać[-d].

Jego osobisty majątek skonfiskować.

(Referent: KARWANOPUŁO)

[b-]Przewod[niczący] Trójki[-b]: (–)[h]

[b-]Członkowie Trójki[-b]: (–)[i]

(–)[j]

[b-]Sekretarz[-b]: (–)[k]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38452, t. 1, s. 97, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/147, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Było: 29253, następnie odręcznie poprawiono.

[g] Odręcznie postawiono znak: O.

[1] AbchazObpit (Abchazskoje obszczestwiennoje pitanije) – Abchaska Kuchnia Komunalna, przedsiębiorstwo zajmujące się zbiorowym żywieniem.

[h] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[i] Podpis odręczny: CERETELI.

[j] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[k] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 87

1938 marzec 14, [Tbilisi]. Protokół nr 101 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Marii Cej

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]101[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]14 III[-d] 193[d-]8[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[-c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[e]

[a-]NKWD [b-]Adżarii[-b-a].

Sprawa śled[cza] nr 36492 dotycząca oskarżonej CEJ Marii, c. Józefa, ur. w 1906 r[oku] w mieś[cie] Warszawa (Polska)[f], Polka, ob[ywatel]ka ZSRS, w latach 1928–1933 poddana Niemiec, zamężna, wykszt[ałcenie] podstawowe (6 klas), bez określ[onego] miejsca zatr[udnienia]. Mieszkała we w[si] Ferija, r[ej]on batumski, niekarana.

Oskarżona o to, że jest żoną aresztowanego szpiega niemieckiego, aresztowanego w sierpniu 1937 r[oku], u niej także zostali aresztowani ojciec i brat w 1937 r[oku] za działalność k[ontr]r[ewolucyjną].

Oskarż[ona] CEJ M[aria, c.] J[ózefa], utrzymywała także kontakty z tur[eckim] konsulatem. 10 III [19]38 r[oku] odwiedziła konsulat tur[ecki] i prowadziła rozmowy z konsulem.

Oskarż[ona] CEJ przyznała się do odwiedzenia konsulatu i rozmowy z konsulem, odrzuca [zarzut] działalności szpiegowskiej.

Przest[ępstwo] przewidz[iane] w art. 58–6 KK GSRS.

[e] CEJ Marię, c. Józefa,

[skierować] [d-]do ITŁ na dziesięć lat,

od[bywanie kary] li[czyć] od[-d] 11 marca [19]38 roku.

(Referent: t[owarzysz] SANA[KO]JEW[1])

[b-]Przewodniczący[-b]: (–)[g]

[b-]Członkowie[-b]: (–)[h]

[b-]Sekretarz[-b]: (–)[i]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38453, t. 1, s. 76, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/129, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Tak w tekście.

[g] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[h] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[i] Podpis odręczny: MOROZOW.

[1] Aleksiej Jasonowicz Sanakojew (ur. 1909 r.), funkcjonariusz NKWD Adżarskiej ASRS. Od 1923 r. członek WLKSM Gruzji. Od kwietnia 1938 r. kandydat na członka WKP(b). Był referentem w 28 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 88

1938 marzec 19, [Tbilisi]. Protokół nr 103 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Witolda Mielczarskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]103[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]19[-d] [e-]marca[-e] 193[e-]8[-e] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruz[ińskiej] SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[f]

Sprawa śled[cza] 4 Oddziału UGB NKWD GSRS nr 14455 dotycząca oskarżonego MIELCZARSKIEGO Witolda, s. Bronisława, ur. w 1910 r[oku] w mieś[cie] Tbilisi, Polaka, ob[ywate]la ZSRS, b[ez]p[artyjnego], wykształcenie wyższe, inżyniera elektryka, niekaranego, syna represjonowanych polskich szpiegów, MIELCZARSKICH. W chwili aresztowania [w wojsku] nie służył.

[b-]Oskarżony[-b] o to, że jest aktywnym członkiem kontrrewolucyjnej antysowieckiej grupy, do której wprowadził go BOBROW Władimir i na przestrzeni szeregu lat prowadził aktywną kontrrewolucyjną działalność. Wśród swoich znajomych prowadził systematycznie k[ontr]r[ewolucyjną] i a[nty]s[owiecką] agitację, szczególnie wtedy, kiedy organa NKWD represjonowały jego krewnych i siostrę, Galinę BOŁKWADZE.

W pełni przyznał się do winy.

[f] [g] MIELCZARSKIEGO Witolda, s. Bronisława, [skierować] [d-]do ITŁ na dziesięć lat, od[bywanie kary] li[czyć] od[-d] 3 lutego 1938 roku.

(Referent: tow[arzysz] ODISZARIJA)

[b-]Przewodniczący Trójki[-b]: (–)[h]

[b-c-]Członkowie[-c-b]: (–)[i]

(–)[j]

[b-]Sekretarz[-b]: (–)[k]

4/PK[l]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38454, t. 1, s. 86, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/139, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e-e] Zapisano maszynowo.

[f] Odręcznie postawiono znak: V.

[g] Odręcznie postawiono ukośną kreskę.

[h] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[i] Podpis odręczny: CERETELI.

[j] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[k] Podpis odręczny: MOROZOW.

[l] Liczba wykonanych kopii oraz inicjały osoby sporządzającej protokół.

Nr 89

1938 marzec 19, [Tbilisi]. Protokół nr 103 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Grzegorza Butkowskiego i innych

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]103[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]19[-d] [e-]marca[-e] 193[e-]8[-e] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruz[ińskiej] SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[f]

Sprawa śled[cza] Borżomskiego RO NKWD GSRS nr 23957 dotycząca oskarżonych:

[...]

[f]

3. BUTKOWSKIEGO Grzegorza, s. Dominika, ur. w 1908 r[oku] w mieś[cie] Tbilisi, zam[ieszkałego] w m[ieście] Borżomi, Polak, ob[ywate]l ZSRS, pochodzący ze [środowiska] urzędniczego, do chwili aresztowania mechanik Zakładów Metalowych[1], był[y] członek WKP(b), wykluczony [z partii] w związku z aresztowaniem.

[Oskarżony] [b-c-]o to, że[-c-b] był członkiem szkodniczo-dywersyjnej organizacji, zwerbowany do niej przez k[ontr]r[ewolucjonistę] TABATADZE Nikołaja i na zlecenie wymienionego uprawiał szkodnictwo w procesie produkcji.

[...]

[...]

[f] [g] 3. BUTKOWSKIEGO Grzegorza, s. Dominika, [skierować] [d-]do ITŁ na dziesięć lat, od[bywanie kary] li[czyć] od[-d] 25 lutego 1938 r[oku].

[...]

(Referent: tow[arzysz] LEŻAWA[2])

[b-]Przewodniczący Trójki[-b]: (–)[h]  

[b-c-]Członkowie[-c-b]: (–)[i]

(–)[j]

[b-]Sekretarz[-b]: (–)[k]

4/PK[l]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37424, t. 1, s. 122, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/157, k. 2–3, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e-e] Zapisano maszynowo.

[f] Odręcznie postawiono znak: V.

[g] Odręcznie postawiono ukośną kreskę.

[h] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[1] Dokładnie: Kliepocznyj zawod – zakłady, gdzie wytwarzano nity i spajano nimi części urządzeń.

[2] Aleksandr Maksimowicz Leżawa (ur. 1903 r.), funkcjonariusz Borżomskiego RO NKWD GSRS. Od 28 VII 1931 r. członek WKP(b). Był referentem w 26 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

[i] Podpis odręczny: CERETELI.

[j] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[k] Podpis odręczny: MOROZOW.

[l] Liczba wykonanych kopii oraz inicjały osoby sporządzającej protokół.

Nr 90

1938 kwiecień 20, [Tbilisi]. Protokół nr 107 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Stanisława Dudzika

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]107[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]20 IV[-d] 193[d-]8[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruz[ińskiej] SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[e]

Sprawa śled[cza] nr 37531 Sygnachskiego RO NKWD GSRS dotycząca oskarżonego DUDZIKA Stanisława, s. Szymona, ur. w 1869 roku, żonatego, z narodowości Polaka, poddanego ZSRS, obywatelstwo sow[ieckie] przyjął po rewolucji, b[ez]p[artyjny], ochroniarz kantoru Zarządu Kopalni Gruznieftu.

DUDZIK S[tanisław, s.] S[zymona], jest oskarżony o to, że w lecie 1937 r[oku] podczas rozmowy ze swoją córką wychwalał k[ontr]r[ewolucyjność] TROCKIEGO i wyrażał nadzieję, że dojdzie on do władzy.

[Oskarżony] przyznał się do postawionych mu zarzutów, [f-]a także[-f] został zdemaskowany przez zeznania BARNOWEJ.

[e] DUDZIKA Stanisława, s. Szymona, [e][d-]uwolnić[-d].

Referent: Nacz[elnik] Sygnachskiego RO NKWD

[b-]Przewodniczący Trójki[-b]: (–)[g]

lejtnant b[ezpieczeństwa] p[aństwowego]

[b-]Członkowie[-b]: (–)[h]

[d-](KWICARIDZE)[-d][1]

[b-]Sekretarz[-b]: (–)[i]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38457, t. 1, s. 148, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/164, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f-f] Nadpisano odręcznie.

[g] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[h] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[i] Podpis odręczny: MOROZOW.

[1] Iwan Nikiforowicz Kwicaridze (ur. 1904 r.), lejtnant bezpieczeństwa państwowego, od 2 XII 1937 r. naczelnik Sygnachskiego RO NKWD GSRS. Od 1928 r. członek WKP(b). Był referentem w 33 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 91

1938 kwiecień 21, [Tbilisi]. Protokół nr 108 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Antoniego Chmielewskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]108[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]21 IV[-d] 193[d-]8[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa śled[cza] [e] nr 34208 [f-]Onyjskiego[-f] RO NKWD Gr[uzińskiej] SRS.

1. CHMIELEWSKI Antoni, s. Stefana, ur. w 1909 r[oku] we w[si] Toporyszcze, rejon wołodarski, zamieszkały w m[ieście] Oni, robotnik, z narodowości Polak, obywatel ZSRS, pochodzący z rodziny rozkułaczonych [chłopów], wykształcenie podstawowe, b[ez] dokumentów, b[ez]part[yjny], żonaty, wcześniej niekarany.

Oskarżony o to, że w 1929 roku dopuszczał się próby nielegalnego przekroczenia granicy sow[ieckiej], został skazany i zesłany na 3 lata, nie odsiedział wyroku tylko zbiegł. Pochodząc z rodziny rozkułaczonych [chłopów] przejawiał z tego powodu a[nty]sow[ieckie] postawy; w k[ontr]r[ewolucyjny], oszczerczy sposób wyrażając przekonanie w nieuchronny upadek tegoż [systemu], wychwalał stary system, tzn. [jest oskarżony] o przestępstwo przewidziane w art. 58–10 KK Gr[uzińskiej] SRS. Do stawianych mu zarzutów przyznał się częściowo.

[e]

[g] CHMIELEWSKIEGO Antoniego, s. Stefana, [d-]rozstrzelać[-d]. Jego osob[isty] majątek skonfiskować.

(Referent: [b-]Nacz[elnik][-b] RO

[d-]Przewod[niczący][-d]: (–)[h]

[b-]sierżant b[ezpieczeństwa] p[aństwowego][-b]

[d-]Członkowie[-d]: (–)[i]

MAGRADZE[1])

[d-]Sekr[etarz][-d]: (–)[j]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38458, t. 1, s. 34, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/85, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f-f] Podkreślono odręcznie.

[g] Odręcznie postawiono znak: O.

[h] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[i] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[j] Podpis odręczny: MOROZOW.

[1] Szałwa Noszriewanowicz Magradze, sierżant bezpieczeństwa państwowego, naczelnik Onijskiego RO NKWD GSRS. Od 1950 r. zastępca ministra MWD Adżarskiej ASRS. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 92

1938 kwiecień 21, [Tbilisi]. Protokół nr 108 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Konstantego Chmielewskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]108[e][-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]21[f] IV[-d] 193[d-]8[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruz[ińskiej] SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa śled[cza] [g] nr 157[h] DTO GUGB NKWD Z[a]kau[kaskich] D[róg] Ż[elaznych].

CHMIELEWSKI Konstanty, s. Iwana, ur. w 1888 r[oku] w m[ieście] Chaszuri, z narodowości Polak, ob[ywatel] ZSRS, b[ez]p[artyjny], żonaty, w 1925 r[oku] skazany na 1 rok za defraudację, w 1933 r[oku] podejrzany o szpiegostwo i aresztowany, do chwili aresztowania st[arszy] ekonomista Oddziału Dyspozytorni Sł[użby] Ruchu Zarządu Z[a]kau[kaskich] D[róg] Ż[elaznych].

[b-]Oskarżony[-b] o to, że będąc wrogo nastawiony do władzy sow[ieckiej] systematycznie powadził a[nty]s[owiecką] agitację i wywoływał niezadowolenie wśród robotników wydziału, poprzez gmatwanie ewidencji pracy w parku wagonów.

Aresztowany 16 IV [19]38 r[oku] i przetrzymywany w tbiliskim więzieniu.

[g]

[i] CHMIELEWSKIEGO Konstantego, s. Iwana, ur. w 1888 r[oku], [d-]rozstrzelać[-d]. Jego osob[isty] majątek skonfiskować.

Referent: Pełn[omocnik] oper[acyjny] 1 Wyd[ziału]

[b-]Przewodniczący[-b]: (–)[j]

mł[odszy] lejtnant b[ezpieczeństwa] p[aństwowego]

[b-]Członkowie[-b]: (–)[k]

WOLFENZON

[b-]Sekretarz[-b]: (–)[l]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38458, t. 1, s. 12, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/62, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Było: 107, następnie odręcznie poprawiono.

[f] Było: 20, następnie odręcznie poprawiono.

[g] Odręcznie postawiono znak: V.

[h] Odręcznie postawiono na cyfrze: 5, nierozpoznany znak.

[i] Odręcznie postawiono znak: O.

[j] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[k] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[l] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 93

1938 kwiecień 28, [Tbilisi]. Protokół nr 109 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Haliny Wostok

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]109[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]28[-d] [e-]kwietnia[-e] 193[e-]8[-e] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa śled[cza] nr 36850.

11 Oddział UGB NKWD Gruz[ińskiej] SRS.

[f]

WOSTOK Halina, c. Grzegorza, ur. w 1912 r[oku] w Rydze (Łotwa)[g], z narodowości – jak utrzymuje – Polka, wykształcenie podstawowe, b[ez]p[artyjna], bez konkretnego zatrudnienia, zamieszkała we w[si] Fierija, r[ej]on batumski.

Oskarżona o to, że powróciwszy z zesłania – nawiązała kontakt z kontrabandzistami: KOSTEM OGŁĄ CHASANEM i KOLENKO Marią. Nawiązawszy kontakt z zagranicznymi marynarzami – włoskich, niemieckich, angielskich, norweskich i in[nych] okrętów, otrzymywała od nich towary z kontrabandy i rozprowadzała je wśród ludności.

Dopuszczała się prowokacyjnych rozmów z cudzoziemcami dotyczących warunków życia w ZSRS.

Miała zamiar wyjechać za granicę, wykorzystując pośrednictwo inżyniera belgijskiego s[tatku] p[arowego] „Spidolejn” i 4. mechanika statku „Polinajpier”.

W celu ukrycia swojej przemytniczej działalności WOSTOK H[alina, c.] G[rzegorza], rozpowszechniała wśród ludności pogłoski o tym, że jest tajnym współpracownikiem organów NKWD.

[f] WOSTOK Halinę, c. Grzegorza, ur. w 1912 r[oku], [skierować] [d-]do ITŁ na dziesięć lat, od[bywanie kary] li[czyć] od[-d] 25 II [19]38 r[oku].

Do winy przyznała się częściowo.

Jest oskarżona o przestępstwo przewidziane w art. 58– [h]6, 58–24 KK GSRS.

[b-]Referent[-b]: t[owarzysz] ROMANOW

[b-]Przewodniczący[-b]: (–)[i]

[c-]Członkowie[-c]: (–)[j]

(–)[k]

[b-]Sekretarz[-b]: (–)[l]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38459, t. 1, s. 143, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/162, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e-e] Zapisano maszynowo.

[f] Odręcznie postawiono znak: V.

[g] Tak w tekście.

[h] Nadpisano odręcznie cyfrę: 10.

[i] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[j] Podpis odręczny: CERETELI.

[k] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[l] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 94

1938 kwiecień 28, [Tbilisi]. Protokół nr 110 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Bronisława Bruchala

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]110[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]28[-d] [e-]kwietnia[-e] 193[e-]8[-e] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[a-]Sprawa śled[cza] nr 14330[-a].

5 [b-]Oddział[-b] UGB NKWD GSRS

[a-b-]dotycząca oskarżonego[-b-a] [f]

BRUCHAL[A][1] Bronisława, s. Józefa, ur. w 1907 r[oku] w m[ieście] Jampol, obwód winnicki (USRS)[h], Polak, ob[ywate]l ZSRS, od 1919 [roku] do 1917 r[oku] mieszkał w Besarabii, od 1932 r[oku] w wojskach NKWD. Zarówno ze swojej strony, jak i ze strony żony posiada krewnych za granicą. Do chwili aresztowania pom[ocnik] nacz[elnika] placówki Suchumskiego Oddziału Straży G[ranicznej];

oskarżony o to, że w latach 1931–1932 spotykał się z wywiadem jednego z obcych państw, został przez niego zwerbowany do działalności szpiegowskiej i otrzymywał zadania o charakterze szpiegowskim.

8 I b[ieżącego] r[oku] uciekł ze strażnicy razem ze swoją żoną i symulował próbę samobójstwa.

Do winy się przyznał, ale potem się z tego wycofał.

[f]

[g] BRUCHAL[A] Bronisława, s. Józefa, [i] [d-]rozstrzelać[-d]. Jego osob[isty] majątek skonfiskować.

Zdemaskowany na podstawie zeznań świadka BASZIŁASZWILI, [który widział] jak [oskarżony] odbiera przekaz radiowy innego państwa i wychwala ustrój państwowy innego państwa,

tzn. [oskarżony] o przestępstwo przewidziane w art. 58–1–w KK GSRS.

Referent: CHOŁOPOW[2]

[b-]Przewodniczący[-b]: (–)[j]

[b-]Członkowie[-b]: (–)[k]

(–)[l]

[b-]Sekretarz[-b]: (–)[ł]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38460, t. 1, s. 78, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/134, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e-e] Zapisano maszynowo.

[f] Odręcznie postawiono znak: V.

[g] Odręcznie postawiono znak: O.

[h] Tak w tekście.

[i] Pod wyrazem: Józefa postawiono odręcznie znak: –.

[1] Bronisław Bruchal, brak daty aresztowania, rozstrzelany 30 IV 1938 r. Spis z 19 kwietnia 1938 r., podpisali: Stalin, Mołotow, Kaganowicz, Żdanow, „Stalinowskie spisy Gruzji”, CD-ROM, Heinrich Boll Stiftung, South Caucasus, 2013.

[j] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[k] Podpis odręczny: CERETELI.

[l] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[ł] Podpis odręczny: MOROZOW.

[2] Aleksiej Aleksiejewicz Chołopow (ur. 1902 r.), funkcjonariusz 5 Oddziału UGB NKWD GSRS. Od 1919 r. członek WKP(b). Był referentem w 51 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 95

1938 kwiecień 28, [Tbilisi]. Protokół nr 110 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Konstantego Jankowskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]110[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]28 IV[-d] 193[d-]8[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

5 Oddział UGB NKWD GSRS. [e]

Sprawa śled[cza] nr 14937 dotycząca osk[arżonego] JANKOWSKIEGO[1] Konstantego, s. Bronisława, ur. w 1899 r[oku] w gub[erni] wileńskiej, powiat lidzki, w[ieś] Zikiewiczi[h] (Polska)[i], pochodzenie chłopskie, członek WKP(b) od 1920[j] r[oku], wykluczony z partii w związku z niniejszą sprawą, ob[ywate]l ZSRS, Polak, wykształcenie średnie. Do chwili aresztowania nacz[elnik] 1. Wydziału Sztabu 17. K[aukaskiej] D[ywizji] K[awalerii] w randze majora.

Oskarżony o to, że:

1. Jest członkiem k[ontr]r[ewolucyjnej] wojskowej, trockistowskiej, dywersyjnej, szkodniczej organizacji, która 1 XII [19]34 r[oku] dokonała skrytobójczego zabójstwa t[owarzysza] S[iergieja] M[ironowicza] KIROWA, a następnie przygotowywała akty ter[rorystyczne] wobec przywódców WKP(b) i władzy sow[ieckiej];

2. Od 1935 r[oku] aż do dnia aresztowania był aktywnym członkiem k[ontr]r[ewolucyjnej] wojskowej organizacji, która przygotowywała zbrojny przewrót skierowany przeciwko władzy sow[ieckiej];

3. Prowadził aktywną działalność szkodniczą ukierunkowaną na podważenie bojowej gotowości jednostek 17. K[aukaskiej] D[ywizji] K[awalerii];

4. Zajmował się działalnością szpiegowską, w tym celu angażował do uczestnictwa w niej inne osoby, przekazywał sow[ieckie] tajne materiały współuczestnikom k[ontr]r[ewolucyjnej] organizacji,

tzn. [oskarżony] o przestęp[stwo] przewidz[iane] w art. 58–1–b, 58–6 i 58–8 KK GSRS.

[e]

[f] JANKOWSKIEGO Konstantego, s. Bronisława, [g] [d-]rozstrzelać. Jego osob[isty] maj[ątek] skonf[iskować][-d].

Referent: LIFSZYC[2]

Przewodniczący: (–)[k]

Członkowie: (–)[l]

(–)[ł]

Sekretarz: (–)[m]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38460, t. 1, s. 146, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/163, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: O.

[g] Pod wyrazem: Bronisława postawiono odręcznie znak: –.

[h] Tak w tekście. Prawdopodobnie mogą to być: Zinowicze, gm. Lebioda Wielka, pow. lidzki.

[i] Tak w tekście.

[j] Nazwa WKP(b) funkcjonowała dopiero od XIV Zjazdu partii w 1925 r., ale tak w tekście.

[1] Konstanty Jankowski, brak daty aresztowania, rozstrzelany 30 IV 1938 r. Spis z 19 kwietnia 1938 r., podpisali: Stalin, Mołotow, Kaganowicz, Żdanow, „Stalinowskie spisy Gruzji”, CD-ROM, Heinrich Boll Stiftung, South Caucasus, 2013.

[k] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[l] Podpis odręczny: CERETELI.

[ł] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[m] Podpis odręczny: MOROZOW.

[2] Ruwim Abramowicz Lifszyc (1895 r. – 9 X 1938 r.), funkcjonariusz 5 Oddziału UGB NKWD GSRS; od 1924 r. aż do chwili aresztowania w organach WCzK-GPU-NKWD. Od 1919 r. członek WKP(b), po aresztowaniu w 1938 r. wykluczony z partii; rozstrzelany. Był referentem w 54 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 96

1938 kwiecień 28, [Tbilisi]. Protokół nr 110 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Wiktora Łabunskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]110[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]28 IV[-d] 193[d-]8[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa śled[cza] nr 33415. [e]

5 Oddział UGB NKWD GSRS

dotycząca przest[ępstwa] z art. 58–10 i 58–11 KK Gruz[ińskiej] SRS.

ŁABUNSKI[1] Wiktor, s. Walentego, ur. w 1904 r[oku] w m[ieście] Erewań (Armeńska SRS)[g], b[ez]p[artyjny], pochodzenie szlacheckie, z narodowości Polak, ob[ywate]l ZSRS, posiada represjonowanych krewnych (siostra Olimpiada ŁABUNSKA została aresztowana w związku z podejrzeniem o szpiegostwo).

Do chwili aresztowania dowódca baterii 27. k[awaleryjskiego] p[ułku] s[trzelców] 9. Kau[kaskiej] Dywizji Strz[elców] Górsk[ich] w stopniu kapitana.

Oskarżony o to, że należał do k[ontr]r[ewolucyjnej] organizacji i prowadził aktywną działalność przeciwko władzy sowieckiej.

[e]

[f] ŁABUNSKIEGO Wiktora, s. Walentego, [h] [d-]rozstrzelać. Jego osobisty majątek skonfiskować[-d].

Referent: NORKO[2]

[b-]Przewodniczący[-b]: (–)[i]  

[b-]Członkowie[-b]: (–)[j]

(–)[k]

[b-]Sekretarz[-b]: (–)[l]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38460, t. 1, s. 95, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/146, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: O.

[g] Tak w tekście.

[h] Pod wyrazem: Walentego postawiono odręcznie znak: –.

[i] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[1] Wiktor Łabunski, brak daty aresztowania, rozstrzelany 6 V 1938 r. Spis z 19 kwietnia 1938 r., podpisali: Stalin, Mołotow, Kaganowicz, Żdanow, „Stalinowskie spisy Gruzji”, CD-ROM, Heinrich Boll Stiftung, South Caucasus, 2013.

[2] Wiktor Osipowicz Norko (1897 r. – 9 X 1938 r.). Od 1923 r. w WCzK-GPU-NKWD; funkcjonariusz 5 Oddziału UGB NKWD GSRS; od 1935 r. w OO NKWD Gruzji. Od 1920 r. członek WKP(b). W 1938 r. zaliczony do „wrogów narodu” i po aresztowaniu wykluczony z partii; rozstrzelany. Był referentem w 45 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

[j] Podpis odręczny: CERETELI.

[k] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[l] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 97

1938 kwiecień 28, [Tbilisi]. Protokół nr 110 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Witolda Rolkego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]110[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]28 IV[-d] 193[d-]8[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruz[ińskiej] SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[e]

Sprawa śled[cza] nr 14317 4 Oddziału UGB NKWD GSRS dotycząca osk[arżonego] ROLKE[1] Witolda, s. Artura, ur. w 1908 r[oku], b[ez]p[artyjny], żonaty, ob[ywate]l ZSRS, urzędnik, wykształcenie wyższe, Polak, do chwili aresztowania inżynier Zakładu Konstrukcji Metalowych.

[b-]Oskarżony[-b] o to, że był członkiem k[ontr]r[ewolucyjnej] szpiegowskiej, terrorystycznej, dywersyjno-szkodniczej organizacji, prowadził działalność szpiegowską i szkodniczą w Zakładzie Konstrukcji Metalowych, [co podlega przestępstwu] z art. 58–1–a, 58–7, 58–8 i 58–11 KK GSRS.

Przyznał się do winy. Zdemaskowany zeznaniami NUROWA Ł.G. i KAWCZINSKIEGO E[dmunda, s.] I[gnacego].

[e]

[f] ROLKE Witolda, s. Artura, [gd-]rozstrzelać. Jego osobisty majątek skonfiskować[-d].

(referent: KOWALCZUK[2])

[b-]Przewodniczący[-b]: (–)[h]

[b-]Członkowie[-b]: (–)[i]

(–)[j]

[b-]Sekretarz[-b]: (–)[k]

EŻ/4[l]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38460, t. 1, s. 63, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/115, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: O.

[g] Pod wyrazem: Artura postawiono odręcznie znak: –.

[h] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[i] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[1] Witold Rolke, rozstrzelany 30 IV 1938 r. Spis z 19 kwietnia 1938 r., podpisali: Stalin, Mołotow, Kaganowicz, Żdanow, „Stalinowskie spisy Gruzji”, CD-ROM, Heinrich Boll Stiftung, South Caucasus, 2013.

[2] Nikołaj Kuźmicz Kowalczuk (ur. 1902 r.), funkcjonariusz 4 Oddziału UGB NKWD GSRS. Od 30 II 1929 r. członek WKP(b). Był referentem w 54 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

[j] Podpis odręczny: CERETELI.

[k] Podpis odręczny: MOROZOW.

[l] Inicjały imienia i nazwiska osoby sporządzającej protokół oraz liczba wykonanych kopii.

Nr 98

1938 kwiecień 28, [Tbilisi]. Protokół nr 110 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Feliksa Sliwinskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]110[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]28 IV[-d] 193[d-]8[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruz[ińskiej] SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa nr 14282 [e]

5 Oddziału UGB NKWD Gr[uzińskiej] SRS

dotycząca oskarżonego SLIWINSKIEGO[1] Feliksa, s. Józefa, ur. w 1894 r[oku], b[ez]p[artyjny], pochodzi [ze środowiska] urzędniczego, urzędnik, Polak, służył w armii carskiej w charakterze młodszego podoficera na prawach ochotnika[2], do chwili aresztowania nacz[elnik] 1 Wydziału 3 Oddziału Zak[aukaskiego] O[kręgu] W[ojskowego], w stopniu intendenta 2 rangi.

Oskarżony o to, że:

1. Od 1933 r[oku] był członkiem k[ontr]r[ewolucyjnej] wojskowej organizacji, która stawiała sobie za cel obalenie władzy sowieckiej;

2. Prowadził działalność szkodniczą w systemie WOSO[3] Zak[aukaskiego] O[kręgu] W[ojskowego] w dziedzinie przewozów mob[ilizacyjnych];

3. Od 1933 r[oku] zajmował się działalnością szpiegowską na rzecz Niemiec, tzn. [oskarżony] o przestęp[stwo] przewidz[iane] w art. 58–6, 58–7 i 58–11 KK Gr[uzińskiej] SRS.

[b-]W pełni przyznał się do winy[-b].

[e]

[f] SLIWINSKIEGO Feliksa, s. Józefa, [g] [d-]rozstrzelać. Jego osobisty majątek skonfiskować[-d].

Referent: DUDKIN

[b-]Przewodniczący[-b]: (–)[h]

[b-]Członkowie[-b]: (–)[i]

(–)[j]

[b-]Sekretarz[-b]: (–)[k]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38460, t. 1, s. 124, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/158, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: O.

[g] Pod wyrazem: Feliksa postawiono odręcznie znak: –.

[1] Feliks Sliwinski, brak daty aresztowania, rozstrzelany 30 IV 1938 r. Spis z 19 kwietnia 1938 r., podpisali: Stalin, Mołotow, Kaganowicz, Żdanow, „Stalinowskie spisy Gruzji”, CD-ROM, Heinrich Boll Stiftung, South Caucasus, 2013.

[2] Wolnoopriedielajuszczijsa (ros.) – podoficer w carskiej armii i flocie, który wstąpił na służbę dobrowolnie, dzięki czemu korzystał z określonych ulg.

[3] WOSO (Wojennyje soobszczenija) – Służba Transportu Wojskowego, przedstawicielstwo Ministerstwa Obrony w transporcie kolejowym, morskim, rzecznym i powietrznym. Jego zadaniem była organizacja przewozów wojskowych oraz przygotowanie dróg transportu zgodnie z potrzebami sił zbrojnych.

[h] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[i] Podpis odręczny: CERETELI.

[j] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[k] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 99

1938 kwiecień 28, [Tbilisi]. Protokół nr 110 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Mariana Turskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]110[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]28[-d] [e-]kwietnia[-e] 193[e-]8[-e] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruz[ińskiej] SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[a-]Sprawa śled[cza] nr 14283[-a]

5 [b-]Oddziału[-b] UGB NKWD GSRS

[b-]dotycząca oskarżonego[-b] [f]

TURSKIEGO[1] Mariana, s. Józefa, ur. w 1902 r[oku] w m[ieście] Warszawa, pochodzący [ze środowiska] urzędniczego, Polak, b[ez]p[artyjny], od 1918 r[oku] w RKKA. Do chwili aresztowania dowódca pociągu pancernego 7. dyw[izjo]nu pociągów pancernych Zak[aukaskiego] O[kręgu] W[ojskowego] w randze kapitana.

[Oskarżony] o to, że:

1. Od 1935 r[oku] był członkiem k[ontr]r[ewolucyjnej] wojskowej szkodniczej organizacji, która stawiała sobie za cel obalenie władzy sowieckiej i przywrócenie kapitalizmu;

2. Podejmował destrukcyjnie działania w procesie przygotowania bojowego i zaopatrzenia materiałowego 7. dyw[izjo]nu pociągów pancernych Zak[aukaskiego] O[kręgu] W[ojskowego];

3. Uprawiał agitację wobec osób, które miał zamiar wciągnąć do k[ontr]r[ewolucyjnej] organizacji;

4. Od 1924 r[oku] prowadził działalność szpiegowską na rzecz Polski,

[f]

[g] TURSKIEGO Mariana, s. Józefa, [h] [d-]rozstrzelać[-d]. Jego osobisty majątek skonfiskować.

tzn. [oskarżony] o przestępstwa przewidziane w art. 58–6, 58–7, 58–8 i 58–11 KK GSRS.

W pełni przyznał się do winy.

Referent: DUDKIN

[b-]Przewodniczący[-b]: (–)[i]

[b-]Członkowie[-b]: (–)[j]

(–)[k]

[b-]Sekretarz[-b]: (–)[l]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38460, t. 1, s. 134, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/161, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e-e] Zapisano maszynowo.

[f] Odręcznie postawiono znak: V.

[g] Odręcznie postawiono znak: O.

[h] Pod wyrazem: Józefa postawiono odręcznie znak: –.

[1] Marian Turski, brak daty aresztowania, rozstrzelany 30 IV 1938 r. Spis z 19 kwietnia 1938 r., podpisali: Stalin, Mołotow, Kaganowicz, Żdanow, „Stalinowskie spisy Gruzji”, CD-ROM, Heinrich Boll Stiftung, South Caucasus, 2013.

[i] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[j] Podpis odręczny: CERETELI.

[k] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[l] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 100

1938 kwiecień 29, [Tbilisi]. Protokół nr 112 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Aleksandra Brodowskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-]Protokół nr[-b] [c-]112[-c]

posiedzenia Trójki przy Ludowym Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [c-]28 IV[-c] 193[c-]8[-c] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[d-] Rozpoznano[-d]:

[d-]Postanowiono[-d]:

[e]

Gagryjski Oddział NKWD Abchaskiej SRS. Sprawa śled[cza] nr [c-]35289[-c] dotycząca oskarżonego [a-]BRODOWSKIEGO[-a] Aleksandra, s. Andrzeja (Kazimierza, s. Andrzeja), ur[odzonego] w 1912 r[oku] w mieś[cie] Mohylew, twierdzącego, że pochodzi ze [środowiska] robotniczego, z narodowości Polaka, wykształcenie podstawowe, stanu wolnego, ob[ywate]la ZSRS, b[ez]p[artyjnego], pracującego do dnia aresztowania w O[ddziale] D[rogowym] NKWD ZSRS Pilenkowo i zamieszkałego tamże.

BRODOWSKI, pracujący w O[ddziale] D[rogowym] NKWD ZSRS Pilenkowo jako zwykły robotnik był złośliwym A[nty]S[owieckim]E[lementem]. Podczas wyrabiania paszportu ukrył swoją narodowość – Polak, i swoje prawdziwe imię – Kazimierz, posługując się dokumentami na imię Aleksandra i podając się za Białorusina. BRODOWSKI wychowywał się od dziecka u polskiego kułaka POŁTORACKIEGO, którego synowie służyli w Wojsku Polskim i razem z wojskami okupacyjnymi brali udział w zagarnięciu Białorusi (po klęsce okupantów emigrowali do Polski). Ojciec BRODOWSKIEGO – Andrzej, i jego córka Helena, emigrowali do USA, gdzie znajdują się także teraz. Będąc z przekonania przeciwnikiem władzy sow[ieckiej] i będąc w swojej istocie zdeklasowanym elementem oraz [człowiekiem, który nie umie nigdzie] zagrzać miejsca, BRODOWSKI w styczniu 1938 r[oku] wkręcił się do pracy w O[ddziale] D[rogowym] NKWD ZSRS, gdzie systematycznie prowadził złośliwą, a[nty]s[owiecką] agitację, zaszczepiając robotnikom k[ontr]r[ewolucyjne] defetystyczne nastroje. BRODOWSKI w różnych okresach mówił do robotników: „W ZSRS zostały tylko dwie klasy – robotnicy i chłopi, którzy prowadzą między sobą nieprzerwaną walkę... Dla robotnika w ZSRS to nie życie, tylko przekleństwo... Lepiej zdechnąć, niż tak żyć... Robotnicy żyli przedtem lepiej, a teraz lepiej zdychać. Niechby się coś wreszcie stało, zmieniło, bo nie da się tego więcej wytrzymać”. W celu przerwania priorytetowej budowy domu wypoczynkowego BRODOWSKI namawiał robotników, by pod pretekstem „groszowych zarobków” porzucili pracę. Podczas śledztwa oskarżony przyznał się, że [h-]przygotowywał się do ucieczki za granicę[-h] i w tym celu miał zamiar zatrudnić się na statku, który pływa za granicę i po zawinięciu statku do jednego z zagranicznych portów nie wrócić do ZSRS. [h-]Do ucieczki za granicę BRODOWSKI namawiał strażaka O[ddziału] D[rogowego] NKWD Pilenkowo, MANUKIANA[-h]. Przyznał się do winy.

Zgodnie z orzeczeniem lekarskim – [b-]zdrowy[-b].

[e]

[f] [g] [a-]BRODOWSKIEGO[-a] Aleksandra, s. Andrzeja (Kazimierza, s. Andrzeja), [c-]rozstrzelać[-c]. [b-]Jego osob[isty] majątek skonfiskować[-b].

[b-]Referent[-b]:

[c-]Przewod[niczący][-c]: (–)[i]

[b-]Przewodniczący Trójki[-b]:

[c-]Członkowie[-c]: (–)[j]

[b-d-]Członkowie[-d-b]: 1.

[c-]Sekr[etarz][-c]: (–)[k]

2.

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38461, t. 1, s. 100–100a, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/149, k. 2–3, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano odręcznie.

[d-d] Zapisano pismem spacjowanym.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: O.

[g] Odręcznie postawiono znak: –.

[h-h] Podkreślono odręcznie.

[i] Podpis odręczny: KOBUŁOW. Bogdan Zacharowicz Kobułow (1 III 1904 r. – 23 XII 1953 r.), komisarz bezpieczeństwa państwowego 2 rangi (1943), generał-pułkownik bezpieczeństwa państwowego (1945). Od maja 1922 r. w CzK Gruzji; od maja 1923 r. funkcjonariusz CzK powiatu achałcychskiego; od stycznia 1924 r. funkcjonariusz informacyjnego punktu CzK Gruzji w Borżomi, następnie w Achałkałaki oraz Manglisi; od lutego 1926 r. funkcjonariusz Zakaukaskiego GPU i GPU GSRS, później starszy pełnomocnik SO Zakaukaskiego GPU; od marca 1931 r. naczelnik 1 Wydziału SPO GPU GSRS; od stycznia 1932 r. pomocnik naczelnika SPO GPU GSRS; od lipca 1934 r. funkcjonariusz UGB NKWD ZSFSR i UNKWD GSRS, następnie oddelegowany do Persji; od 1935 r. zastępca naczelnika SPO UGB NKWD ZSFSR; od lutego 1936 r. naczelnik EKO UGB NKWD ZSFSR i UNKWD GSRS; od marca 1937 r. zastępca naczelnika 4 Oddziału UGB NKWD GSRS; od kwietnia 1937 r. naczelnik 4 Oddziału UGB NKWD GSRS, jednocześnie od grudnia 1937 r. p.o. zastępca ludowego komisarza spraw wewnętrznych GSRS; od lutego 1938 r. zastępca ludowego komisarza spraw wewnętrznych GSRS; we wrześniu 1938 r. naczelnik 4 Oddziału 1 Zarządu NKWD ZSRS; od września 1938 r. naczelnik 2 Oddziału GUGB NKWD ZSRS, jednocześnie od grudnia 1938 r. zastępca naczelnika GUGB NKWD ZSRS i naczelnik pionu śledczego NKWD ZSRS; od września 1939 r. naczelnik GEU NKWD ZSRS; od lutego 1941 r. zastępca ludowego komisarza bezpieczeństwa państwowego ZSRS; od lipca 1941 r. zastępca ludowego komisarza spraw wewnętrznych ZSRS; od kwietnia 1943 r. I zastępca ludowego komisarza bezpieczeństwa państwowego ZSRS; od 1946 r. zastępca naczelnika GUSIMZ (na Niemcy) przy Ministerstwie Handlu Zagranicznego ZSRS; od kwietnia 1947 r. zastępca naczelnika GUSIMZ przy Radzie Ministrów ZSRS; od października 1951 r. I zastępca naczelnika GUSIMZ przy Radzie Ministrów ZSRS; od marca 1953 r. I zastępca ministra spraw wewnętrznych ZSRS. Aresztowany 27 VI 1953 r., skazany 23 XII 1953 r. i tego samego dnia rozstrzelany. Zob. Kobułow Bogdan Zacharowicz, http://www.memo.ru/history/NKVD/kto/biogr/(dostęp 24 III 2016 r.).

[j] Podpis odręczny: CERETELI.

[k] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 101

B.d., [Tbilisi]. Protokół nr 112 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Michała Golenieckiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]112[-d]

posiedzenia Trójki przy Ludowym Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z ... 193... r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[e]

Sprawa śled[cza] nr 35297 Gagryjskiego Oddziału NKWD Abchaskiej ASRS dotycząca oskarżonego GOLENIECKIEGO Michała, s. Sawina.

Ur[odzonego] w 1880 r[oku] we w[si] Baronikino, r[ej]on timeński, obwód uralski, zamieszkałego w Gagrach D[olnych], Polaka, z zawodu elektromontera, który pracował wcześniej, jako kontroler w elektrowni, urzędnika, piśmiennego.

GOLENIECKI Michał od 1903 [roku] do 1916 r[oku] pracował w charakterze strażnika w resorcie pocztowo-telegraficznym, gdzie za wyniki perfekcyjnego wykonania powszechnej mobilizacji w 1914 r[oku] został odznaczony pozłacanym medalem. Jego żona – Wiera JAKUBOWSKA, została w 1931 r[oku] aresztowana w m[ieście] Tuapse przez organa NKWD za działalność k[ontr]r[ewolucyjną] i odsiedziała 2 miesiące.

GOLENIECKI, będąc wrogo ustosunkowany do władzy sow[ieckiej] i obracając się wśród polit[ycznie] nieprawomyślnych elementów systematycznie uprawiał a[nty]s[owiecką] agitację, dyskredytował organizacje sowieckie, ze wszech miar wychwalał carską policję z jej organami karnymi oraz żandarmerię.

GOLENIECKI w rozmowie między swoimi znajomymi, z okazji wyborów do Rady Najwyższej ZSRS, dopuszczał się k[ontr]r[ewolucyjnych] wypowiedzi, mówiąc, że to komedia. Nawiązując do zbliżających się wyborów do Rady Najwyższej Abchaskiej i Gruzińskiej SRS, GOLENIECKI zajmował się dyskredytacją zbliżających się wyborów.

GOLENIECKI, w związku z przeprowadzonymi aresztowaniami k[ontr]r[ewolucyjnej] trockistowskiej bandy, mówił: „Władza sowiecka i organy NKWD działają nieprawidłowo, kiedy dokonują aresztowań takiej dużej liczby ludzi, zarówno obywateli sow[ieckich], jak i cudzoziemców. Kto mówi prawdę – tego od razu aresztują. Przedtem żyło się lepiej”.

Według zeznań dwóch świadków GOLENIECKI służył w przeszłości jako żandarm w m[ieście] Odessie.

Zgodnie z orzeczeniem lekarza jest zdrowy.

[e] [f] GOLENIECKIEGO Michała, s. Sawina, [skierować] [d-]do ITŁ na dziesięć lat, od[bywanie kary] li[czyć] od[-d] 22 IV [19]38 r[oku].

Referent:

[d-]Przewod[niczący][-d]: (–)[g]

[d-]Członkowie[-d]: (–)[h]

Przewodniczący Trójki:

[d-]Sekr[etarz][-d]: (–)[i]

Członkowie:

1)

2)

Sekretarz:

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38461, t. 1, s. 127–127a, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/160, k. 2–3, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: –.

[g] Podpis odręczny: KOBUŁOW.

[h] Podpis odręczny: CERETELI.

[i] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 102

1938 maj 5, [Tbilisi]. Protokół nr 113 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Adama Korusza

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]113[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]5 V[-d] 193[d-]8[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruz[ińskiej] SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[e]

[a-]Sprawa nr 1669 – DTO[-a].

KORUSZ Adam, s. Ignacego, ur. w 1898 r[oku], ur[odzony] w gub[erni] [rad]omskiej[h], w[ieś] Zieleniec (Polska)[i], pochodzi z chłopstwa, z narodowości Polak, ob[ywate]l ZSRS, słabo wykształcony, w 1936 r[oku] skazany za kradzieże z magazynu, do chwili aresztowania księgowy 10. odcinka drogowego.

Oskarżony o to, że był członkiem k[ontr]r[ewolucyjnej] szkodniczej grupy i prowadził działalność wywrotową w dziedzinie destrukcji [systemu] komunikacji – niszczył samoczynną blokadę łączy poprzez włamywanie się do szaf samoczynnych blokad i kradzież z nich akumulatorów, co zagrażało bezpieczeństwu jazdy pociągów,

tzn. [oskarżony] o przestępstwa przewidziane w art. 58–9 i 58–11 KK Gr[uzińskiej] SRS.

KORUSZ przyznał się do przedstawionych mu zarzutów.

KORUSZ został aresztowany 8 IV [19]38 r[oku] i przebywa w tbil[iskim] więzieniu.

[e]

[f] [g] KORUSZ[A] [b-]Adama[-b], s. Ignacego, ur. w 1898 r[oku], [d-]rozstrzelać. Jego osob[isty] majątek skonfiskować[-d].

Referent: Pom[ocnik] nacz[elnika] ODTO Tbilisi

[b-]Przewodniczący[-b]: (–)[j]

lejtnant bezpieczeń[stwa] pań[stwowego]

[b-]Członkowie[-b]: (–)[k]

ZACHAROW[1]

(–)[l]

[b-]Sekretarz[-b]: (–)[ł]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38462, t. 1, s. 18, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/74, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: O.

[g] Odręcznie postawiono znak: –.

[h] Było: omskiej.

[i] Tak w tekście.

[j] Podpis odręczny: KOBUŁOW.

[k] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[l] Podpis odręczny: CERETELI.

[ł] Podpis odręczny: MOROZOW.

[1] Michaił Aleksandrowicz Zacharow (ur. 1899 r.), lejtnant bezpieczeństwa państwowego, pomocnik naczelnika ODTO Tbilisi. Od 1919 r. członek RKP(b). Aresztowany 1 VIII 1939 r. i oskarżony o kontrrewolucyjną, trockistowską działalność oraz wykluczony z partii; rozstrzelany na podstawie postanowienia Trójki przy NKWD GSRS z 25 IX 1939 r. Był referentem w 128 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 103

1938 maj 23, [Tbilisi]. Protokół nr 114 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Jana Majewskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]114[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]23 V[-d] 193[d-]8[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[e]

[a-b-]Sprawa śled[cza][-b] nr 14154[-a] 

3 Oddziału UGB NKWD GSRS.

Oskar[żony] MAJEWSKI Jan, s. Michała, ur. w 1884 r[oku] w mieś[cie] Warszawa (Polska)[h], Polak, ob[ywate]l ZSRS, b[ez]p[artyjny], żonaty, piśmienny, z zawodu kamieniarz,

[a-b-]o to, że:[-b-a] do 1908 r[oku] mieszkał w mieś[cie] Warszawie, gdzie wielokrotnie podczas całego okresu zamieszkiwania w Warszawie był represjonowany za ukrywanie swojego prawdziwego nazwiska, nosił różne nazwiska, jak: BLUMSFAD Jan; MAJEWSKI Jan, s. Michała; SZMITIELSKI Czesław, s. Szymona i FLAG Jan, s. Iwana. W 1908 r[oku] został aresztowany i skazany przez sąd wojskowy na dożywotnie zesłanie na Sybir. Dwa lata później, w 1910 r[oku], uciekł z Syberii na Daleki Wschód, gdzie mieszkał do 1933 roku pod różnymi nazwiskami (JAGODKIN Iwan Iwanowicz, SAKOWICZ Stanisław Adamowicz, ZAKKOWICZ Stanisław Adamowicz i SZWIKIEL-SAKKOWICZ Stanisław Adamowicz).

Mieszkając na Dalekim Wschodzie, utrzymywał pisemną korespondencję z Japonią, gdzie mieszkał syn jego drugiej żony o nazwisku ZUJEW. Na polecenie ZUJEWA Japończycy, którzy przyjeżdżali z Charbina [leżącego] na Dalekim Wschodzie, spotykali się z MAJEWSKIM. Oskar[żony] MAJEWSKI utrzymywał kontakty z Polską; na Dalekim Wschodzie podtrzymywał przyjazne kontakty z handlarzami SZENGIELIJEM A.D. oraz ASANIDZE Mikołajem i in[nymi], którzy obecnie są represjonowani przez org[any] NKWD jako japońscy szpiedzy. Na zlecenie SZENGIELIJA i ASANIDZE, MAJEWSKI przyjechał do Tbilisi i w dalszym ciągu utrzymywał kontakt ze wskazanymi osobami, tzn. [jest oskarżony o] przestępstwo przewidziane w art. 58–1a KK GSRS.

[e]

[f] [g] MAJEWSKIEGO Jana, s. Michała, ur. w 1884 r[oku], [d-]rozstrzelać[-d]. Jego osob[isty] majątek skonfiskować.

[b-]Referent[-b]: BAŁASANOW

[d-]Przewod[niczący][-d]: (–)[i]

[b-]Przewodniczący[-b]:

[d-]Członkowie[-d]: (–)[j]

[b-]Członkowie[-b]:

[d-]Sekr[etarz][-d]: (–)[k]

[b-]Sekretarz[-b]:

JEK/6[l]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38471, t. 1, s. 14–15, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/66, k. 2–3, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: O.

[g] Odręcznie postawiono znak: –.

[h] Tak w tekście.

[i] Podpis odręczny: KOBUŁOW.

[j] Podpis odręczny: CERETELI.

[k] Podpis odręczny: MOROZOW.

[l] Inicjały osoby sporządzającej protokół oraz liczba wykonanych kopii.

Nr 104

1938 maj 23, [Tbilisi]. Protokół nr 114 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Józefiny Radkiewicz

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]114[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]23[-d] [e-]maja[-e] 193[e-]8[-e] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa śled[cza] nr 12507 3 Oddziału UGB NKWD GSRS [f]

[a-]dotycząca oskarż[onej][-a]

RADKIEWICZ Józefiny, c. Aleksandra, ur. w 1879 r[oku] w m[ieście] Lwowie (Polska)[h], Polki, ob[ywatel]ki ZSRS, b[ez]p[artyjnej], [pochodzącej] z mieszczaństwa, z wyższym wykształceniem, z zawodu nauczycielki, do chwili aresztowania gospodyni domowej na utrzymaniu córki,

[a-b-]o to, że[-b-a] 

w 1920 r[oku] poprzez polskie towarzystwo dobroczynne nawiązała kontakt z polskim konsulatem.

Wielokrotnie składała w konsulacie wniosek o [zgodę] na swój wyjazd do Polski.

W 1920 r[oku] przygotowała poprzez konsulat wszystkie dokumenty potrzebne do wyjazdu do Polski, ale zrezygnowała ze swoich zamiarów i pozostała w ZSRS.

[f] [g] RADKIEWICZ Józefinę, c. Aleksandra, [skierować] [d-]do ITŁ na dziesięć lat, od[bywanie kary] li[czyć] od[-d] 5 listopada 1937 r[oku].

Systematycznie odwiedzała polski kościół, gdzie spotykała się z Polakami. Utrzymywała pisemny kontakt z bratem, który przebywał w Polsce.

W 1937 r[oku] znowu odwiedziła polski konsulat,

tzn. [oskarżona] o przest[ępstwo] przewidz[iane] w art. 58–1–a KK GSRS.

Referent: OWANIESIAN[1]

[b-]Przewodniczący[-b]: (–)[i]

[b-]Członkowie[-b]: (–)[j]

[b-]Sekretarz[-b]: (–)[k]

5–AN[l].–

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38463, t. 1, s. 27, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/79, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo. W lewym górnym rogu odręczna adnotacja o treści: Trójka.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e-e] Zapisano maszynowo.

[f] Odręcznie postawiono znak: V.

[g] Odręcznie postawiono znak: –.

[h] Tak w tekście.

[i] Podpis odręczny: KOBUŁOW.

[j] Podpis odręczny: CERETELI.

[k] Podpis odręczny: MOROZOW.

[l] Liczba wykonanych kopii oraz inicjały osoby sporządzającej protokół.

[1] Giework Akopowicz Owaniesian (ur. 1913 r.), sierżant bezpieczeństwa państwowego, pełnomocnik operacyjny 1 Wydziału 3 Oddziału UGB NKWD. Od 1931 r. członek WLKSM, od 30 XII 1938 r. kandydat na członka WKP(b). Był referentem w 6 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 105

1938 maj 23, [Tbilisi]. Protokół nr 114 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Jakuba Woronowicza

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]114[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]23[-d] [e-]maja[-e] 193[e-]8[-e] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruz[ińskiej] SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[f]

Sprawa śled[cza] nr 15527 3 Wydziału 4 Oddziału UGB NKWD GSRS dotycząca oskarżonego WORONOWICZA Jakuba, s. Eustachiusza, ur. w 1898 r[oku], Polaka, ob[ywate]la ZSRS. W Polsce ma dwie siostry i matkę, a w Ameryce ojca – utrzymuje z nimi kontakt; podczas sowietyzacji Gruzji służył w Urzędzie Celnym na granicy irańskiej i utrzymywał kontakt z zagranicznymi handlowcami, urzędnik, główny księgowy achałcychskiego Gorsowietu, wykształcenie średnie, sądzony trzykrotnie: w 1922 [roku], 1927 [roku] i [19]37 r[oku] za działalność k[ontr]r[ewolucyjną] i przestępstwa kryminalne, zamieszk[ały] w m[ieście] Achałcyche.

Oskarżony o to, że w 1922 r[oku] przerzucił nielegalnie za granicę (do Polski) matkę i dwie swoje siostry, sam został w ZSRS, ukrył swoje pochodzenie narodowe i prowadził złośliwą a[nty]s[owiecką] i k[ontr]r[ewolucyjną] agitację przeciwko przedsięwzięciom władzy sow[ieckiej], rozpowszechniał prowokacyjne pogłoski oraz dyskredytował przywódców partii i rządu, sowiecką prasę, szkołę i konstytucję. Wychwala k[ontr]r[ewolucyjnych] trockistów, carski i burżuazyjny ustrój, przywódców burżuazyjnych państw, pochwala podstępne zabójstwo tow[arzysza] KIROWA, wychwala hiszpańskich buntowników i interwentów, miał zamiar uciekać za granicę.

[g] [f]

[h] [i] WORONOWICZA Jakuba, s. Eustachiusza, [d-]rozstrzelać[-d]. Jego osob[isty] majątek skonfiskować.

Referent: t[owarzysz] URUSZADZE[1] I.

[b-]Przewodniczący Trójki[-b]: (–)[j]

[b-c-]Członkowie[-c-b]: (–)[k]

[b-]Sekretarz[-b]: (–)[l]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38463, t. 1, s. 41, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/89, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e-e] Zapisano maszynowo.

[f] Odręcznie postawiono znak: V.

[g] Odręcznie postawiono znak: V, następnie przekreślono.

[h] Odręcznie postawiono znak: –.

[i] Odręcznie postawiono znak: O.

[j] Podpis odręczny: KOBUŁOW.

[k] Podpis odręczny: CERETELI.

[l] Podpis odręczny: MOROZOW.

[1] Ilja Gieorgijewicz Uruszadze (ur. 1914 r.), starszy lejtnant bezpieczeństwa państwowego. Od 1937 r. w NKWD, pomocnik naczelnika 3 Wydziału 4 Oddziału UGB NKWD GSRS. W latach 1949–1950 minister bezpieczeństwa państwowego Adżarskiej ASRS. Od 1940 r. członek WKP(b). Był referentem w 45 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 106

1938 czerwiec 14, [Tbilisi]. Protokół nr 115 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Michała Płuchowskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]115[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]14 VI[-d] 193[d-]8[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[e]

Sprawa śled[cza] nr 20606 3 Oddziału UGB NKWD GSRS dotycząca oskarżonego PŁUCHOWSKIEGO[1] Michała, s. Tadeusza, ur. w mieś[cie] Leningradzie[h], z narodowości Polaka, ob[ywate]la ZSRS, b[ez]p[artyjnego], z wyższym wykształceniem, z zawodu inżyniera. Do chwili aresztowania nacz[elnik] budowy CGRP „Sojuzmysz’jak”.

[Oskarżony] [a-b-c]o to, że[-c-b-a]:

1. Był aktywnym członkiem kontrrewolucyjnej trockistowsko-prawicowej, dywersyjno-szkodniczej organizacji w CGRP;

2. Prowadził wywrotową działalność na budowach CGRP „Sojuzmysz’jak”,

tzn. [oskarżony] o przestępstwa przewidziane w art. 58–7, 58–11 KK [b-]Gruz[ińskiej][-b] SRS.

Do winy przyznał się tylko częściowo.

Zdemaskowany zeznaniami oskarż[ających]: BIEŻANISZWILI N.M. i IASZWILI F.N.

[e]

[f] PŁUCHOWSKIEGO Michała, s. Tadeusza, [g] urodzonego w 1899 roku, [d-]rozstrzelać[-d]. Jego osob[isty] majątek skonfiskować.

[a-b-]Referent[-b]: KOZACZENKO[-a][2]

[b-]Przewodniczący[-b]: (–)[i]

[b-]Sekretarz[-b]: (–)[j]

[b-]Członkowie[-b]: (–)[k]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38465, t. 1, s. 5, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/49, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo. W lewym górnym rogu odręczna adnotacja o treści: Wk 10.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: O.

[g] Pod wyrazem: Tadeusza postawiono odręcznie znak: –.

[h] Tak w tekście.

[1] Michał Pluchowski (Płuchowski), brak daty aresztownia, rozstrzelany 15 VI 1938 r. Spis z 19 kwietnia 1938 r., podpisali: Stalin, Mołotow, Kaganowicz, Żdanow, „Stalinowskie spisy Gruzji”, CD-ROM, Heinrich Boll Stiftung, South Caucasus, 2013.

[i] Podpis odręczny: KOBUŁOW.

[j] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[k] Podpis odręczny: MOROZOW.

[2] Borys Grigorjewicz Kozaczenko (ur. 1905 r.), funkcjonariusz 3 Oddziału UGB NKWD GSRS. Od 1930 r. członek WKP(b). Był referentem w 23 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 107

1938 czerwiec 14, [Tbilisi]. Protokół nr 116 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Siergieja Nadolskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]116[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]14 VI[-d] 193[d-]8[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruz[ińskiej] SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[e]

Sprawa śled[cza] nr 15640 dotycząca [oskarżonego] NADOLSKIEGO Siergieja, s. Andronika, ur. w 1892 r[oku], Polak, był[y] członek partii eserów, urzędnik, pedagog szkoły rolniczej, zamiesz[kały] w agbułacko-mangliskim[h] rejonie.

NADOLSKI S[iergiej, s.] A[ndronika], od 1912 r[oku] należał do partii eserów, był związany ze znanymi eserowcami: FIGNER, SPIRIDONOWĄ, BIEŁOGOŁOWKINĄ i in[nymi]; posiada za granicą rodzonego brata i krewnych żony, w 1926 r[oku] spotykał się nielegalnie z mienszewickim emisariuszem Siergiejem CERETELI, a w 1925 r[oku] i później z pracownikiem konsulatu niemieckiego von NEUMANEM i jego żoną.

Będąc wrogo nastawiony do ustroju sowieckiego, otoczył się szkodniczymi elementami i prowadził ostrą k[ontr]r[ewolucyjną] agitację przeciwko przedsięwzięciom partii i rządu.

[e]

[f] [g] NADOLSKIEGO Siergieja, s. Andronika, [d-]rozstrzelać[-d]. Jego osob[isty] majątek skonfiskować.

Referent: tow[arzysz] [i] [d-]CHIECZUTOW[-d]

[b-]Przewod[niczący] Trójki[-b]: (–)[j]

[b-c-]Członkowie[-c-b]: (–)[k]

[b-]Sekretarz[-b]: (–)[l]

4/AN[ł]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38464, t. 1, s. 11, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/57, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo. W lewym górnym rogu nieczytelna adnotacja z odręcznym podpisem MOROZOWA.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: O.

[g] Odręcznie postawiono znak: –.

[h] Było: agbułach-manglisskim. W latach 1937–1940 (rosyjskie źródła podają, że aż do 1944 r.) pobliskie miasto Tetri-Ckaro (Tertri Tsqaro) nosiło nazwę Arbułachi (ros. Agbułach, tur. Ag-Bułag), wcześniej także: Biełyje Rodniki. W okresie Wielkiego Terroru razem z Manglisi stanowiło rejon agbułacko-mangliski.

[i] Nazwisko zamazano odręcznie.

[j] Podpis odręczny: KOBUŁOW.

[k] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[l] Podpis odręczny: MOROZOW.

[ł] Liczba wykonanych kopii oraz inicjały osoby sporządzającej protokół.

Nr 108

1938 czerwiec 21, [Tbilisi]. Protokół nr 117 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Lwa Grimma

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[a-][b-]Protokół nr[-b] [c-]117[-c-a]

posiedzenia Trójki przy Ludow[ym] Komisar[iacie] Spraw Wewnęt[rznych] GSRS

z [c-]21 VI[-c] 1938 r[oku]

Przewodniczący Trójki przy NKWD GSRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[d-]Rozpoznano[-d]:

[d-]Postanowiono[-d]:

[a-]NKWD [b-]Adżarii[-b-a].

Sprawa śled[cza] nr 33472 oskarżonego GRIMM[A] Lwa, s. Juliana, ur. w 1895 r[oku] w Polsce[h], Polak, ob[ywate]l ZSRS, wykształcenie wyż[sze], posiada krewnych w Polsce i prowadzi z nimi korespondencję, do chwili aresztowania pracował jako kier[ownik] biura konstrukcyjnego batumskiego Zakładu Budowy Maszyn, mieszkał w mieś[cie] Batumi.

Przyznał się, że kiedy Niemiec SZENING F., rozpoznany jako agent japońskiego wywiadu, zwerbował go do organizacji dywersyjnej, zajmował się działalnością szkodniczą [ukierunkowaną na niszczenie] maszyn do obróbki herbaty, skutkiem czego doszło do strat o wartości 1 000 000 rub[li], a także doszło do zerwania państwowego planu gospodarczego [dotyczącego] produkcji herbaty. GRIMM przyznał się do działalności antysowieckiej skierowanej przeciwko sowieckiej władzy.

[e]

[f] GRIMM[A] Lwa, s. Juliana, [g] [c-]rozstrzelać[-c]. Jego osob[isty] majątek skonfiskować.

Referent: t[owarzysz] KURBATOW[1]

[b-]Przewodniczący[-b]: (–)[i]

[b-]Członkowie[-b]: (–)[j]

(–)[k]

[b-]Sekretarz[-b]: (–)[l]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38465, t. 1, s. 152, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/165, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano odręcznie.

[d-d] Zapisano pismem spacjowanym.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: O.

[g] Pod wyrazem: Juliana postawiono odręcznie znak: –.

[h] Tak w tekście.

[i] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[j] Podpis odręczny: CERETELI.

[k] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[l] Podpis odręczny: MOROZOW.

[1] Jakow Dmitrijewicz Kurbatow, funkcjonariusz NKWD Adżarskiej ASRS; od 1940 r. naczelnik Wydziału Ekonomicznego NKWD Adżarskiej ASRS. Był referentem w 5 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 109

1938 czerwiec 21, [Tbilisi]. Protokół nr 117 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Władimira Kozłowskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]117[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]21[-d] [e-]czerwca[-e] 193[e-]8[-e] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruz[ińskiej] SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa nr 15090 [f]

5 Odziału UGB NKWD Gruz[ińskiej] SRS.

Dotycząca oskarżonego KOZŁOWSKIEGO[1] Władimira, s. Stanisława, ur. w 1912 r[oku] w mieś[cie] Min[eralne] Wody, Polak, pochodzenie robotnicze, urzędnik, ob[ywate]l ZSRS, żonaty, w 1931 roku wykluczony z WKP(b) za odmówienie wyjazdu do pracy na wieś. Do chwili aresztowania kancelista 27. S[amodzielnego] B[atalionu] Z[motoryzowanego] S[trzelców].

Oskarżony o to, że jest agentem polskiego wywiadu, do którego został wciągnięty przez swojego ojca, wroga narodu, agenta polskiego wywiadu KOZŁOWSKIEGO S[tanisława, s.] K., na zlecenie którego gromadził tajne informacje o stanie 27. S[amodzielnego] B[atalionu] Z[motoryzowanego] S[trzelców],

tzn. [oskarżony] o przestęp[stwo] przewidz[iane] w art. 58–1–b KK Gruz[ińskiej] SRS.

Wobec przedstawionych mu zarzutów KOZŁOWSKI w pełni przyznał się do winy.

[f]

[g] KOZŁOWSKIEGO Władimira, s. Stanisława, [h] [d-]rozstrzelać[-d]. Jego osob[isty] majątek skonfiskować.

Referent: FIŁATOW[2].

[b-]Przewodniczący[-b]: (–)[i]

[b-]Członkowie[-b]: (–)[j]

(–)[k]

[b-]Sekretarz[-b]: (–)[l]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38465, t. 1, s. 112, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/155, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e-e] Zapisano maszynowo.

[f] Odręcznie postawiono znak: V.

[g] Odręcznie postawiono znak: O.

[h] Pod wyrazem: Stanisława postawiono odręcznie znak: –.

[1] Władimir Kozłowski, brak daty aresztowania, rozstrzelany 22 VI 1938 r. Spis z 10 czerwca 1938 r., podpisali: Stalin, Mołotow, „Stalinowskie spisy Gruzji”, CD-ROM, Heinrich Boll Stiftung, South Caucasus, 2013.

[i] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[j] Podpis odręczny: CERETELI.

[k] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[l] Podpis odręczny: MOROZOW.

[2] K.A. Fiłatow, funkcjonariusz 5 Wydziału NKWD GSRS; od 27 VI 1939 r. śledczy OO NKWD Zakaukaskiego Okręgu Wojskowego. Był referentem w 24 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 110

1938 czerwiec 21, [Tbilisi]. Protokół nr 117 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Gleba Wilkinsa

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]117[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]21 VI[-d] 193[d-]8[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[e]

[a-]Sprawa śled[cza] nr 14877 3 Oddziału UGB NKWD GSRS[-a].

Dotycząca oskarżonego WILKINSA Gleba, s. Piotra, ur. w 1899 roku w m[ieście] Londyn (Anglia), [pochodzącego] ze szlachty, w 1920 r[oku] przybył nielegalnie z Polski na terytorium sowieckie, żonatego, b[ez]p[artyjnego], ob[ywate]la ZSRS, z nieukończonym wyższym wykształceniem, technik budowlaniec, uczył się w Warszawie (Polska), do chwili aresztowania pracował w Komitecie Sztuk Gruzji,

[a-b-c-]o to, że[-c-b-a] jest aktywnym członkiem kontrrewolucyjnej terrorystycznej, dywersyjno-szkodniczej i szpiegowskiej organizacji prawicowej[h], na zlecenie której prowadził aktywną działalność wywrotową w przemyśle Gruzji,

tzn. [oskarżony] o przestępstwa przewidziane w art. 58–7, 58–11 KK GSRS.

Do winy się nie przyznał, został zdemaskowany przez zeznania KAŁANDADZE N.I.

[e]

[f] WILKINSA Gleba, s. Piotra, [g] ur. w 1899 r[oku], [d-]rozstrzelać[-d]. Jego osob[isty] majątek skonfiskować.

Referent: (RUSSKOW)

[b-]Przewodniczący[-b]: (–)[i]

[b-c-]Członkowie[-c-b]: (–)[j]

(–)[k]

[b-]Sekretarz[-b]: (–)[l]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38465, t. 1, s. 44, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/93, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: O.

[g] Pod wyrazami: Gleba, s. Piotra odręcznie postawiono znak: –.

[h] Pod wyrazem: prawicowej odręcznie postawiono znak: –.

[i] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[j] Podpis odręczny: CERETELI.

[k] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[l] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 111

1938 czerwiec 21, [Tbilisi]. Protokół nr 117 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Wincentego Wolanskiego

[a-b-]Protokół[-b-a] [c-]117[-c]

[a-]posiedzenia Kolegium Wojskowego Sądu Najwyższego Związku SRS[-a][1]

[z] [c-]21 VI[-c] 1938 r[oku]

Przewodniczący Kolegium Wojskowego S[ądu] N[ajwyższego] Związku SRS

Członkowie

Prokurator

Sekretarz

[a-b-]Rozpoznano[-b-a]:

[a-]Postanowiono[-a]:

Sprawa śled[cza] nr 35344 UGB NKWD Abchazji.

Dotycząca oskarżonego WOLANSKIEGO Wincentego, s. Ludwika, ur. w 1882 r[oku] w m[ieście] Jarańsk, by[ła] gubernia wiacka, [pochodzi] z był[ej] polskiej szlachty, w połowie Polak – w połowie Rosjanin, ob[ywate]l ZSRS, b[ez]partyjny, wykształcenie wyższe, żonaty, do chwili aresztowania inżynier gorkowskiego Awtozawodu, w 1930 r[oku] aresztowany przez GPU Zaporoża z oskarżenia o szkodnictwo.

[g] Oskarżony o to, że od 1923 [roku] do 1930 r[oku] był aktywnym członkiem kontrrewolucyjnych organizacji, a od 1935 [roku] do 1937 r[oku] prowadził na ich zlecenie systematyczną, dywersyjno-szkodniczą działalność w sektorze budowy dróg.

Od 1909 [roku] do 1937 r[oku], z przerwami, zajmował się szpiegostwem na rzecz jednego z obcych państw, werbując do tego celu także inne osoby.

Do winy przyznał się w całości.

[d]

[e] WOLANSKIEGO Wincentego, [f] s. Ludwika, [c-]rozstrzelać[-c]. Jego osob[isty] majątek skonfiskować.

Referent: t[owarzysz]

[a-]Przewodniczący[-a]: (–)[h]

[a-]Członkowie[-a]: (–)[i]

(–)[j]

[a-]Sekretarz[-a]: (–)[k]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38465, t. 1, s. 158, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/166, k. 2, pdf.

[a-a] Zapisano wersalikami.

[b-b] Zapisano pismem spacjowanym.

[c-c] Zapisano odręcznie.

[d] Odręcznie postawiono znak: V.

[e] Odręcznie postawiono znak: O.

[f] Pod wyrazem: Wincentego odręcznie postawiono znak: –.

[g] Maszynowo postawiono znak: ?

[1] Pomimo, iż nagłówek dokumentu wskazuje, że wyrok zapadł na posiedzeniu Kolegium Wojskowego Sądu Najwyższego Związku SRS, mamy do czynienia z protokołem Trójki. Wskazują na to zarówno te same podpisy członków składu sędziowskiego występującego w kolejnych sprawach, jak i numer, data dzienna oraz lokalizacja protokołu w teczce zawierającej przechowywane dokumenty Trójek. W tym przypadku posłużono się formularzem z posiedzeń Kolegium Wojskowego i nie zmieniono treści nagłówka. Stosowanie innych, niewypełnionych formularzy było częstą praktyką NKWD z powodu niedoboru papieru.

[h] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[i] Podpis odręczny: CERETELI.

[j] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[k] Podpis odręczny: MOROZOW.

Nr 112

1938 wrzesień 25, [Tbilisi]. Protokół nr 2 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Wiktora Krapiwianskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]2[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]25[-d] [e-]września[-e] 193[e-]8[-e] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruz[ińskiej] SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa śled[cza] nr 36854.

[f] Batumski Wydział Port[owy] 11 Oddziału UGB NKWD Gruz[ińskiej] SRS.

Dotycząca oskarżonego KRAPIWIANSKIEGO Wiktora, s. Iwana, ur. w 1898 roku w m[ieście] Ryga (Łotwa)[h], [wywodzącego się] z cieszących się poważaniem ob[ywatel]i, Polak. Do 1923 roku ob[ywate]l Łotwy. Obecnie ob[ywate]l ZSRS, wykształcenie średnie, żonaty, bezpartyjny, został aresztowany i skazany na 3,5 roku zsyłki za ekonomiczną kontrrewolucję. Pracował w Zarządzie Portu Batumskiego.

Oskarżony o to, że począwszy od 1929 r[oku] zajmował się k[ontr]r[ewolucyjną] szpiegowską działalnością i był związany ze swoim bratem, skazanym za szpiegostwo. Pracując w porcie opracowywał szkodnicze plany i prowadził złośliwą a[nty]s[owiecką] agitację.

Przyznał się do winy.

Aresztowany 9 IV 1938 r[oku]. Więziony przy Batumskim Wydziale Port[owym] 11 Odd[ziału].

[f]

[g] KRAPIWIANSKIEGO Wiktora, s. Iwana, ur. w 1898 roku, [d-]rozstrzelać[-d]. Jego osob[isty] majątek skonfiskować.

[a-b-]Referent[-b-a]: Pełnomocnik op[eracyjny]

[b-c-]Trójka[-c-b]: [d-]1.[-d] (–)[i]

Batumskiego Wydziału Port[owego]

[d-]2.[-d] (–)[j]

11 Oddziału UGB NKWD GSRS

[d-]3.[-d] (–)[k]

GAMBAROW[1]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38467, t. 1, s. 72, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/124, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo. W prawym górnym rogu odręczna adnotacja o treści: [sprawa] polsk[a].

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e-e] Zapisano maszynowo.

[f] Odręcznie postawiono znak: V.

[g] Odręcznie postawiono znak: –.

[h] Tak w tekście.

[i] Podpis odręczny: CZARKWIANI. Kandid Niestorowicz Czarkwiani (1907–1994), działacz komunistyczny. Do maja 1937 r. kierownik w Wydziale Szkół i Nauki KC KP(b) Gruzji; od września 1937 r. I sekretarz Związku Pisarzy Sowieckich GSRS; od 21 V 1937 r. III sekretarz, a od 31 VIII 1938 r. do 2 IV 1952 r. I sekretarz KC KP(b) Gruzji i zarazem szef struktur miejskich partii w Tbilisi; od 21 III 1939 r. do 5 X 1952 r. zastępca członka KC WKP(b); w latach 1952–1953 w KC WKP(b)/KPZS; w latach 1953–1958 kierownik trustu budowlanego w Taszkiencie, później pracował w Instytucie Ekonomii i Prawa Akademii Nauk GSRS; w latach 1981–1988 dyrektor Naukowo-Badawczego Instytutu Ekonomiki i Planowania Gospodarki Narodowej GSRS; deputowany do Rady Najwyższej ZSRS od 1 do 3 kadencji. Zob. Czarkwiani Kandid Niestorowicz, http://www.knowbysight.info/ChCC/04134.asp (dostęp 15 II 2016 r.).

[j] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[k] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[1] Grigorij Nikołajewicz Gambarow, pełnomocnik operacyjny Batumskiego Wydziału Portowego 11 Oddziału UGB NKWD GSRS. Był referentem w 2 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 113

1938 wrzesień 25, [Tbilisi]. Protokół nr 2 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Piotra Kukuriaka

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-][c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]2[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]25 IX[-d] 193[d-]8[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa [b-]śled[cza][-b] nr 14717 Potijskiego GO RO NKWD Gr[uzji].

Dotycząca oskar[żonego] KUKURIAKA Piotra, s. Marka, ur. w 1907 r[oku].

Urodz[ony] we wsi [b-]Gorajówka[f-b], r[ej]on nowouszycki[g], obw[ód] win[nicki], z nar[odowości] Polak[h], ob[ywatel] ZSRS, słabo piśmienny, żonaty, b[ez]p[artyjny], wcześniej karany, do chwili aresztowania pracował jako pracownik [handlu] bakaliami w m[ieście] Poti.

Oskarżony o to, że w 1934 r[oku], będąc zesłany z r[ejo]nu nowouszyckiego[i], obw[ód] win[nicki], za kradzież kołchozowej pszenicy, uciekł z zesłania i przyjął się do pracy w m[ieście] Poti, zajmował się a[nty]s[owiecką] agitacją skierowaną przeciwko władzy sow[ieckiej], wychwalając ustrój kapital[istyczny]. Przyznał się do winy.

Aresztowany 26 III [19]38 r[oku]. Więziony przy Potijskim GO RO NKWD Gr[uzji].

[e] KUKURIAKA Piotra, s. Marka, [d-]sprawę skierować do sądu według właściwości[-d].

[b-]Referent[-b]: Peł[nomocnik] op[eracyjny]

Przewodniczący:

[b-]Potijskiego[-b] GO RO NKWD Gr[uzji]

Członkowie:

[b-]mł[odszy] lejtnant b[ezpieczeństwa] p[aństwowego][-b]

Sekretarz:

[c-]CZCHETIJA[-c][1]

[d-]Trójka[-d]: [d-]1.[-d] (–)[j]

[d-]2.[-d] (–)[k]

[d-]3.[-d] (–)[l]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38467, t. 1, s. 77, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/131, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo. U góry, pośrodku adnotacja wykonana pismem maszynowym, wersalikami, w cudzysłowie, o treści: „k[ontr]r[ewolucyjny] element”. W prawym górnym rogu odręczna adnotacja o treści: Polak.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: –.

[f] Było: Goriaczenko.

[g] Było: nowo-ujciński.

[h] Pod wyrazem: Polak odręcznie postawiono znak: –.

[i] Było: ujcińskiego.

[j] Podpis odręczny: CZARKWIANI.

[k] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[l] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[1] Rażdien Rozanowicz Czchetija (ur. 1907 r.), młodszy lejtnant bezpieczeństwa państwowego, pełnomocnik operacyjny Potijskiego GO NKWD Gruzji. Od 1922 r. członek WLKSM, od października 1937 r. kandydat do WKP(b). Był referentem w 116 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 114

1938 wrzesień 25, [Tbilisi]. Protokół nr 2 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Heleny Walkiewicz

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]2[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]25 IX[-d] 193[d-]8[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[e] Sprawa śled[cza] nr 1223 NKWD GSRS.

Dotycząca oskar[żonej] WALKIEWICZ Heleny, c. Stanisława, ur. w m[ieście] Dęba[g] (Polska), Polki, ob[ywatel]ki ZSRS, b[ez]p[artyjnej], z nieukończonym wykształceniem średnim, panny, niekaranej, do chwili aresztowania bez określonego zatrudnienia.

Oskarżona o to, że od 1936 roku utrzymywała ścisły kontakt z pracownikami polskiego konsulatu i próbowała nielegalnie przekroczyć granicę do Polski.

Przyznała się do winy.

Aresztowana 30 VIII [19]38[h] r[oku].

Przetrzymywana pod strażą w więzieniu wewnętrznym NKWD GSRS.

[f] WALKIEWICZ Helenę, c. Stanisława, urodzoną w 1921 roku, [d-]skierować do ITŁ na dziesięć lat[-d], od[bywanie] kary [liczyć] od 30 VIII [19]38 r[oku].

Referent: P[omocnik] nacz[elnika]

[b-]Trójka[-b]: 1. (–)[i]

1 Wydz[iału] 3 Oddz[iału] UGB NKWD

2. (–)[j]

[b-]sierżant[-b] b[ezpieczeństwa] p[aństwowego]

3. (–)[k]

(DŻWARISZEJSZWILI[1])

NW/5[l]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38467, t. 1, s. 73, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/125, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo. U góry, pośrodku adnotacja wykonana pismem maszynowym, wersalikami, w cudzysłowie o treści: „Dotyczy Polaków”.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: –.

[g] Było: Diemba.

[h] Odręcznie napisano na cyfrze: 8 cyfrę: 7.

[i] Podpis odręczny: CZARKWIANI.

[j] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[k] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[l] Inicjały osoby sporządzającej protokół oraz liczba wykonanych kopii. W dolnym lewym rogu dwa nieczytelne podpisy.

[1] Akakij Okropirowicz Dżwariszejszwili (ur. 1906 r.), sierżant bezpieczeństwa państwowego, pomocnik naczelnika 1 Wydziału 3 Oddziału UGB NKWD GSRS. Od 17 VI 1930 r. członek WKP(b). Był referentem w 32 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 115

1938 wrzesień 25, [Tbilisi]. Protokół nr 2 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Piotra Wierzby

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]2[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]25 IX[-d] 193[d-]8[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa śled[cza] nr 14643 NKWD GSRS.

Dotycząca oskarżonego WIERZBY[f] Piotra, s. Piotra, ur. w 1869 r[oku] w [miejscowości] Dagiewniki[g] (Polska)[h], Polak, ob[ywate]l ZSRS, słabo piśmienny, żonaty, b[ez]p[artyjny], niekarany, do chwili aresztowania woźny teatru „Rustaweli”.

Oskarżony o to, że został zwerbowany przez polski wywiad i [był] związany z rezydentami polskich organów wywiadowczych: KOWALSKIM, IZDEBSKIM i WIŚNIEWSKIM.

Do winy się nie przyznał.

Zdemaskowany zeznaniami KAWCZINSKIEGO E[dmunda, s.] I[gnacego].

Aresztowany 4 II [19]38 r[oku].

Przetrzymywany w tbiliskim więzieniu.

[e] WIERZBĘ[f] Piotra, s. Piotra, urodzonego w 1869 r[oku], [d-]sprawę [skierować] do dokładniejszego rozpatrzenia[-d].

Referent: Pełnom[ocnik] o[peracyjny]

[b-]Trójka[-b]: 1. (–)[i]

1 Wydz[iału] 3 Oddz[iału] UGB NKWD

2. (–)[j]

sierżant b[ezpieczeństwa] p[aństwowego]

3. (–)[k]

(OWANIESIAN)

NW/5[l]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38467, t. 1, s. 78, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/133, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo. U góry, pośrodku, adnotacja wykonana pismem maszynowym, wersalikami, w cudzysłowie o treści: „Dotyczy Polaków”.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: –.

[f] Było: Wierżba.

[g] Prawdopodobnie: Łagiewniki.

[h] Tak w tekście.

[i] Podpis odręczny: CZARKWIANI.

[j] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[k] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[l] Inicjały osoby sporządzającej protokół oraz liczba wykonanych kopii.

Nr 116

1938 wrzesień 25, [Tbilisi]. Protokół nr 9 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Władysława Giedroycia

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]9[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]25 IX[-d] 193[d-]8[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie: [d-]t[owarzysze] CZARKWIANI, Prokurator do spraw spec[jalnych]

GOGLIDZE, TAŁACHADZE[-d]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[e] Sprawa śled[cza] nr 14901 4 Oddziału UGB NKWD GSRS.

Dotycząca oskar[żonego] GIEDROYC[IA] Władysława, s. Iwana (Jana), ur. w 1913 r[oku].

Urodz[ony] w mieś[cie] Wiedeń (Austria), Polak, ob[ywate]l ZSRS, piśmienny, kawaler, b[ez]part[yjny], niekar[any], do chwili aresztowania strugacz Z[akładów] R[emontowych] im. Stalina.

Oskarżony o to, że począwszy od 1928 r[oku] aż do chwili aresztowania prowadził działalność szpiegowską na rzecz Anglii, będąc związany z angielskim kontrwywiadowcą, lekarzem KOLMER Henrykiem, a poczynając od 1931 r[oku] – będąc bezpośrednio związany z sekretarzem polskiego konsulatu w Tbilisi – prowadził jednocześnie działalność szpiegowską na rzecz Polski.

Do winy się przyznał.

Aresztowany 5 III [19]38 r[oku].

Przetrzymywany w tbiliskim[g] więzieniu.

[e]

[f] GIEDROYC[IA] Władysława, s. Iwana (Jana), ur. w 1913 r[oku], [d-]rozstrzelać. Jego osobisty maj[ątek] skonf[iskować][-d].

Referent: Pełn[omocnik] o[peracyjny]

[d-]Trójka[-d]: [d-]1.[-d]

3 Wydz[ia]łu 4 Oddziału UGB NKWD GSRS

[d-]2.[-d] (–)[h]

mł[odszy] lejtnant bezpieczeństwa pań[stwowego]

[d-]3.[-d] (–)[3]

UCZANIEISZWILI[1]

EŻ/5[j]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38467, t. 1, s. 104, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/152, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo. U góry, pośrodku odręczna adnotacja o treści: Dotyczy [sprawy] angielskiej i polskiej.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: –.

[g] Pod wyrazem: tbiliskim odręcznie postawiono znak: –.

[h] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[i] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[j] Inicjały osoby sporządzającej protokół oraz liczba wykonanych kopii.

[1] Dmitrij Konstantinowicz Uczanieiszwili (ur. 1900 r.), młodszy lejtnant bezpieczeństwa państwowego, pełnomocnik operacjny 3 Wydziału 4 Oddziału UGB NKWD GSRS; od 15 VI 1937 r. do 1 XI 1937 r. naczelnik Tkwibulskiego RO NKWD GSRS. Od 1929 r. członek WKP(b). Był referentem w 33 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 117

1938 wrzesień 29, [Tbilisi]. Protokół nr 16 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Tomasza Jagiełły

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]16[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]29 IX[-d] 193[d-]8[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[e]

Sprawa śled[cza] nr 38629 NKWD [b-]Abchazji[-b].

Dotycząca oskar[żonego] JAGIEŁŁO Tomasza, s. Teodora, ur. w 1893 r[oku] w Polsce, Polak, ob[ywate]l ZSRS, do 1925 r[oku] polski poddany, b[ez]p[artyjny], wykształcenie podstawowe[g], żonaty, w chwili aresztowania szofer-prywaciarz. Mieszkał m[ieście] w Suchumi.

[b-]Oskarżony[-b] JAGIEŁŁO został aresztowany jako Polak, podejrzewany o prowadzenie w przeszłości działalności szpiegowskiej. W 1920 r[oku], w okresie władzy mienszewików w m[ieście] Batumi, służył u mienszewików jako szofer. W śledztwie ustalono, że w 1919 r[oku], kiedy m[iasto] Batumi było okupowane przez Anglików, JAGIEŁŁO zgłosił się na ochotnika do ich armii na szofera. W 1920 r[oku], w okresie władzy mienszewików, służył u mienszewików w m[ieście] Batumi jako szofer. Od 1922 r[oku] do 1925 r[oku] włącznie, JAGIEŁŁO pracował w charakterze szofera przy kantorze Kwarcchanskiego Zakładu Wytopu Miedzi, który należał do cudzoziemca F. SIMENCA, zlokalizowanego w m[ieście] Batumi, i często bywał za granicą, w Turcji. W 1931 r[oku] JAGIEŁŁO był aresztowany w Batumi i został pociągnięty do odpowiedzialności za [przestępstwa przewidziane w] art. 58–6 i 58–27 KK GSRS, tzn. za szpiegostwo i związek z monarchistyczną zagraniczną organizacją i zgodnie z postanowieniem Posiedzenia Spec[jalnego] przy Kolegium OGPU skazany na zamknięcie w obozie konc[entracyjnym] na 3 lata. Wyrok odsiedział i przybył do m[iasta] Suchumi. Z uwagi na swoje kontakty i sposób bycia podejrzewany o szpiegostwo.

Do szpiegowania nie przyznał się.

Aresztowany 17 IV [19]38 roku.

Przetrzymywany w więzieniu w Drandzie.

[f] JAGIEŁŁO Tomasza, s. Teodora, ur. w 1893 r[oku], [skierować] [d-]do ITŁ na pięć lat, od[bywanie kary] li[czyć] od 17 IV [19]38[-d] [roku].

[b-]Referent: Nacz[elnik][h]

1. (–)[i]

3 Wydz[iału] UGB NKWD Abchazji

[b-]Trójka[-b]: 2. (–)[j]

[d-]lej[tna]nt[-d][k] b[ezpieczeństwa] p[aństwowego][-b]

3. (–)[l]

GIERASIMOW[ł][1]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38468, t. 1, s. 52, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/100, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo. U góry, pośrodku adnotacja wykonana pismem maszynowym, wersalikami, w cudzysłowie o treści: „Dotyczy Polaków”.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: –.

[g] Było: wyższe, następnie odręcznie poprawiono.

[h] Było: Pom[ocnik], następnie odręcznie przekreślono.

[i] Podpis odręczny: CZARKWIANI.

[j] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[k] Było: Sierżant, następnie odręcznie poprawiono.

[l] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[ł] Było: KARWANOPUŁO, następnie odręcznie poprawiono.

[1] Gierasimow, lejtnant bezpieczeństwa państwowego, naczelnik 3 Wydziału OTD UGB NKWD Abchaskiej ASRS. Był referentem w 42 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 118

1938 wrzesień 29, [Tbilisi]. Protokół nr 16 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Zygmunta Kowalewskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]16[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]29 IX[-d] 193[d-]8[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[e]

Sprawa śled[cza] nr 35325 NKWD Abchazji.

Dotycząca oskar[żonego] KOWALEWSKIEGO Zygmunta, s. Teodora, ur. w 1884 r[oku].

Ur[odzonego] w Równem (Polska)[g], Polaka, ob[ywate]la sow[ieckiego], do 1935 r[oku] pozostawał w polskim poddaństwie, żonaty, b[ez]p[artyjny], z wykształceniem podstawowym[h], w chwili aresztowania pracował jako mechanik w Zakładach Fermentac[ji] w Oczamczyrze.

[b-]Oskarżony[-b] o to, że począwszy od 1931 r[oku] do chwili aresztowania prowadził k[ontr]r[ewolucyjną] dywersyjno-szkodniczą działalność, będąc członkiem k[ontr]r[ewolucyjnej] dywersyjnej szkodniczej organizacji w systemie Gławzołotu; [i-]k[ontr]r[ewolucyjna] grupa, w której się znajdował[-i] od 1931 [roku] do 1935 r[oku], oprócz aktów szkodniczych, przeprowadziła dwa akty dywersyjne, których ofiarami było 13 os[ób].

Do winy się przyznał[j].

[e]

[f] KOWALEWSKIEGO Zygmunta, s. Teodora, ur. w 1884 r[oku], [d-]rozstrzelać. Jego osobisty maj[ątek] skonf[iskować][-d].

Aresztowany 16 II [19]38 r[oku].

Przetrzymywany w więzieniu drandyjskim.

Referent: [b-]Nacz[elnik][k]

1. (–)[l]

3 Wydz[iału] UGB NKWD Abchazjii

[b-]Trójka[-b]: 2. (–)[ł]

[d-]lej[tna]nt[-d][m] b[ezpieczeństwa] p[aństwowego][-b]

3. (–)[n]

GIERASIMOW[o]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38468, t. 1, s. 51, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/99, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo. U góry, pośrodku adnotacja wykonana pismem maszynowym, wersalikami, w cudzysłowie o treści: „Dotyczy Polaków”.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: –.

[g] Tak w tekście.

[h] Było: wyższym, następnie odręcznie poprawiono.

[i-i] Dopisano pomiędzy wierszami mniejszą czcionką.

[j] Pod wyrazem: przyznał odręcznie postawiono znak: –.

[k] Było: Pom[ocnik], następnie odręcznie przekreślono.

[l] Podpis odręczny: CZARKWIANI.

[ł] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[m] Było: Sierżant, następnie odręcznie poprawiono.

[n] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[o] Było: KARWANOPUŁO, następnie odręcznie poprawiono.

Nr 119

1938 wrzesień 29, [Tbilisi]. Protokół nr 16 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Eugeniusza Russo

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]16[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]29 IX[-d] 193[d-]8[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa śled[cza] nr 29237 NKWD Abchazji.

Dotycząca oskar[żonego] RUSSO Eugeniusza, s. Jakuba, ur. w 1881 r[oku].

Urodz[ony] w Tbilisi, z narodowości Polak, ob[ywate]l ZSRS, żonaty, piśmienny, do chwili aresztowania dyrektor polikliniki w m[ieście] Suchumi.

[b-]Oskarżony[-b] o to, że został zwerbowany do kontrwywiadowczych organów Polski przez przedstawiciela polskiego konsulatu ORŁOWSKIEGO.

Od [pierwszego] dnia sowietyzacji Abchazji aż do dnia swojego aresztowania, będąc ściśle związany przez ORŁOWSKIEGO i JAMPOLSKIEGO z polskim wywiadem, prowadził na jego zlecenie aktywną k[ontr]r[ewolucyjną] nacjonalistyczną działalność wśród Polaków oraz zajmował się działalnością szpiegowską w ZSRS na rzecz Polski. Oprócz tego, od 1919 [roku] do 1923 r[oku] pełnił obowiązki wicekonsula Polski w Abchazji i prowadził k[ontr]r[ewolucyjną] nacjonalistyczną działalność wśród Polaków mieszkających w Abchazji.

Do winy się przyznał, oprócz tego został zdemaskowany przez zeznania polskiego szpiega USASA oraz informacje agenturalne.

[e] RUSSO Eugeniusz, s. Jakuba, urodz[ony] w 1881 r[oku], [d-]sprawę skierować do Wojsk[owego] Kolegium Sądu Najw[yższego] ZSRS[-d].

Aresztowany 1 XII 1937 r[oku]. Więziony w izolatorze NKWD Abchazji.

Referent: Nacz[elnik][f]

1. (–)[g]

3 Wydz[iału] UGB NKWD Abchas[kiej] ASRS

[b-]Trójka[-b]: 2. (–)[h]

[d-]lej[tna]nt[-di]b[ezpieczeństwa] p[aństwowego]

3. (–)[j]

GIERASIMOW[k]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37409, t. 1, s. 53, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/103, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo. U góry, pośrodku adnotacja wykonana pismem maszynowym, wersalikami, w cudzysłowie o treści: „Dotyczy Polaków”.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: –.

[f] Było: Pom[ocnik], następnie odręcznie przekreślono.

[g] Podpis odręczny: CZARKWIANI.

[h] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[i] Było: Sierżant, następnie odręcznie poprawiono.

[j] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[k] Było: KARWANOPUŁO, następnie odręcznie poprawiono.

Nr 120

1938 wrzesień 29, [Tbilisi]. Protokół nr 16 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Piotra Tanana

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]16[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]29 IX[-d] 193[d-]8[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[e]

Sprawa śled[cza] nr 41067 NKWD Abchazji.

Dotycząca oskarżonego TANAN[A] Piotra, s. Konstantego, ur. w 1897 r[oku].

Urodzony w m[ieście] Wilno (Polska)[g], Polak, ob[ywate]l sow[iecki], by[ły] podoficer armii carskiej, żonaty, wykształcenie średnie, był[y] członek WKP(b) wykluczany dwa razy, był[y] spec[jalny] rachmistrz NKWD. Do chwili aresztowania zast[ępca] kierownika abchaskiego kantoru Gosbanku w Suchumi.

[b-]Oskarżony[-b] o to, że będąc [zatrudniony] do pracy operacyjnej w organach GPU wstąpił w 1925 r[oku] do polskiego wywiadu. TANAN, będąc związany bezpośrednio z rezydentami polskiego wywiadu – BUTKIEWICZEM, OGRODOWCZIKIEM i NARUCKIM, wykorzystując swoje stanowisko służbowe w organach GPU, prowadził k[ontr]r[ewolucyjną] działalność szpiegowską na rzecz wywiadu polskiego, przekazując mu wszystkie tajne informacje i materiały, które posiadał jako funkcjonariusz GPU. W celu realizacji szpiegowskich zadań polskiego wywiadu TANAN wykorzystywał tajny aparat GPU. Oprócz k[ontr]r[ewolucyjnej] działalności szpiegowskiej TANAN od 1932 r[oku] aż do chwili aresztowania prowadził k[ontr]r[ewolucyjną] szkodniczą działalność w sferze kredytowania organizacji handlowych. Będąc czł[onkiem] k[ontr]r[ewolucyjnej] szkodniczej organizacji w systemie Gosbanku, stawiał sobie za cel naniesienie szkód materialnych zarówno Gosbankowi, jak i organizacjom handlowym, poprzez dezorganizację ich pracy.

Do winy się przyznał.

Aresztowany 26 VII [19]38 r[oku]. Więziony w wew[nętrznym] izolatorze NKWD Abch[azji].

[e]

[f] TANAN[A] Piotra, s. Konstantego, ur. w 1897 r[oku], [d-]rozstrzelać. Jego osobisty maj[ątek] skonf[iskować][-d].

Referent: Nacz[elnik][h]

1. (–)[i]

3 Wydz[iału] UGB NKWD Abchazji

[b-]Trójka[-b]: 2. (–)[j]

[d-]GIERASIMOW[-d][k]

3. (–)[l]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38468, t. 1, s. 50, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/96, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo. U góry, pośrodku adnotacja wykonana pismem maszynowym, wersalikami, w cudzysłowie o treści: „Dotyczy Polaków”.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: –.

[g] Tak w tekście.

[h] Było: Pom[ocnik], następnie odręcznie przekreślono.

[i] Podpis odręczny: CZARKWIANI.

[j] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[k] Było: KARWANOPUŁO, następnie odręcznie poprawiono.

[l] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

Nr 121

1938 październik 1, [Tbilisi]. Protokół nr 30 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Teodora Ławnikowicza

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]30[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]1 X[-d] 193[d-]8[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[e]

Sprawa śled[cza] nr 39645 NKWD [b-]Adżarii[-b].

Dotycząca:

oskarżonego ŁAWNIKOWICZ[A] Teodora, s. Mateusza, ur. w 1883 r[oku] w mieś[cie] Wilno (Litwa)[f]. Polak, ob[ywate]l ZSRS, syn zarządcy majątku księżnej w m[ieście] Wilno, żonaty, pracował jako ślusarz w BNZ, zamieszkały tamże.

Oskarżony o to, że prowadził wywrotową, szkodniczą działalność w Zakładach Rafinerii Ropy Naftowej w Batumi, uszkadzając turbiny i in[ne] oprzyrządowanie BNZ, a także zdemaskowany przez zeznania świadków w tym, że prowadził złośliwą, a[nty]s[owiecką], faszystowską agitację wśród robotników BNZ.

Oskarż[ony] ŁAWNIKOWICZ miesz[kał] do rewolucji w m[ieście] Wilnie i pracował w niemieckiej firmie układającej kable elektryczne. Posiada tam (w Wilnie) ojca, braci i siostry.

Do przedstawionych mu zarzutów przyznał się. Zdemaskowany został także przez zeznania świadków ILINA i KOŁOKOŁOWA.

Przetrzymywany w [g-]tbiliskim[-g] więzieniu. Aresztowany 26 IV [19]38 r[oku].

ŁAWNIKOWICZ[A] Teodora, s. Mateusza, [skierować] [d-]do ITŁ na dziesięć lat[-d], odbywanie kary liczyć od 26 IV 1938 r[oku].

Referent: [b-]Pom[ocnik] nacz[elnika]

1. (–)[h]

3 Wydziału NKWD Adżarii

[b-]Trójka[-b]: 2. (–)[i]

sierżant b[ezpieczeństwa] p[aństwowego][-b]

3. (–)[j]

(DICHAMIDZE[1])

[b-]Sekretarz[-b][k]:

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38470, t. 1, s. 15, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/68, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo. U góry, pośrodku odręczna adnotacja o treści: [sprawa] polsk[a].

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Zapisano błędnie, powinno być: Polska, ale tak w tekście.

[g-g] Pod wyrazem: tbiliskim odręcznie postawiono znak: –.

[h] Podpis odręczny: CZARKWIANI.

[i] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[j] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[k] Wyraz: Sekretarz odręcznie przekreślono.

[1] Aleksiej Iwanowicz Dichamidze (ur. 1904 r.), sierżant bezpieczeństwa państwowego, pomocnik naczelnika 3 Wydziału NKWD Adżarskiej ASRS. Od 28 IV 1932 r. członek WKP(b). Był referentem w 53 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 122

1938 październik 1, [Tbilisi]. Protokół nr 30 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Aleksandra Pieniaka

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]30[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]1 X[-d] 193[d-]8[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie: [d-]t[owarzysze] CZARKWIANI, Prokurator do spraw spec[jalnych]

GOGLIDZE, TAŁACHADZE[-d]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[e]

Sprawa śled[cza] nr 36500 NKWD [b-]Adżarii[-b].

Dotycząca oskarżonego:

PIENIAK[A] Aleksandra, s. Stefana, ur. w 1881 r[oku] we wsi Warynka, rejon latyczowski, Polak, podaje się za Rosjanina, ob[ywate]l ZSRS, by[ły] [f-]kułak[-f], liszeniec, w 1933 r[oku] aresztowany za załamanie planu kampanii siewnej. Mieszkał w sowchozie kwirikskim, rejon kobulecki.

Oskarżony o to, że przechodził często na stronę białopolaków oraz o kontakty z kadrą oficerską Wojska Polskiego, której przekazywał zebrane materiały o charakterze szpiegowskim.

Brał aktywny udział z bronią w ręku [w działaniach] przeciwko władzy sowieckiej.

Do przedstawionych mu zarzutów nie przyznaje się, ale został zdemaskowany przez zeznania swojego brata, któremu udowodniono [szpiegostwo] i który do szpiegostwa się przyznał – PIENIAK[A] Antoniego.

Przetrzymywany w tbiliskim więzieniu.

[d-]Aresztowany 23 IV 1938 r[oku][-d].

[e]

PIENIAK[A] Aleksandra, s. Stefana, [d-]rozstrzelać[-d]. Jego osobisty majątek skonfiskować.

Referent: [b-]Pom[ocnik] nacz[elnika]

1. (–)[g]

3 Wydziału NKWD Adżarii

[b-]Trójka[-b]: 2. (–)[h]

sierżant b[ezpieczeństwa] p[aństwowego][-b]

3. (–)[3]

(DICHAMIDZE)

[b-]Sekretarz[-b][j]:

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38470, t. 1, s. 14, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/65, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo. U góry, pośrodku odręczna adnotacja o treści: [sprawa] polsk[a].

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f-f] Pod wyrazem: kułak odręcznie postawiono znak: –.

[g] Podpis odręczny: CZARKWIANI.

[h] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[i] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[j] Wyraz: Sekretarz odręcznie przekreślono.

Nr 123

1938 październik 1, [Tbilisi]. Protokół nr 33 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Jana Stankiewicza

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]33[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]1 X[-d] 193[d-]8[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie: [d-]t[owarzysze] CZARKWIANI, Prokurator do spraw spec[jalnych]

GOGLIDZE, TAŁACHADZE[-d]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[e]

Sprawa śled[cza] nr 36584 NKWD [b-]Adżarii[-b].

Dotycząca oskarżonego:

STANKIEWICZ[A] Jana, s. Mateusza, ur. w 1900 r[oku] w mieś[cie] Dźwińsk[1] (Łotwa)[f], Polak, ob[ywate]l ZSRS, wykształcenie średnie, bez zatrudnienia, do chwili aresztowania w Batumi bez miejsca stałego zamieszkania.

Oskarżony o to, że mając wykształcenie średnie, zajmował się żebractwem, jeżdżąc po różnych miastach ZSRS, [za co] był wielokrotnie aresztowany zarówno przez rostowski UGRO, jak i in[ne].

Materiały zebrane w śledztwie dowodzą, że w 1922 r[oku] przybył [on] nielegalnie z Polski i został na granicy aresztowany, ale uciekł straży. Zdemaskowany w tym, że prowadził k[ontr]r[ewolucyjną] szowinistyczną agitację i utrzymywał ścisłe kontakty z k[ontr]r[ewolucyjnymi] elementami.

Do stawianych mu zarzutów [d-]nie[g-d] przyznał się.

Przetrzymywany w tbiliskim więzieniu. [d-]Aresztowany 10 IV 1938 r[oku][-d].

STANKIEWICZA Jana, s. Mateusza, [skierować] [d-]do ITŁ na dziesięć lat[-d], odbywanie kary liczyć od 10 IV [19]38 r[oku].

Referent: [b-]Pom[ocnik] nacz[elnika]

1. (–)[h]

3 Wydziału NKWD Adżarii

[b-]Trójka[-b]: 2. (–)[i]

sierżant b[ezpieczeństwa] p[aństwowego][-b]

3. (–)[j]

(DICHAMIDZE)

[b-]Sekretarz[-b][k]:

AMSW Gruzji, f. 8, d. 37436, t. 1, s. 18, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/73, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo. U góry, pośrodku odręczna adnotacja o treści: Łotysz.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Tak w tekście.

[g] Dopisano odręcznie.

[1] Dyneburg.

[h] Podpis odręczny: CZARKWIANI.

[i] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[j] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[k] Wyraz: Sekretarz odręcznie przekreślono.

Nr 124

1938 październik 9, [Tbilisi]. Protokół nr 38 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Stanisława Junakowskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]38[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]9 X[-d] 193[d-]8[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[e]

[a-]Sprawa śled[cza] nr 169 DTO

GUGB NKWD ZKWŻD[-a].

Dotycząca oskarżonego JUNAKOWSKIEGO Stanisława, s. Stanisława, ur. w 1893 r[oku], z narodowości Polak, ur[odzony] w m[ieście] Bieła[g] (Polska)[h], ob[ywatel] ZSRS, b[ez]p[artyjny], żonaty, przybył z Polski w 1935 r[oku], do chwili aresztowania pracował jako kowal Wydziału Młotowni PWRZ Tbilisi. Aresztowany przez organa NKWD w 1931 r[oku], oskarż[ony] o szpiegostwo.

[a-]Oskarżony o to[-a],

że prowadził a[nty]s[owiecką] agitację skierowaną przeciwko władzy sow[ieckiej].

Pozostawał w kontakcie z kurierem polskiego konsulatu SAŁTYSZEM, przez którego utrzymywał pisemny kontakt z krewnymi mieszkającymi w Polsce.

Pozostawał także w bliskich stosunkach z rezydentem polskiego wywiadu księdzem BARDIDZE, a także z szeregiem Polaków: GORALSKIM, GRAFOM i RUDKOWSKIM (wszyscy represjonowani, jako k[ontr]r[ewolucyjne] szpiegowskie elementy).

W [zakładzie pracy], na produkcji, JUNAKOWSKI dał się poznać jako dezorganizator.

Do stawianych mu zarzutów JUNAKOWSKI się nie przyznał, ale został dostatecznie zdemaskowany przez zeznania świadków: RYBAKA, KOSTIUKOWA, KOBAIDZE i DOROWSKIEGO.

JUNAKOWSKI[i] S[tanisław, s.] S[tanisława], został aresztowany 14 IV [19]38 r[oku] i jest przetrzym[ywany] w tbilis[kim][j] więzieniu.

[f] JUNAKOWSKI[EGO] Stanisław[a], s. Stanisława, ur. w 1893 r[oku], [skierować] [d-]do ITŁ na pięć lat[-d], odb[ywanie kary] licz[yć] od 14 V [19]38 r[oku].

Referent: Tym[czasowy] nacz[elnik]

1. (–)[k]

2 Wydz[iału] DTO

[b-]Trójka[-b]: 2. (–)[l]

sierżant b[ezpieczeństwa] p[aństwowego]

3. (–)[ł]

MAGRADZE [Andria]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38470, t. 1, s. 72, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/123, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo. U góry, pośrodku adnotacja wykonana pismem maszynowym, o treści: Dotyczy Polaków.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: –.

[g] Prawdopodobnie: Biała.

[h] Tak w tekście.

[i] Było: UNAKOWSKI.

[j] Pod wyrazem: tbilis[kim] odręcznie postawiono znak: –.

[k] Podpis odręczny: CZARKWIANI.

[l] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[ł] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

Nr 125

1938 październik 9, [Tbilisi]. Protokół nr 120 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Wiktora Gruszeckiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-][c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]120[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [e-]9 października[f][-e] 193[d-]8[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[g]

Sprawa śled[cza] nr 35873 5 Oddziału UGB NKWD GSRS dotycząca oskarżonego

GRUSZECKIEGO[1] Wiktora, s. Antoniego, ur. w 1910 r[oku] we w[si] Budziłówka, r[ej]on potyjowski, ob[wód] żytomierski (USRS)[j], Polak, ob[ywate]l ZSRS, [wywodzący się] z chłopstwa, urzędnik, b[ez]p[artyjny], żonaty, wcześniej niekarany, od 1932 r[oku] w [Wojskach] Ochrony Pogran[icza], od 1935 r[oku] w wojskach NKWD. Do chwili aresztowania nacz[elnik] służby inż[ynieryjnej] Kutaiskiego Pułku Kaw[alerii] NKWD, lejtnant,

[oskarżony] [b-]o to, [c-]że[-c-b]:

a) będąc w 1930 roku zwerbowany do k[ontr]r[ewolucyjnej] trockistowskiej organizacji, która działała w żytomierskim Technikum Samochodowo-Drogowym, aż do chwili aresztowania kontynuował prowadzenie tajnej k[ontr]r[ewolucyjnej], trockistowskiej wywrotowej działalności;

b) od 1933 r[oku] był szpiegiem wywiadu jednego z obcych państw, przekazywał informacje o charakterze wojskowym i prowadził werbunek osób do [działalności] szpiegowskiej,

tzn. [oskarżony] o przestępstwa przewidziane w art. 58–6, 58–10 i 58–11 KK GSRS.

W całości przyznał się do winy. W k[ontr]r[ewolucyjnej] trockistowskiej działalności zdemaskowany przez zeznania świadków MUNICZKINA i SAMUSIEWA.

[g]

[h] [i] GRUSZECKIEGO Wiktora, s. Antoniego, [e-]rozstrzelać[-e]. Jego osob[isty] majątek skonfiskować.

(Referent: tow[arzysz] CHOŁOPOW)

[b-]Przewodniczący[-b]: (–)[k]

[b-c-]Członkowie[-c-b]: (–)[l]

(–)[ł]

[b-]Sekretarz[-b]:

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38446, t. 1, s. 13, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/64, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano maszynowo.

[e-e] Zapisano odręcznie.

[f] Było: sierpnia, następnie odręcznie poprawiono.

[g] Odręcznie postawiono znak: V.

[h] Odręcznie postawiono znak: –.

[i] Odręcznie postawiono znak: O.

[j] Tak w tekście.

[1] Wiktor Gruszecki, brak daty aresztownia, brak daty rozstrzelania. Spis z 12 października 1938 r., podpisali: Stalin, Mołotow, Żdanow, „Stalinowskie spisy Gruzji”, CD-ROM, Heinrich Boll Stiftung, South Caucasus, 2013.

[k] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[l] Podpis odręczny: CZARKWIANI.

[ł] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

Nr 126

1938 październik 9, [Tbilisi]. Protokół nr 120 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Michała Morozowa (Moroza)

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]120[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [e-]9[-e] [d-]października[-d] 193[d-]8[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[f]

Sprawa śled[cza] nr 15890 Oddziału Specjalnego NKWD Zak[aukaskiego] O[kręgu] W[ojskowego] dotycząca oskarżonego:

MOROZOWA[1] (MOROZ[A]) Michała, s. Filipa, ur. w 1896 r[oku] we w[si] Koźlakowicze[i] (Polska)[j], Białorusin, ob[ywate]l ZSRS, wykształcenie podstawowe, żonaty, robotnik, od 1919 r[oku] czł[onek] WKP(b), w 1938 r[oku] wykluczony w związku z aresztowaniem. W Armii [Cz]erwonej od 1918 r[oku].

Do chwili aresztowania sekretarz Komisji Part[yjnej] Oddziału Polit[ycznego] 20. K[aukaskiej] D[ywizji] S[trzelców] G[órskich] w stopniu komisarza batalionu.

[Oskarżony] [b-]o to, [c-]że[-c-b] był aktywnym czł[onkiem] k[ontr]r[ewolucyjnej] trockistowskiej organizacji, która 1 XII [19]34 r[oku] dokonała skrytobójczego zabójstwa S[iergieja] M[ironowicza] KIROWA, a w ostatnich latach przygotowywała akty terrorystyczne przeciwko przywódcom partii i rządu sow[ieckiego];

od 1935 r[oku] należał do k[ontr]r[ewolucyjnej] wojskowej spiskowej organizacji prawicowej, która stawiała sobie za cel obalenie władzy sow[ieckiej] i przywrócenie kapitalizmu;

prowadził aktywną k[ontr]r[ewolucyjną] działalność szkodniczą wymierzoną przeciwko osłabieniu siły bojowej Armii Cz[erwonej] i werbował nowych członków do k[ontr]r[ewolucyjnej] organizacji;

od 1937 r[oku] był agentem polskiego wywiadu i prowadził na rzecz tego ostatniego działalność szpiegowską, przekazując mu szereg materiałów szpiegowskich dotyczących dywizji

i tym samym dopuścił się przestępstwa przewidz[ianego] w art. 58–1–b, 58–7, 58–8 i 58–11 KK GSRS.

Do popełnionych przestępstw przyznał się.

[f]

[g] [h] MOROZOWA (MOROZ[A]) Michała, s. Filipa,[e-]rozstrzelać[-e]. Jego osobisty majątek skonfiskować.

Referent: tow[arzysz] SIERIKOW[2]

[b-]Przewodniczący[-b]: (–)[k]

[b-c-]Członkowie[-c-b]: (–)[l]

(–)[ł]

[b-]Sekretarz[-b]:

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38446, t. 1, s. 51, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/97, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano maszynowo.

[e-e] Zapisano odręcznie.

[f] Odręcznie postawiono znak: V.

[g] Odręcznie postawiono znak: –.

[h] Odręcznie postawiono znak: O.

[i] Było: Kazlikiewicz.

[j] Tak w tekście.

[1] Michał Morozow (Moroz), brak daty aresztowania, brak daty rozstrzelania. Spis z 12 września 1938 r., podpisali: Stalin, Mołotow, Żdanow, „Stalinowskie spisy Gruzji”, CD-ROM, Heinrich Boll Stiftung, South Caucasus, 2013.

[k] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[l] Podpis odręczny: CZARKWIANI.

[ł] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[2] J.D. Sierikow, funkcjonariusz 5 Oddziału UGB NKWD GSRS, potem w OO NKWD Zakaukaskiego Okręgu Wojskowego. Był referentem w 34 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 127

1938 październik 9, [Tbilisi]. Protokół nr 120 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Władimira Paczkowskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]120[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [e-]9[-e] [d-]października[-d] 193[d-]8[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[f]

Sprawa śled[cza] nr 15831

Oddziału Specjalnego NKWD Zak[aukaskiego] O[kręgu] W[ojskowego].

Dotycząca oskarżonego PACZKOWSKIEGO[1] Władimira, s. Mikołaja, ur. w 1897 r[oku] we w[si] Uchańka, b[yła] gub[ernia] chełmska[i] (Polska)[j], Polak, wykształcenie średnie nieuk[ończone], ukończył wojskową szkołę polityczną, ob[ywate]l ZSRS, od 1920 r[oku] czł[onek] WKP(b), wykluczony w związku z aresztowaniem, w Armii Czerwonej od 1918 r[oku].

Do chwili aresztowania kom[isarz] wojsk[owy] szkoły podoficerskiej Zak[aukaskiego] O[kręgu] W[ojskowego] w stopniu komisarza batalionu.

[Oskarżony] [b-]o to, [c-]że[-c-b]:

1. Był aktywnym czł[onkiem] k[ontr]r[ewolucyjnej] trockistowskiej organizacji, która 1 XII [19]34 r[oku] dokonała skrytobójczego zabójstwa t[owarzysza] S[iergieja] M[ironowicza] KIROWA, a w latach następnych przygotowywała akty terrorystyczne przeciwko przywódcom partii i rządu sow[ieckiego];

2. Od 1936 r[oku] należał do k[ontr]r[ewolucyjnej] wojskowej, prawicowo-trockistowskiej organizacji, która stawiała sobie za cel obalenie władzy sow[ieckiej] i przywrócenie w ZSRS kapitalizmu;

3. Stał na czele k[ontr]r[ewolucyjnej] organizacji w szkole podoficerskiej kom[isarzy] i prowadził aktywną k[ontr]r[ewolucyjną] szkodniczą działalność;

4. Od 1937 r[oku] był agentem polskiego wywiadu i prowadził na jego rzecz działalność szpiegowską, przekazując mu szereg materiałów szpiegowskich,

tzn. [dopuścił się] przestęp[stwa] przewidz[ianego] w art. 58–7, 58–8 i 58–11 oraz 58–1–b KK GSRS.

[e-]Przyznał się[-e].

[f]

[g] [h] PACZKOWSKIEGO Władimira, s. Mikołaja, [e-]rozstrzelać[-e]. Jego osobisty mają[tek] skonfiskować.

Referent: SIERIKOW

[b-]Przewodniczący[-b]: (–)[k]

[b-c-]Członkowie[-c-b]: (–)[l]

(–)[ł]

[b-]Sekretarz[-b]:

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38446, t. 1, s. 63, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/114, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano maszynowo.

[e-e] Zapisano odręcznie.

[f] Odręcznie postawiono znak: V.

[g] Odręcznie postawiono znak: –.

[h] Odręcznie postawiono znak: O.

[i] Było: chomska.

[j] Tak w tekście.

[1] Władimir Paczkowski, brak daty aresztowania, rozstrzelany 10 X 1938 r. Spis z 12 września 1938 r., podpisali: Stalin, Mołotow, Żdanow, „Stalinowskie spisy Gruzji”, CD-ROM, Heinrich Boll Stiftung, South Caucasus, 2013.

[k] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[l] Podpis odręczny: CZARKWIANI.

[ł] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

Nr 128

1938 październik 9, [Tbilisi]. Protokół nr 120 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Józefa Surwiłły

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]120[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [e-]9[-e] [d-]października[-d] 193[d-]8[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[f]

[a-]Sprawa śled[cza] nr 15844[-a]

Oddziału Specjalnego NKWD Zak[aukaskiego] O[kręgu] W[ojskowego] dotycząca oskarżonego

SURWIŁŁO[1] Józefa, s. Antoniego, ur. w 1897 r[oku] w m[ieście] Wilno (Polska)[i], Polak, ob[ywate]l ZSRS, w przeszłości chorąży armii carskiej, b[yły] czł[onek] WKP(b), w 1920 r[oku] wykluczony z WKP(b)[j], a następnie przywrócony, w 1920 r[oku] został skazany na 2 lata.

Do chwili aresztowania dowódca 26. P[ułku] S[trzelców] G[órskich] 9. D[ywizji] S[trzelców] w stopniu majora.

[Oskarżony] [a-b-]o to, [c-]że[-c-b-a]

był członkiem k[ontr]r[ewolucyjnej] trockistowskiej, szpiegowsko-terrorystycznej, szkodniczej organizacji, która 1 XII [19]34 r[oku] dokonała skrytobójczego zabójstwa S[iergieja] M[ironowicza] KIROWA oraz przygotowywała szereg aktów terrorystycznych przeciwko przywódcom partii i rządu;

będąc aktywnym członkiem k[ontr]r[ewolucyjnej] spiskowej organizacji, prowadził szkodniczą działalność wymierzoną przeciwko osłabieniu siły bojowej Armii Cz[erwonej] z zamiarem obalenia władzy sow[ieckiej];

werbował nowych członków do k[ontr]r[ewolucyjnej] spiskowej organizacji,

tzn. [dopuścił się] przestęp[stwa] przewidz[ianego] w art. 58–7, 58–8 i 58–11 KK GSRS.

Do popełnionych przestępstw przyznał się. Zdemaskowany zeznaniami LEWINA A.J. i SIEŃKOWA M.S.

[f]

[g] [h] SURWIŁŁO Józefa, s. Antoniego, [e-]rozstrzelać[-e]. Jego osobisty majątek skonfiskować.

(Referent: tow[arzysz] MANUKOW[2])

[b-]Przewodniczący[-b]: (–)[k]

[b-c-]Członkowie[-c-b]: (–)[l]

(–)[ł]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38446, t. 1, s. 71, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/121, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano maszynowo.

[e-e] Zapisano odręcznie.

[f] Odręcznie postawiono znak: V.

[g] Odręcznie postawiono znak: –.

[h] Odręcznie postawiono znak: O.

[i] Tak w tekście.

[j] Taka nazwa partii komunistycznej dopiero od 1925 r., ale tak w tekście.

[1] Józef Surwiłło, brak daty aresztowania, rozstrzelany 10 X 1938 r. Spis z 12 września 1938 r., podpisali: Stalin, Mołotow, Żdanow, „Stalinowskie spisy Gruzji”, CD-ROM, Heinrich Boll Stiftung, South Caucasus, 2013.

[k] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[l] Podpis odręczny: CZARKWIANI.

[ł] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[2] Abgar Akopowicz Manukow (ur. 1905 r.), funkcjonariusz 5 Oddziału NKWD GSRS. Od 1941 r. członek WKP(b). Był referentem w 5 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 129

1938 październik 11, [Tbilisi]. Protokół nr 122 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Eleonory Tubały

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]122[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [e-]11 X[-e] 193[e-]8[-e] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[f]

Sprawa śled[cza] nr [e-]16306[-e] dotycząca oskar[żonej] TUBAŁA Eleonory, c. Ignacego, ur. w 1902 r[oku], b[ez]p[artyjna], Polka, ob[ywate]lka ZSRS, do chwili aresztowania gospodyni domowa, wcześniej pracownik Zak[aukaskiego] GPU.

[b-]Oskarżona[-b] o to, że wiedziała o istnieniu kontrrewolucyjnego spisku w NKWD i przygotowywanym przez przywódców spisku aktu terrorystycznego przeciwko przywódcom WKP(b) i rządu sow[ieckiego], oraz była żoną jednego z członków – przywódców kontrrewolucyjnego spisku TUBAŁA Jogana Fridrichowicza.

Przyznała się do winy.

[f]

[g] TUBAŁA Eleonorę, c. Ignacego,

[e-]rozstrzelać[-e]. Jej osobisty majątek skonfiskować.

(Referent: t[owarzysz] NARAMONOW[1])

[b-]Przewodniczący Trójki[-b]: (–)[h]

[b-c-]Członkowie[-c-b]: (–)[i]

(–)[j]

[b-]Sekretarz[-b]:

EŻ/5[k]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38446, t. 1, s. 213, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/175, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano maszynowo.

[e-e] Zapisano odręcznie.

[f] Odręcznie postawiono znak: V.

[g] Odręcznie postawiono znak: O.

[h] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[i] Podpis odręczny: CZARKWIANI.

[j] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[1] Giorgij Iowicz Naramonow (ur. 1907 r.), młodszy lejtnant bezpieczeństwa państwowego, naczelnik 8 Wydziału 4 Oddziału UGB NKWD GSRS. Od 1924 r. członek WLKSM, od 17 I 1938 r. kandydat WKP(b). Był referentem w 73 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

[k] Inicjały osoby sporządzającej protokół oraz liczba wykonanych kopii.

Nr 130

1938 październik 23, [Tbilisi]. Protokół nr 44 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Wiktora Lisowskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]44[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]23 X[-d] 193[d-]8[-d]r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[e]

Sprawa śled[cza] nr 39806 NKWD Adżarii dotycząca oskarżonego

LISOWSKIEGO Wiktora, s. Iwana, ur. w 1903 r[oku] w mieś[cie] Kutaisi, Polak, ob[ywate]l ZSRS, urzędnik, wykształcenie średnie, żonaty, niepracujący, zamieszkały w mieś[cie] Batumi przy ul. Kirowa nr 18.

Osk[arżony] LISOWSKI W[iktor, s.] I[wana], przyznał się do tego, że utrzymywał kontakt z kapitanami statków pod obcymi banderami, przekazywał im szpiegowskie informacje dotyczące sytuacji ekonomicznej ludności w Związku Sowieckim i otrzymywał od nich różne prezenty.

Osk[arżony] LISOWSKI przyznał się także do tego, że utrzymywał kontakty ze STEREM, wiedząc, że jest niemieckim agentem, a także z zagranicznymi przedstawicielami – LARSENEM, WINNIKE – co do których ustalono, że są agentami i podczas rozmowy przekazywał im informacje o sprawach, które ich interesowały; otrzymywał od nich zagraniczną literaturę, którą przekazywał [osobom] skazanym za k[ontr]r[ewolucyjną] działalność szpiegowską.

[f] LISOWSKIEGO Wiktora, s. Iwana, [skierować] [d-]do ITŁ na pięć lat[-d], odb[ywanie kary] licz[yć] od 29 VII [19]38 r[oku].

Osk[arżony] LISOWSKI, w l[atach] 1922–[19]28 pracował jako zaufany sekretarz zagranicznych [organizacji] koncesyjnych „Amierkom” i „Gruzmarganiec” oraz pozostawał w bliskich stosunkach z dyrektorami koncesjuszami – Samuelem NEWMANEM, ŁABERGIEM i in[nymi] obywatelami amerykańskimi.

Przestępstwo przewidziane w art. 58–6 KKG.

Przetrzymywany przy[g] bat[umskim] więzieniu od 29 VII [19]38 r[oku].

(Referent: tow[arzysz] AWAKOW[1])

[b-]Trójka[-b]: 1. (–)[h]

2. (–)[i]

3. (–)[j]

[b-]Sekretarz[-b]:

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38471, t. 1, s. 36, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/88, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo. U góry, na środku dokumentu odręczny zapis o treści: [sprawa] niemieck[a].

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: –.

[g] Tak w tekście.

[h] Podpis odręczny: CZARKWIANI.

[i] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[j] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

[1] Aram Wartanowicz Awakow, sierżant bezpieczeństwa państwowego, pełnomocnik operacyjny 3 Wydziału NKWD Adżarskiej ASRS; od 4 IX 1942 r. do 20 II 1943 r. naczelnik 4 Wydziału NKWD Abchaskiej ASRS. Był referentem w 90 sprawach śledczych. AMSW Gruzji, Kartoteka Partyjna.

Nr 131

1938 październik 23, [Tbilisi]. Protokół nr 45 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Iwana Kierżeniewskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]45[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]23 X[-d] 193[d-]8[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[e]

Sprawa śled[cza] nr 39838 NKWD [b-]Adżarii[-b].

Dotycząca oskarżonego

KIERŻENIEWSKIEGO Iwana, s. Adama, ur. w 1904 r[oku] w mieś[cie] Batumi, Polak, ob[ywate]l ZSRS, b[ez]p[artyjny], wykształcenie podstawowe, w 1932 r[oku] skazany za niedbalstwo, które doprowadziło do śmierci pracownika podczas pracy. Pracował w Bat[umskiej] Rafinerii Nafty jako brygadzista na Wydziale Destylacji Ropy. Mieszkał w m[ieście] Batumi.

Oskarżony o to, że posiadał kontakty z sekretarzem irańskiego konsulatu w Batumi Ragim[em] AGA, który jak ustalono był agentem irańskiego wywiadu. Utrzymywał kontakt z aresztowanym i skazanym polskim szpiegiem Stanisławem ŁOSIEM, który do szpiegostwa się przyznał.

Ojciec KIERŻENIEWSKIEGO Iwana, KIERŻENIEWSKI Adam został aresztowany i skazany jako polski szpieg, który werbował ludzi do działalności szpiegowskiej i dywersyjnej.

KIERŻENIEWSKI Iwan nie przyznał się do [zarzutu] szpiegostwa.

Przetrzymywany przy[g] bat[umskim] więzieniu od 29 lipca 1938 r[oku].

[f] KIERŻENIEWSKIEGO Iwana, s. Adama, [skierować] [d-]do ITŁ na dziesięć lat[-d], odb[ywanie kary] licz[yć] od 29 VII [19]38 r[oku].

Referent:

[b-]Trójka[-b]: 1. (–)[h]

2. (–)[i]

3. (–)[j]

[b-]Sekretarz[-b]:

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38471, t. 1, s. 48, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/94, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo. U góry, na środku dokumentu odręczny, nieczytelny zapis.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: –.

[g] Tak w tekście.

[h] Podpis odręczny: CZARKWIANI.

[i] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[j] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

Nr 132

1938 październik 23, [Tbilisi]. Protokół nr 46 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Nikołaja Czeczotki

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]46[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]23 X[-d] 193[d-]8[-d]r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[e]

Sprawa śled[cza] nr 41154 NKWD Abchazji.

Dotycząca oskarż[onego] CZECZOTKI Nikołaja, s. Adama, ur. w 1899 r[oku] we w[si] Łagiszyn, powiat piński (Polska)[g], Polak, ob[ywate]l sow[iecki], był[y] polski poddany, był[y] żołnierz Wojska Polskiego. Trzykrotnie był pociągany do odpowiedzialności przez org[ana] GPU za szpiegostwo. Ostatni raz był aresztowany w 1929 r[oku] i zesłany do obozu k[arnego] na 3 lata. Nigdzie niezatrudniony i bez stałego miejsca zamieszkania.

[b-]Oskarżony[-b] o to, że:

od 1921 r[oku] do maja 1938 r[oku] był agentem polskiego wywiadu. Od 1923 r[oku], kiedy został nielegalnie przerzucony przez granicę z Polski do ZSRS, zajmował się zbieraniem informacji szpiegowskich o charakterze wojskowym i ekonomicznym. Od 1924 [roku] do 1929 r[oku] w związku z k[ontr]r[ewolucyjną] działalnością szpiegowską utrzymywał kontakt z polskim konsulatem w Charkowie przez rezydenta wywiadu WESOŁOWSKIEGO.

Do winy się przyznał.

[e]

[f] CZECZOTKĘ Nikołaja, s. Adama, ur. w 1899 r[oku], [d-]rozstrzelać[-d]. Jego osob[isty] majątek skonfiskować.

Aresztowany 26 V [19]38 r[oku] w m[ieście] Oczamczyra.

Przetrzymywany pod strażą w więzieniu drandyjskim.

Referent:

1. (–)[h]

[d-]Trójka[-d]: 2. (–)[i]

3. (–)[j]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38471, t. 1, s. 50, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/95, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo. U góry, na środku dokumentu maszynowy zapis wersalikami o treści: Dotyczy Polaków.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: –.

[g] Tak w tekście.

[h] Podpis odręczny: CZARKWIANI.

[i] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[j] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

Nr 133

1938 październik 23, [Tbilisi]. Protokół nr 46 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Marcina Falkowskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]46[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]23[-d] [e-]października[-e] 193[e-]8[-e]r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[f]

Sprawa śled[cza] nr 40[d-]570[-dg]

[b-]Oddziału Spec[jalnego][-b] NKWD [b-]Zak[aukaskiego] Okręgu Wojsk[owego][-b]

[a-]dotycząca oskarżonego[-a]

FALKOWSKIEGO Marcina, s. Sebastiana, ur. w 1916 r[oku] w chut[orze] Fontanka, r[ej]on Wołodarsk Wołyński (USRS)[i], Polak, pochodzący ze średnio zamożnych chłopów, bezp[artyjny], od 1923 [roku] do 1934 r[oku] był członkiem WLKSM, wykluczony z powodu zgubienia komsomolskiej legitymacji, do chwili aresztowania elew szkoły podoficerskiej J[ednostki] W[ojskowej Nr] 7731, bez stopnia;

[oskarżonego] o to, że prowadził wśród wojskowych agitację antysowiecką. W swoich wystąpieniach zaszczepiał wojskowym defetystyczne nastroje i wychwalał ustrój polityczny carskiej Rosji i obecnej Polski,

tzn. [dopuścił się] przestępstwa przewidzianego w art. 58–10 KK GSRS. Na początku przyznał się do przedstawionych mu zarzutów, a następnie odwołał swoje zeznania.

Winę udowodniono mu na podstawie zeznań i konfrontacji z naocznym świadkiem, żołnierzem SITKO.

[h] FALKOWSKIEGO Marcina, s. Sebastiania, [skierować] [d-]do ITŁ na dziesięć lat[-d], odb[ywanie kary] licz[yć] od 5 VII [19]38 r[oku].

Referent – DUDKIN

1. (–)[j]

[b-]Trójka[-b]: 2. (–)[k]

3. (–)[l]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38471, t. 1, s. 52, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/101, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo. U góry, na środku dokumentu odręczny zapis o treści: [sprawa] polsk[a].

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e-e] Zapisano maszynowo.

[f] Odręcznie postawiono znak: V.

[g] Było: 70, następnie odręcznie poprawiono.

[h] Odręcznie postawiono znak: –.

[i] Tak w tekście.

[j] Podpis odręczny: CZARKWIANI.

[k] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[l] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

Nr 134

1938 październik 23, [Tbilisi]. Protokół nr 46 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Hieronima Giensickiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]46[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]23[-d] [e-]października[-e] 193[e-]8[-e] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[f]

[a-]Sprawa nr 40574[-a]

Oddziału Spec[jalnego] NKWD [b-]Zak[aukaskiego] Okręgu Wojsk[owego][-b]

[a-b-]dotycząca oskarżonego[-b-a]

GIENSICKIEGO[g] Hieronima, s. Denisa, ur. w 1916 r[oku] we w[si] Michały, rejon koziatyński (USRS)[i], Polak, ob[ywate]l ZSRS, pochodzący z chałupników, kołchoźnik, bezpart[yjny], od 1937 [roku] w RKKA, do chwili aresztowania kr[asnoarmieje]c Jednostki Wojsk[owej Nr] 7731, miał dwóch braci, jeden z nich w 1928 r[oku], a drugi w 1933 r[oku] został rozstrzelany za bandytyzm;

[oskarżonego] o to, że

będąc wrogo nastawiony do władzy sowieckiej rozbijał dyscyplinę wojskową w Armii Czerwonej poprzez brak poszanowania uzbrojenia [znajdującego się] w jednostce i [brak troski] o konie, oraz zajmował się a[nty]s[owiecką] agitacją,

[h] GIENSICKIEGO Hieronima, s. Denisa, [skierować] [d-]do ITŁ na dziesięć lat[-d], odb[ywanie kary] licz[yć] od 7 VII [19]38 r[oku].

tzn. [dopuścił się] przestępstwa przewidzianego w art. 58–7 i [art.] 58–10 KK Gr[uzińskiej] SRS.

Do winy się przyznał.

Referent – DUDKIN

1. (–)[j]

[b-c-]Trójka[-c-b]: 2. (–)[k]

3. (–)[l]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38471, t. 1, s. 55, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/106, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo. U góry, na środku dokumentu odręczny zapis o treści: [sprawa] polsk[a].

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e-e] Zapisano maszynowo.

[f] Odręcznie postawiono znak: V.

[g] Prawdopodobnie: GĘSICKIEGO.

[h] Odręcznie postawiono znak: –.

[i] Tak w tekście.

[j] Podpis odręczny: CZARKWIANI.

[k] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[l] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

Nr 135

1938 październik 23, [Tbilisi]. Protokół nr 46 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Iny Lech-Usas-Kopaszewidze

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]46[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]23 X[-d] 193[d-]8[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

Sprawa śled[cza] nr 38791 NKWD Abchazji.

Dotycząca oskarżonej LECH-USAS-KOPASZEWIDZE Iny, c. Bolesława, ur. w 1915 r[oku] w m[ieście] Leningrad[f], Polka, ob[ywatel]ka ZSRS, [pochodząca] ze [środowiska] urzędniczego, zamężna, wykształcenie średnie, do chwili aresztowania pracowała jako kontroler obecności w sowchozie „Psyrccha”, żona represjonowanego za działalność k[ontr]r[ewolucyjną] KOPASZEWIDZE Władimira Konstantinowicza, zamieszkała w N[owym] Afonie, r[ej]on Gudauta, Abchaska ASRS.

[b-]Oskarżona[-b] o to, że:

na przestrzeni szeregu lat żyła ze swoimi rodzicami: ojcem – USAS Bolesławem, s. Mateusza, represjonowanym przez organa NKWD jako rezydent polskiego wywiadu [oraz] matką – MINAJEWĄ Marią Josifowną, aresztowaną przez organa NKWD za działaność k[ontr]r[ewolucyjną] i mężem – KOPASZEWIDZE Władimirem Konstantinowiczem, represjonowanym przez organa NKWD jako członek k[ontr]r[ewolucyjnej] organizacji i wiedząc o prowadzonej przez nich k[ontr]r[ewolucyjnej] działalności, ukrywała przed organami znaną jej k[ontr]r[ewolucyjną] działalność i k[ontr]r[ewolucyjne] kontakty męża, ojca i matki.

[e] LECH-USAS-KOPASZEWIDZE Inę, c. Bolesława, ur. w 1915 r[oku]. [d-]Sprawę skierować na posiedzenie specjalne[-d].

Do winy się nie przyznała.

Aresztowana 27 VIII [19]38 r[oku].

Przetrzymywana w więzieniu Drandy.

Referent: t[owarzysz]

[d-]1.[-d] (–)[g]

[d-]Trójka[-d]: [d-]2. [-d] (–)[h]

[d-]3.[-d] (–)[i]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38471, t. 1, s. 56, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/107, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo. U góry, na środku dokumentu maszynowy zapis wersalikami o treści: Dotyczy Polaków. W prawym dolnym rogu odręczny zapis o treści: Sprawę śled[czą] dołącz[ono] 25 X [19]38 [r. do] sprawy nr 2-38791, sygnowany parafą prawdopodobnie MOROZOWA.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: –.

[f] Tak w tekście.

[g] Podpis odręczny: CZARKWIANI.

[h] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[i] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

Nr 136

1938 październik 23, [Tbilisi]. Protokół nr 46 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Tymoteusza Majewskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]46[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]23 X[-d] 193[d-]8[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[e]

Sprawa śled[cza] nr 38661 NKWD Abchazji.

Dotycząca oskarż[onego] MAJEWSKIEGO Tymoteusza, s. Mateusza, ur. w 1877 r[oku] w Polsce[f], Polak, ob[ywate]l sow[iecki], żonaty, wykształcenie podstawowe, z zawodu kucharz, w chwili aresztowania kucharz Sanatorium Nr 6 kurortu w N[owym] Afonie, zamieszkały w N[owym] Afonie, r[ej]on Gudauta, Abchaska ASRS.

Oskarżony o to, że należał do k[ontr]r[ewolucyjnej] szkodniczej organizacji, do której został zwerbowany przez członka k[ontr]r[ewolucyjnej] powstańczej, szkodniczej organizacji istniejącej w Abchazji i kierowanej przez wroga narodu – N. Łakoba-Apba KARAMANA, byłego dyrektora n[owo]afońskiego kurortu, na zlecenie którego prowadził działalność k[ontr]r[ewolucyjną]. MAJEWSKI, jako członek k[ontr]r[ewolucyjnej] organizacji, będąc niezadowolony z władzy sow[ieckiej], wyrażał niezadowolenie z panującego ustroju i prowadził k[ontr]r[ewolucyjne] rozmowy o charakterze nacjonalistycznym, wychwalając faszystowski ustrój Polski.

Do winy się nie przyznał, ale został zdemaskowany zeznaniami KLIMIENKI, NIKOLSKIEGO i SZARAPANIA.

Aresztowany 16 IV [19]38 r[oku].

Przetrzymywany w więzieniu Drandy.

MAJEWSKIEGO Tymoteusza, s. Mateusza, ur. w 1877 r[oku], [d-]skierować do ITŁ na dziesięć lat[-d], od[bywanie kary] liczyć od 17 IV [19]38 r[oku].

Referent: Nacz[elnik]

3 Wyd[ziału] UGB NKWD Abchazji

[d-]1.[-d] (–)[g]

lejtnant b[ezpieczeństwa] p[aństwowego]

[d-]Trójka[-d]: [d-]2.[-d] (–)[h]

GIERASIMOW

[d-]3.[-d] (–)[i]

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38463, t. 1, s. 54, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/105, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo. U góry, na środku dokumentu maszynowy zapis wersalikami o treści: Dotyczy Polaków.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Tak w tekście.

[g] Podpis odręczny: CZARKWIANI.

[h] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[i] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

Nr 137

1938 październik 23, [Tbilisi]. Protokół nr 46 posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Henryka Rieszanowskiego

[a-]Ści[śle] tajne[-a]

[b-c-]Protokół[-c] nr[-b] [d-]46[-d]

posiedzenia Trójki przy Komisariacie Spraw Wewnętrznych Gruzińskiej SRS

z [d-]23 X[-d] 193[d-]8[-d] r[oku]

Przewodniczący Trójki NKWD Gruzińskiej SRS

Członkowie

Prokurator do spraw spec[jalnych]

Sekretarz

[c-]Rozpoznano[-c]:

[c-]Postanowiono[-c]:

[e]

Sprawa śled[cza] nr 33759 NKWD Adżarii dotycząca [oskarżonego]

RIESZANOWSKIEGO Henryka, s. Nikołaja, ur. w 1910 r[oku] w mieś[cie] Odessa, Polak, ob[ywate]l ZSRS, bezpartyjny, skazany wcześniej na 7 lat pozbawienia wolności za zabójstwo, pracował na zasadzie wolnego najmu, zamieszkały w Batumi, [ul.] Adżarska nr 6.

Oskarżony RIESZANOWSKI H[enryk, s.] N[ikołaja], po powrocie z zesłania zaczął wyrażać niezadowolenie wobec poszczególnych działań partii kom[unistycznej] i sow[ieckiego] rządu. Jednocześnie, w obecności robotników, nieprzyzwoicie wyrażał się o proletariackim święcie 1 Maja.

Do stawianych mu zarzutów RIESZANOWSKI H[enryk, s.] N[ikołaja], się nie przyznał, ale został zdemaskowany zeznaniami świadków.

RIESZANOWSKI H[enryk, s.] N[ikołaja], od 29 VII [19]38 r[oku] jest przetrzymywany w batumskim więzieniu.

[f] RIESZANOWSKIEGO Henryka, s. Nikołaja, [d-]skierować do ITŁ na dziesięć lat[-d], od[bywanie kary] liczyć od 31 VII [19]38 r[oku].

Referent: Pełnom[ocnik] oper[acyjny]

3 Wydziału UGB NKWD Adżarii

[b-]Trójka[-b]: 1. (–)[g]

sierżant b[ezpieczeństwa] p[aństwowego]

2. (–)[h]

AWAKOW

3. (–)[i]

[b-]Sekretarz[-b]:

AMSW Gruzji, f. 8, d. 38471, t. 1, s. 51, oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/98, k. 2, pdf.

[a-a] Podkreślono maszynowo. U góry, na środku dokumentu maszynowy zapis wersalikami o treści: [sprawa] polsk[a].

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Zapisano pismem spacjowanym.

[d-d] Zapisano odręcznie.

[e] Odręcznie postawiono znak: V.

[f] Odręcznie postawiono znak: –.

[g] Podpis odręczny: CZARKWIANI.

[h] Podpis odręczny: GOGLIDZE.

[i] Podpis odręczny: TAŁACHADZE.

PROTOKOŁY DWÓJEK

Nr 1

1938 styczeń 6, Moskwa. Pismo naczelnika 8 Oddziału GUGB NKWD ZSRS starszego majora bezpieczeństwa państwowego Władimira Cesarskiego do ludowego komisarza spraw wewnętrznych Gruzińskiej SRS komisarza bezpieczeństwa państwowego 2 rangi Siergieja Goglidze w sprawie wykonania wyroków śmierci zgodnie z załączonym protokołem nr 696 z 3 stycznia 1938 r.

WJE.

[a-b-]Związek Sowieckich Socjalistycznych Republik

[d-]Ludowy Komisariat

Spraw Wewnętrznych[-d-b]-[a]

[b-e-f-]GUGB[-f-e-b]

[e-]8 Oddział[-e]

[g-]16[-g e-]stycznia[-e a-]193[-a e-]8[-e a-]r[ok][-a]

[a-]nr[-a g-]450136[-g]

[a-]Moskwa, plac Dzierżyńskiego 2

Telefon: centrala NKWD

Krótkie streszczenie[-a]:

[b-c-]Ści[śle] tajne. W trybie przyspieszonym[-c][-b]

[a-]Spr[awa obiektowa] „...”

Wp[łynęło] nr ... na nr ... z ... 193... r.

W korespondencji

powoływać się na nr, datę i Oddział[-a]

[b-c-]Do rąk własnych[-c-b]

[c-]Do lud[owego] kom[isarza] spraw wewnętrznych Gruzińskiej SRS

komisarza bezpieczeństwa państwowego 2 rangi[-c]

[c-]tow[arzysza] [f-]GOGLIDZE[-f-c]

[c-]m[iasto] Tbilisi[-c]

Przesyłam kopię protokołu nr 696 z 3 I 1938 r[oku] zawierającego decyzje ludowego komisarza spraw wewnętrznych Związku SRS i prokuratora Związku SRS dotyczące dwóch wykazów z [nazwiskami] 17 os[ób], który przekazaliście nam [pismem] nr 284189 z 4 XII 1937 r[oku], zgodnie z treścią Rozkazu NKWD nr 00485 z 11 sierpnia 1937 roku.

Wyroki śmierci przez rozstrzelanie, które wydano na 16 os[ób], wykonać natychmiast. Akta ich spraw, wraz z informacją o wykonaniu wyroków, przesłać do Moskwy.

W stosunku do RUBY I.A., skazanego na zamknięcie w isprawtrudłagier[1], zostanie wam wysłany wyciąg z postanowienia Kolegium Specjalnego przy NKWD. [h-]Jego sprawę prześlijcie w trybie przyspieszonym do Moskwy[-h].

Potwierdźcie otrzymanie i wykonanie załączonego protokołu.

[b-c-]Załącznik[-c-b]: wspomniany [protokół].

[b-]Naczelnik 8 Oddziału GUGB NKWD ZSRS

starszy major bezpieczeństwa państwowego[-b]

(CESARSKIJ[2]) (–)

.

[3][b-c-f-]Protokół[-f] nr 696[-c-b]

[c-]z 3 stycznia 1938 roku[-c]

[b-c-]Obecni[-c-b]:

1. Ludowy komisarz spraw wewnętrznych Związku SRS
generalny komisarz bezpieczeń[stwa] pań[stwowego] – tow[arzysz] JEŻOW

2. Prokurator Związku SRS – tow[arzysz] WYSZYNSKIJ[4]

[i]

[b-c-f-]Rozpoznano[-f-c-b]

Materiały dotyczące oskarżonych przedstawione przez NKWD Gruzińskiej SRS zgodnie z treścią Rozkazu NKWD nr 00485 z 11 sierpnia 1937 roku.

[b-c-f-]Postanowiono[-f-c-b]

[j] 1. BIENIEDIKTOWICZ[A] Piotra, s. Juliana, [k] ur. w 1885 r[oku] na Litwie.

[c-]rozstrzelać[-c] [l] [j]

[j] 2. BYSTRŻINSKIEGO Bruna, s. Mieczysława, ur. w 1876 r[oku] w m[ieście] Leningradzie.[k]

[c-]rozstrzelać[-c] [l] [j]

[j] 3. DUDWAL[A] Wacława, s. Tadeusza, [k] ur. w 1883 r[oku] w Polsce.

[c-]rozstrzelać[-c] [l] [j]

[j] 4. LENCKIEGO Kazimierza, s. Franciszka, [k] ur. w 1894 r[oku] w Polsce.

[c-]rozstrzelać[-c] [l] [j]

[j] 5. MASTICKIEGO Andrzeja, s. Tomasza, [k] ur. w 1887 r[oku] w m[ieście] Tbilisi.

[c-]rozstrzelać[-c] [l] [j]

[j] 6. MIELCZARSKIEGO Bronisława, s. Szymona, [k] ur. w 1876 r[oku] w Polsce.

[c-]rozstrzelać[-c] [l] [j]

[j] 7. MŁAKOSIEWICZ[A] Władimira, s. Ludwika, [k] ur. w 1898 r[oku] w m[ieście] Łagodechi.

[c-]rozstrzelać[-c] [l] [j]

[j] 8. NIEGRIEBIECKIEGO Edwarda, s. Franciszka, ur. w 1868 r[oku] w Polsce.

[c-]rozstrzelać[-c] [ł] [j]

[j] 9. RAMSZEWICZ[A] Władimira, s. Nikifora, [k] ur. w 1915 r[oku] w Polsce.

[c-]rozstrzelać[-c] [l] [j]

[j] 10. ROLKE Artura, s. Stanisława, [k] ur. w 1876 r[oku] w Polsce.

[c-]rozstrzelać[-c] [l] [j]

[j] 11. RUTKOWSKIEGO Andrzeja, s. Stanisława, [k] ur. w 1886 r[oku] w Polsce.

[c-]rozstrzelać[-c] [l] [j]

[j] 12. SAWRAS[A] Iwana, s. Ustinowa, [k] ur. w 1910 r[oku] w Polsce.

[c-]rozstrzelać[-c] [l] [j]

[j] 13. SOŁOGUBOWA-SKOBIELIEWA Juliana, s. Marka, [k] ur. w 1901 r[oku] w m[iejscowości] Poczajów[m], Polska.

[c-]rozstrzelać[-c] [l] [j]

[j] 14. TARNOWSKIEGO Zygmunta, s. Michała, [k] ur. w 1873 r[oku] w Polsce.

[c-]rozstrzelać[-c] [l] [j]

[j] 15. SZEFLER[A] Jana, s. Franciszka, [k] ur. w 1909 r[oku] w Polsce.

[c-]rozstrzelać[-c] [n] [j]

[j] 16. JAKUBOWSKIEGO Grzegorza, s. Józefa, [k] ur. w 1882 r[oku] w m[ieście] Tbilisi.

[c-]rozstrzelać[-c] [l] [j]

[j] 17. RUBA Józefa, s. Antoniego, ur. w 1888 r[oku] w Polsce.

[c-]zamknąć w isprawtrudłagier na dziesięć lat[-c]

[c-]Ludowy komisarz spraw wewnętrznych Związku SRS

generalny komisarz bezpieczeństwa państwowego[-c]

[f-](JEŻOW)[-f]

[c-]Prokurator Związku SRS[-c]

(WYSZYNSKIJ)

AMSW Gruzji, 1 otd., f. 12, arch. nr 92 (1937–1938), pismo przewodnie oryginał, protokół kopia, maszynopis.

AIPN, 2907/201, k. 3–6, pdf.

Fotokopia dokumentu była publikowana w: T. Sommer, Operacja antypolska..., s. 265–267.

[a-a] Druk formularza. Z lewej strony karty, na środku odręczna adnotacja o treści: Do rąk własnych t[owarzysza] MOROZOWA. Wyrok wykonać 11 I [19]38 r. Skontaktujcie się z t[owarzyszem] WINEREM i zlećcie, aby natychmiast skompletował sprawy i przekazał wam w celu przesłania do Moskwy. GOGLIDZE z podpisem i datą: 10 I [19]38 [r.]. U dołu ostatniej karty okrągła pieczęć z godłem ZSRS w środku i napisem wokół godła o treści: Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych ZSRS. U dołu dokumentu podłużny stempel o treści: Za zgodność z oryginałem: Funkcjonariusz do zadań specjalnych 8 Oddziału GUGB NKWD ZSRS st[arszy] lejtnant bezpieczeństwa pań[stwowego] (KRIEMNIEW) sygnowany własnoręcznym podpisem.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Podkreślono maszynowo.

[d-d] Druk pogrubiony.

[e-e] Zapisano maszynowo.

[f-f] Zapisano pismem spacjowanym.

[g-g] Zapisano odręcznie.

[h-h] Podkreślono odręcznie.

[1] Isprawtrudłagier – używana potocznie skrócona nazwa ITŁ.

[2] Władimir Jefimowicz Cesarskij (VIII 1895 r. – 22 I 1940 r.), starszy major bezpieczeństwa państwowego, działacz partyjny. W latach 1917–1918 w Armii Czerwonej, następnie agent bolszewickiego wywiadu na Ukrainie; w latach 1926–1936 zajmował różne stanowiska w WKP(b); jesienią 1936 r. specjalny pełnomocnik przy ludowym komisarzu spraw wewnętrznych ZSRS, następnie naczelnik URO GUGB NKWD ZSRS; od grudnia 1936 r. do marca 1938 r. naczelnik 8 Oddziału GUGB NKWD ZSRS (Ewidencyjno-Statystycznego), potem kolejno: naczelnik 4 Oddziału 1 Zarządu NKWD ZSRS, naczelnik UNKWD obwodu moskiewskiego i naczelnik Zarządu Uchto-Iżemskiego ITŁ NKWD. Aresztowany 9 XII 1938 r., skazany 21 I 1940 r. przez Kolegium Wojskowe SN ZSRS na karę śmierci, następnego dnia rozstrzelany. N.W. Pietrow, K.W Skorkin, Kto rukowodił NKWD..., s. 432–433.

[i] Oddzielono grubą, poziomą kreską maszynową.

[j] Odręcznie postawiono znak: –.

[k] Nad wierszem zawierającym nazwisko, imię i imię ojca odręcznie postawiono znak: V.

[l] Nad wyrazem: rozstrzelać nadpisano odręcznie: Wyk[onano] 14 I [19]38 r.

[ł] Nad wyrazem: rozstrzelać nadpisano odręcznie: Zmarł 17 XII [19]37 [r.].

[3] Pominięto kartę tytułową protokołu.

[4] Andriej Januariewicz Wyszynskij (10 XII 1883 r. – 22 XI 1954 r.), działacz komunistyczny, prokurator, dyplomata. Od 1903 r. członek SDPRR, mienszewik; od 1920 r. członek RKP(b); w latach 1925–1928 rektor Państwowego Uniwersytetu Moskiewskiego; od 1931 r. prokurator RFSRS, od 1935 r. prokurator ZSRS, oskarżyciel w głównych procesach politycznych, w 1937 r. organizator czystki w Prokuraturze Generalnej ZSRS; w okresie 1939–1944 zastępca przewodniczącego RKL ZSRS, a jednocześnie w latach 1940–1949 zastępca ministra spraw zagranicznych ZSRS; w okresie 1949–1953 minister spraw zagranicznych ZSRS; w latach 1953–1954 I zastępca ministra spraw zagranicznych ZSRS i zarazem stały przedstawiciel tego kraju w ONZ. Gosudarstwiennaja włast’ SSSR..., s. 260.

[m] Było: Paczajew.

[n] Nad wyrazem: rozstrzelać nadpisano odręcznie: Wykonano 14 I [19]38 r.

Nr 2

1938 styczeń 18, Moskwa. Pismo naczelnika 8 Oddziału GUGB NKWD ZSRS starszego majora bezpieczeństwa państwowego Władimira Cesarskiego do ludowego komisarza spraw wewnętrznych Gruzińskiej SRS komisarza bezpieczeństwa państwowego 2 rangi Siergieja Goglidze w sprawie wykonania wyroków śmierci zgodnie z załączonym protokołem nr 782 z 14 stycznia 1938 r.

[a-]Związek Sowieckich Socjalistycznych

Republik

[b-]Ludowy Komisariat

Spraw Wewnętrznych-[b-a]

[c-]8 Od[dział] GUGB[-c]

[c-]18 stycznia[-c] [a-]193 [c-]8[-c] r[ok][-a]

[a-]nr[-a] [c-]450397[-c]

[a-]Moskwa, plac Dzierżyńskiego 2

Telefon: centrala NKWD

Krótkie streszczenie[-a]:

[a-]Spr[awa obiektowa] „...”

Wp[łynęło] nr ... na nr ... z... 193... r.

W korespondencji

powoływać się na nr, datę i Oddział[-a]

[d-e-]Ści[śle] tajne.

W trybie przyspieszonym[-e-d]

[d-e-f-]Do rąk własnych[-f-e-d]

[d-]Do lud[owego] kom[isarza] spraw wewnętrznych Gruzińskiej SRS

komisarza bezpieczeństwa państwow[ego] 2 rangi[-d]

[e-]tow[arzysza] GOGLIDZE[-e]

[e-]m[iasto] Tbilisi[-e]

Przesyłam kopię protokołu nr 782 z 14 stycznia 1938 r[oku] zawierającego decyzje ludowego komisarza spraw wewnętrznych Związku SRS i prokuratora Związku SRS, dotyczące trzech os[ób] występujących w wykazie, który przekazaliście nam z Adżarskiej ASRS [pismem] nr 284213 z 9 grudnia 1937 r[oku], zgodnie z treścią Rozkazu NKWD nr 00485 z 11 sierpnia 1937 r[oku].

Natychmiast wykonać wyroki śmierci przez rozstrzelanie, które wydano na wszystkie trzy os[oby]. Ich sprawy, wraz z informacją o wykonaniu wyroków, przesłać do Moskwy.

Potwierdzić otrzymanie i wykonanie załączonego protokołu.

[d-e-]Załącznik[-e-d]: wspomniany [protokół].

[d-]Naczelnik 8 Oddziału GUGB NKWD ZSRS

starszy major bezpieczeństwa państw[owego][-d]

(CESARSKIJ) (–)

.

[1][d-e-f-]Protokół[-f] nr 782[-e-d]

[e-]z 14 stycznia 1938 r[oku][-e]

[d-e-]Obecni[-e-d]:

1. Ludowy komisarz spraw wewnętrznych Związku SRS
generalny komisarz bezpieczeństwa państ[wowego] – tow[arzysz]
JEŻOW

2. Prokurator Związku [f-]SRS[-f] – tow[arzysz] WYSZYNSKIJ

[g]

[d-e-f-]Rozpoznano[-f-e-d]

Materiały dotyczące oskarżonych przedstawione przez NKWD Gruzińskiej SRS (z Adżarskiej ASRS) zgodnie z treścią Rozkazu NKWD nr 00485 z 11 sierpnia 1937 roku.

[d-e-f-]Postanowiono[-f-e-d]

1. KOZAK Iwana, s. Romana, ur. w 1886 r[oku], w Polsce, we w[si] Łozówka.

[d-]rozstrzelać[-d] [h]

2. KOPCZEWSKIEGO Kazimierza, s. Karola, ur. w 1890 r[oku], w m[ieście] Warszawie.

[d-]rozstrzelać[-d] [h]

3. DELARŻ Stanisława, s. Aleksandra, ur. w 1896 r[oku], w m[ieście] Władysławowie (Litwa).

[d-]rozstrzelać[-d] [h]

[c-]Ludowy komisarz spraw wewnętrznych ZSRS

generalny komisarz bezpieczeństwa państwowego[-c]

[f-](JEŻOW)[-f]

[d-f-]Prokurator[-f-d] Związku [d-f-]SRS[-f-d]

(WYSZYNSKIJ)

AMSW Gruzji, 1 otd., f. 12, arch. nr 92 (1937–1938), pismo przewodnie oryginał, protokół kopia, maszynopis.

AIPN, 2907/202, k. 1–3, pdf.

[a-a] Druk formularza. U góry karty podłużny stempel o treści: Sekretariat NKWD Gruzińskiej SRS. Wpł[ynęło], nr 1888, 24 I 1938 r. Z lewej strony, u dołu odręczna adnotacja o prawdopodobnej treści: 3 osoby umieścić na liście... 25 I z parafą, prawdopodobnie MOROZOWA. U dołu odręczna adnotacja o treści: Wydać Adżarii polecenie wykonania wyroków, nakazać skompletowanie ich spraw śled[czych], a [następnie] przesłać je – do nas. 25 I z parafą, prawdopodobnie MOROZOWA. U dołu ostatniej karty okrągła pieczęć z godłem ZSRS w środku i napisem wokół godła o treści: Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych ZSRS. U dołu dokumentu podłużny stempel o treści: Za zgodność z oryginałem: Funkcjonariusz do zadań specjalnych 8 Oddziału GUGB NKWD ZSRS st[arszy] lejtnant bezpieczeństwa pań[stwowego] (KRIEMNIEW) sygnowany własnoręcznym podpisem.

[b-b] Druk pogrubiony.

[c-c] Zapisano odręcznie.

[d-d] Zapisano wersalikami.

[e-e] Podkreślono maszynowo.

[f-f] Zapisano pismem spacjowanym.

[g] Oddzielono grubą, poziomą, maszynową kreską.

[h] Odręczna adnotacja o treści: 29 I [19]38 [r.].

[1] Pominięto kartę tytułową protokołu.

Nr 3

1938 luty 2, Moskwa. Pismo naczelnika 8 Oddziału GUGB NKWD ZSRS starszego majora bezpieczeństwa państwowego Władimira Cesarskiego do ludowego komisarza spraw wewnętrznych Gruzińskiej SRS komisarza bezpieczeństwa państwowego 2 rangi Siergieja Goglidze w sprawie wykonania wyroków śmierci zgodnie z załączonym protokołem nr 842 z 24 stycznia 1938 r.

[a-]Związek Sowieckich Socjalistycznych Republik

[d-]Ludowy Komisariat

Spraw Wewnętrznych[-d-a]

[e-f-]GUGB[-e]

8 Oddział[-f]

[g-]2[-g f-]stycznia[-fh a-]193[-a f-]8[-f a-]r[ok][-a]

[a-]nr[-a g-]452835[-g]

[a-]Moskwa, plac Dzierżyńskiego 2

Telefon: centrala NKWD

Krótkie streszczenie[-a]:

[b-c-]Ści[śle] tajne. W trybie przyspieszonym[-c-b]

[a-]Spr[awa obiektowa] „...”

Wp[łynęło] nr ... na nr ... z... 193... r.

W korespondencji

powoływać się na nr, datę i Oddział[-a]

[b-c-e-]Do rąk własnych[-e-c-b]

[c-]Do lud[owego] kom[isarza] spraw wewnętrznych Gruzińskiej SRS

komisarza bezpieczeństwa państwowego 2 rangi[-c]

[b-]tow[arzysza] [e-]GOGLIDZE[-e-b]

[b-]m[iasto] Tbilisi[-b]

Przesyłam kopię protokołu nr 842 z 24 stycznia 1938 r[oku] zawierającego decyzje ludowego komisarza spraw wewnętrznych Związku SRS i prokuratora Związku SRS, dotyczące dwóch os[ób] występujących w wykazie, który przekazaliście nam z Abchaskiej ASRS [pismem] nr 284343 z 19 grudnia 1937 roku, zgodnie z treścią Rozkazu NKWD nr 00485 z 11 sierpnia 1937 roku.

Wyroki śmierci przez rozstrzelanie, które wydano na obydwu aresztowanych, wykonać natychmiast. Ich sprawy, wraz z informacją o wykonaniu wyroków, przesłać do Moskwy.

Potwierdzić otrzymanie i wykonanie załączonego protokołu.

[b-c-]Załącznik[-c-b]: wspomniany [protokół].

[c-]Naczelnik 8 Oddziału GUGB NKWD ZSRS

starszy major bezpieczeństwa państwowego[-c]

(CESARSKIJ) (–)

.

[1][b-c-e-]Protokół[-e] nr 842[-c-b]

[b-]z 24 stycznia 1938 roku[-b]

[b-c-]Obecni[-c-b]:

1. Ludowy komisarz spraw wewnętrznych Związku SRS generalny komisarz bez[pieczeństwa] pań[stwowego] – tow[arzysz] JEŻOW

2. Prokurator Związku SRS – tow[arzysz] WYSZYNSKIJ

[i]

[b-c-e-]Rozpoznano[-e-c-b]

Materiały dotyczące oskarżonych przedstawione przez NKWD Gruzińskiej SRS (z Abchaskiej SRS) zgodnie z treścią Rozkazu NKWD nr 00485 z 11 sierpnia 1937 roku.

[b-c-e-]Postanowiono[-e-c-b]

[j] [k] 1. USAS Bolesława, s. Mateusza, ur. w 1886 r[oku], w mieś[cie] Leningrad.

[c-]rozstrzelać[-c]

[j] [k] 2. DOMBROWSKIEGO Aleksandra, s. Michała, ur. w 1893 r[oku], w mieś[cie] Mirgorod.

[c-]rozstrzelać[-c]

[c-]Ludowy komisarz spraw wewnętrznych Związku SRS

generalny komisarz bezpieczeństwa państwowego[-c]

[e-](JEŻOW)[-e]

[c-]Prokurator Związku SRS[-c]

(WYSZYNSKIJ)

AMSW Gruzji, 1 otd., f. 12, arch. nr 92 (1937–1938), pismo przewodnie oryginał, protokół kopia, maszynopis.

AIPN, 2907/203, k. 1–3, pdf.

[a-a] Druk formularza. Po lewej stronie pierwszej karty, poniżej nadruku formularza podłużny stempel o treści: Sekretariat NKWD Gruzińskiej SRS. Wpł[ynęło], nr 3394, 7 II 1938 r. Na środku odręczna adnotacja o treści: Do t[owarzysza] MARIKOWA. Wydajcie zlecenie wykonania wyroków. 6 II [19]38 [r.]. GOGLIDZE. U dołu ostatniej karty okrągła pieczęć z godłem ZSRS w środku i napisem wokół godła o treści: Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych ZSRS. U dołu dokumentu podłużny stempel o treści: Za zgodność z oryginałem: Funkcjonariusz do zadań specjalnych 8 Oddziału GUGB NKWD ZSRS st[arszy] lejtnant bezpieczeństwa pań[stwowego] (KRIEMNIEW) sygnowany własnoręcznym podpisem.

[b-b] Podkreślono maszynowo.

[c-c] Zapisano wersalikami.

[d-d] Druk pogrubiony.

[e-e] Zapisano pismem spacjowanym.

[f-f] Zapisano maszynowo.

[g-g] Zapisano odręcznie.

[h] Prawdopodobnie pomyłka maszynistki. Powinno być: lutego.

[i] Oddzielono grubą, poziomą kreską maszynową.

[j] Odręcznie postawiono znak: –.

[k] Odręczna adnotacja o treści: [sprawa] polsk[a].

[1] Pominięto kartę tytułową protokołu.

Nr 4

1938 luty 22, Moskwa. Pismo naczelnika 8 Oddziału GUGB NKWD ZSRS starszego majora bezpieczeństwa państwowego Władimira Cesarskiego do ludowego komisarza spraw wewnętrznych Gruzińskiej SRS komisarza bezpieczeństwa państwowego 2 rangi Siergieja Goglidze w sprawie wykonania wyroków zgodnie z załączonym protokołem nr 962 z 17 lutego 1938 r.

WJE.

[a-]Związek Sowieckich Socjalistycznych Republik

[d-]Ludowy Komisariat

Spraw Wewnętrznych-[d-a]

[e-f-]GUGB[-e]

8 Oddział[-f]

[g-]22[-g f-]luty[-f a-]193[-a f-]8[-f a-]r[ok][-a]

[a-]nr[-a g-]455236[-g]

[a-]Moskwa, plac Dzierżyńskiego 2

Telefon: centrala NKWD

Krótkie streszczenie[-a]:

[b-c-]Ści[śle] tajne. W trybie przyspieszonym[-c-b]

[a-]Spr[awa obiektowa] „...”

Wp[łynęło] nr ... na nr ... z ... 193... r.

W korespondencji

powoływać się na nr, datę i Oddział[-a]

[b-c-e-]Do rąk własnych[-e-c-b]

[c-]Do lud[owego] kom[isarza] spraw wewnętrznych Gruzińskiej SRS

komisarza bezpieczeństwa państwowego 2 rangi[-c]

[b-]tow[arzysza] [e-]GOGLIDZE[-e-b]

[b-]m[iasto] Tbilisi[-b]

Przesyłam kopię protokołu nr 962 z 17 lutego 1938 r[oku] zawierającego decyzje ludowego komisarza spraw wewnętrznych Związku SRS i prokuratora Związku SRS dotyczące 7 os[ób] występujących w 2 wykazach, które przekazaliście nam [pismem] nr 30062 z 5 stycznia [19]37 roku, zgodnie z treścią Rozkazu NKWD nr 00485 z 11 sierpnia 1937 roku.

Proszę zarządzić natychmiastowe wykonania wyroku wobec 4 os[ób] skazanych na rozstrzelanie. Ich sprawy, wraz z informacją o wykonaniu wyroków, prześlijcie do Moskwy.

W stosunku do pozostałych 3 os[ób] skazanych na zamknięcie w isprawtrudłagier, zostaną wam wysłane odpisy z postanowienia Kolegium Specjalnego przy NKWD ZSRS. Ich sprawy prześlijcie do Moskwy.

Potwierdźcie otrzymanie i wykonanie załączonego protokołu.

[b-c-]Załącznik[-c-b]: wspomniany [protokół].

[c-]Naczelnik 8 Oddziału GUGB NKWD ZSRS

starszy major bezpieczeństwa państwowego[-c]

(CESARSKIJ) (–)

.

[1][b-c-e-]Protokół[-e] nr 962[-c-b]

[b-]z 17 lutego 1938 roku[-b]

[b-c-]Obecni[-c-b]:

1. Zastępca ludowego komisarza spraw wewnętrznych Związku SRS
[c-]komkor[-c] – tow[arzysz] FRINOWSKIJ

2. Prokurator Związku SRS – tow[arzysz] WYSZYNSKIJ

[h]

[b-c-e-]Rozpoznano[-e-c-b]

Materiały dotyczące oskarżonych przedstawione przez NKWD Gruzińskiej SRS zgodnie z treścią Rozkazu NKWD nr 00485 z 11 sierpnia 1937 roku.

[b-c-e-]Postanowiono[-e-c-b]

[i] [j] 1. GÓRSKIEGO Pawła, s. Fiodora, [k] ur. w 1895 r[oku], w Polsce.

[c-]rozstrzelać[-c] [l]

[i] [j] 2. KARWOWSKIEGO Konstantyna, s. Romana,[k] ur. w 1893 r[oku], w mieś[cie] Mirgorod.

[c-]rozstrzelać[-c] [l]

[i] [j] 3. SELIWANOWSKIEGO Sergieja, s. Aleksandra, [k] ur. w 1873 r[oku], w mieś[cie] Moskwie.

[c-]rozstrzelać[-c] [l]

[i] [j] 4. ZAKRŻEWSKIEGO Wiktora, s. Iwana, [k]

[c-]rozstrzelać[-c] ur. w 1895 r[oku], w Polsce.[l]

5. IGNATIUKA Wasilija, s. Nikołaja, [ł] ur. w 1902 r[oku], w s[iole] Bieriezow, r[ej]on srednio-pieczeniski[m] (Polska).

[c-]skierować do

isprawtrudłagru [i] na 10 lat[-c]

[i] 6. KAPILEWICZ[A] Łazarza, s. Lwa, [n] ur. w 1902 r[oku], w m[ieście] Wilno.

[c-]skierować do isprawtrudłagru [i] na 10 lat[-c]

[i] 7. CHWICZIJA-RACZEŃSKĄ Wandę, c. Józefa, [o] ur. w 1882 r[oku], w Polsce.

[c-]skierować do isprawtrudłagru [i] na 10 lat[-c]

[c-]Zastępca ludowego komisarza spraw wewnętrznych Związku SRS

[e-]komkor[-e-c]

(FRINOWSKIJ)

[c-]Prokurator Związku SRS[-c]

(WYSZYNSKIJ)

AMSW Gruzji, 1 otd., f. 12, arch. nr 92 (1937–1938), pismo przewodnie oryginał, protokół kopia, maszynopis.

AIPN, 2907/204, k. 1–4, pdf.

[a-a] Druk formularza. Po lewej stronie karty, poniżej nadruku formularza podłużny stempel o treści: Sekretariat NKWD Gruzińskiej SRS. Wpł[ynęło], nr 6145, 26 II 1938 r. U góry, na środku, odręczna adnotacja o treści: Do t[owarzysza] MOROZOWA. Wydajcie polecenie t[owarzyszowi] NADARAJA. Pozostałe formalności załatwić. 26 II [19]38 [r.]. GOGLIDZE. Z lewej strony, poniżej stempla odręczna adnotacja o treści: Wpł[ynęło] 26 II [19]38 r. o g[odz.] 23.55 z parafą, prawdopodobnie MOROZOWA. U dołu ostatniej karty okrągła pieczęć z godłem ZSRS w środku i napisem wokół godła o treści: Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych ZSRS. U dołu dokumentu podłużny stempel o treści: Za zgodność z oryginałem: Funkcjonariusz do zadań specjalnych 8 Oddziału GUGB NKWD ZSRS st[arszy] lejtnant bezpieczeństwa pań[stwowego] (KRIEMNIEW) sygnowany własnoręcznym podpisem.

[b-b] Podkreślono maszynowo.

[c-c] Zapisano wersalikami.

[d-d] Druk pogrubiony.

[e-e] Zapisano pismem spacjowanym.

[f-f] Zapisano maszynowo.

[g-g] Zapisano odręcznie.

[h] Oddzielono grubą, poziomą, maszynową kreską.

[i] Odręcznie postawiono znak: –.

[j] Odręcznie postawiono znak: V.

[k] Nad wierszem z nazwiskiem, imieniem i imieniem ojca odręcznie postawiono znak: V.

[l] Nad wyrazem: rozstrzelać nadpisano odręcznie: Wyk[onano] 15 III [19]38 r.

[ł] Nad wierszem odręczna adnotacja o treści: S[prawa] śl[edcza] nr 13818 – 3 Oddz[iał].

[m] Tak w tekście. Prawdopodobnie gdzieś w okolicach Lwowa.

[n] Nad wierszem odręczna adnotacja o treści: S[prawa] śl[edcza] nr 13657 – 3 Oddz[iał].

[o] Nad wierszem odręczna adnotacja o treści: S[prawa] śl[edcza] nr 22224 – [...] R[ejonowy] O[ddział].

[1] Pominięto kartę tytułową protokołu.

Nr 5

1938 lipiec 16, Moskwa. Pismo naczelnika 1 Oddziału Specjalnego NKWD ZSRS starszego majora bezpieczeństwa państwowego Izaaka Szapiro do ludowego komisarza spraw wewnętrznych Gruzińskiej SRS komisarza bezpieczeństwa państwowego 2 rangi Siergieja Goglidze w sprawie wykonania wyroków zgodnie z załączonym protokołem nr 1201 z 15 lipca 1938 r.

TB

[a-]Związek Sowieckich Socjalistycznych Republik

[c-]Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych[-c]-[a]

[d-]1 Oddział Specjalny[-d]

[e-]16[-e d-]lipca[-d a-]193[-a d-]8[-d a-]r[ok][-a]

[a-]nr[-a e-]469436[-e]

[a-]Moskwa, plac Dzierżyńskiego 2

Telefon: centrala NKWD

Krótkie streszczenie[-a]:

[b-]Ści[śle] tajne. W trybie przyspieszonym[-b]

[b-]Do rąk własnych[-b]

[a-]Spr[awa obiektowa] „...”

Wp[łynęło] nr ... na nr ... z ... 193... r.

W korespondencji

powoływać się na nr, datę i Oddział[-a]

[b-]Do lud[owego] kom[isarza] spraw wewnętrznych Gruzińskiej SRS

komisarza bezpieczeństwa pań[stwowego] 2 rangi[-b]

[f-]tow[arzysza] GOGLIDZE[-f]

[f-]m[iasto] Tbilisi[-f]

Przesyłam kopię protokołu nr 1201 z 15 lipca 1938 r[oku] zawierającego decyzje ludowego komisarza spraw wewnętrznych Związku SRS i prokuratora Związku SRS, dotyczące 44 os[ób] aresztowanych przez was, zgodnie z Rozkazem NKWD nr 00485 z 11 sierpnia 1937 roku.

Proszę zarządzić wykonanie wyroku wobec 12 os[ób] skazanych na rozstrzelanie. Ich sprawy, wraz z informacją o wykonaniu wyroków, prześlijcie do Moskwy.

W stosunku do 26 os[ób], skazanych na zamknięcie w isprawtrudłagier, zostaną wam wysłane odpisy z postanowienia Kolegium Specjalnego przy NKWD ZSRS. Ich sprawy prześlijcie do Moskwy.

Pozostałe 6 spraw, dotyczących oskarżonych: 1. WALKIEWICZA J.S., 2. WIERŻBY P.P, 3. GIWORGIZOWA A.S., 4. KOSMALI A.F., 5. ICKOWICZA I.F. i 6. UMANSKIEGO S.P. – należy koniecznie uzupełnić.

Proszę potwierdzić otrzymanie i wykonanie załączonego protokołu.

[b-f-]Załącznik[-f-b]: wspomniany [protokół].

[b-]Naczelnik 1 Oddziału Specjalnego NKWD ZSRS

starszy major bezpieczeństwa państwowego[-b]

(SZAPIRO[1]) (–)

.

[2]ŁB

[b-f-g-]Protokół[-g] nr 1201[-f-b]

[f-]z [h-]15[-h] lipca 1938 roku[-f]

[b-f-]Obecni[-f-b]:

1. Ludowy komisarz spraw wewnętrznych Związku SRS
komisarz generalny bezpieczeń[stwa] państ[wowego] – tow[arzysz] JEŻOW

2. Prokurator Związku SRS – tow[arzysz] WYSZYNSKIJ

[i]

[b-f-g-]Rozpoznano[-g-f-b]

Materiały dotyczące oskarżonych przedstawione przez NKWD Gruzińskiej SRS zgodnie z treścią Rozkazu NKWD nr 00485 z 11 sierpnia 1937 roku.

[b-f-g-]Postanowiono[-g-f-b]

[j] [k] [l] 1. [ł] AKOŃSKIEGO Adolfa, s. Tomasza, [m] ur. w 1898 r[oku], w m[ieście] Miestoucz[n] – Polska, ob[ywatela] ZSRS.

[b-]rozstrzelać[-b] [j]

[j] [k] [l] 2. [ł] BEGIDŻANOWA Józefa, s. Grzegorza, [m] ur. w 1911 r[oku], w m[ieście] Tbilisi, ob[ywatela] ZSRS.

[b-]rozstrzelać[-b] [j]

[j] [k] [l] 3. WOJTENKO Grzegorza, s. Kacpra, [o] ur. w 1903 r[oku], w mieś[cie] Poti, ob[ywatela] ZSRS.

[b-]rozstrzelać[-b] [j]

[j] [k] [l] 4. [ł] GIEDROYC[IA] Władysława, s. Jana, [m] ur. w 1913 r[oku], w mieś[cie] Wiedeń, Austria, >ob[ywatela] ZSRS.

[b-]rozstrzelać[-b] [ł]

[j] [k] [l] 5. KIERŻNIEWSKIEGO Adama, s. Iwana, [l] [p] ur. w 1875 r[oku], we w[si] Bżuza[r], Polska, ob[ywatela] ZSRS.

[b-]rozstrzelać[-b] [j]

[j] [k] [l] 6. KOSTIUKIEWICZ[A] Stanisława, s. Józefa, ur. w 1884 r[oku], w m[ieście] Wilno, ob[ywatela] ZSRS.[s]

[b-]rozstrzelać[-b] [j]

[j] [k] [l] 7. KRYSZOWSKIEGO Iwana, s. Tymoteusza, [l] [o] ur. w 1894 r[oku], w Sł[obodce] Głuszkowieckiej, r[ej]on sołobkowiecki, okr[ęg] Kam[ieniec] Pod[olski], ob[ywatela] ZSRS.

[b-]rozstrzelać[-b] [j]

[j] [k] [l] 8. ŁOS[IA] Jerzego, s. Jerzego, [l] [o] ur. w 1912 r[oku], w m[ieście] Batumi, ob[ywatela] ZSRS.

[b-]rozstrzelać[-b] [j]

[j] [k] [l] 9. MOSIETICZ Jakima, s. Andrzeja, [t] ur. w 1885 r[oku], w o[sadzie] Sierniczki, gub[ernia] mińska, Polska, ob[ywatela] ZSRS.

[b-]rozstrzelać[-b] [j] [u]

[j] [k] [l] 10. SABCZUK[A] Walentyna, s. Aleksego, ur. w 1883 r[oku], w o[sadzie] Wirów, gub[ernia] lubelska, Polska.[t]

[b-]rozstrzelać[-b] [j] [u]

[j] [k] [l] 11. CHACIJA Tomasza, s. Pawła, [l] [o] ur. w 1905 r[oku], we w[si] Brzeziczki, b[yły] p[owiat] lubelski, tej samej gub[erni], ob[ywatela] ZSRS, Polska.

[b-]rozstrzelać[-b] [j]

[j] [k] [l] 12. [w] JURASZCZYK[A] Józefa, s. Antoniego [t] ur. w 1890 r[oku], we w[si] Wysoka Lipa, b[yła] gub[ernia] mińska, Polska.

[b-]rozstrzelać[-b] [j] [u]

[j] [k] 13. BANKOWSKĄ Adelę, c. Franciszka, ur. w 1900 r[oku], w m[ieście] Ryga, Łotwa, ob[ywatelkę] ZSRS.

[b-]zesłać do ITŁ na dziesięć lat[-b] [j]

[j] [k] 14. BACHNOWSKIEGO Józefa, s. Władysława, ur. w 1888 r[oku], w m[iejscowości] Dierieżnia, obw[ód]

[b-]zesłać do ITŁ na dziesięć lat[-b] [j]

[j] [k] 15. BITASZCZYK[A] Józefa, s. Franciszka, ur. w 1881 r[oku], w o[sadzie] Bożewiczno, Polska, ob[ywatela] ZSRS.

[b-]zesłać do ITŁ na dziesięć lat[-b] [j]

[j] [k] 16. [ł] GIEGIECZKORI Zofię, c. Michała, ur. w 1900 r[oku], w m[ieście] Warszawie, ob[ywatelkę] ZSRS.[m]

[b-]zesłać do ITŁ na dziesięć lat[-b] [j]

[j] [k] 17. DOBRZYCKIEGO Szymona, s. Franciszka, ur. w 1890 r[oku], w m[ieście] Batumi, ob[ywatela] ZSRS.

[b-]zesłać do ITŁ na dziesięć lat[-b] [j]

[j] [k] 18. IWIANSKIEGO Alfreda, s. Leona, ur. w 1894 r[oku], w m[ieście] Kutaisi, ob[ywatela] ZSRS.

[b-]zesłać do ITŁ na dziesięć lat[-b] [j]

[j] [k] 19. [ł] KOZAK Zofię, c. Dmitra, [m] ur. w 1909 r[oku], w m[ieście] Lwowie, ob[ywatelkę] ZSRS.

[b-]zesłać do ITŁ

na dziesięć lat[-b] [j]

[j] [k] 20. KRIEMNICKĄ Irenę, c. Józefa, ur. w 1907 r[oku], w o[sadzie] Boruszkowce, gub[ernia] wołyńska, Polska, ob[ywatelkę] ZSRS.

[b-]zesłać do ITŁ na dziesięć lat[-b] [j]

[j] [k] 21. KRYSZEWSKIEGO Iwana, s. Filipa, ur. w 1918 r[oku], w Słobodce Głuszkowieckiej, r[ej]on sołobkowiecki, obw[ód] Kam[ieniec] Pod[olski], ob[ywatela] ZSRS.

[b-]zesłać do ITŁ na dziesięć lat[-b] [j]

[j] [k] 22. [ł] ŁAGUNOWICZ[A] Iwana, s. Iwana, ur. w 1907 r[oku], w Polsce, ob[ywatela] ZSRS. [m]

[b-]zesłać do ITŁ na dziesięć lat[-b] [j]

[j] [k] 23. LINKIEWICZ[A] Borysa, s. Aleksandra, ur. w 1896 r[oku], w Leningradzie, ob[ywatela] ZSRS.

[b-]zesłać do ITŁ na dziesięć lat[-b] [j]

[j] [k] 24. ŁOS[IA] Stanisława, s. Jerzego, ur. w 1910 r[oku], ob[ywatela] ZSRS.

[b-]zesłać do ITŁ na dziesięć lat[-b] [j]

[j] [k] 25. MACIJEWSKIEGO Józefa, s. Józefa, ur. w 1891 r[oku], w m[iejscowości] Luturow, Polska, ob[ywatela] ZSRS.

[b-]zesłać do ITŁ na dziesięć lat[-b] [j]

[j] [k] 26. MOSIETICZ Marię, c. Mikołaja, ur. w 1887 r[oku], w o[sadzie] Łosicz, gub[ernia] mińska, Polska, ob[ywatelkę] ZSRS.

[b-]zesłać do ITŁ na dziesięć lat[-b] [j]

[j] [k] 27. [ł] PAROL Władimira, s. Jana, ur. w 1917 r[oku], w m[ieście] Żydkino, USRS, ob[ywatela] ZSRS.

[b-]zesłać do ITŁ na dziesięć lat[-b] [j]

[j] [k] 28. PLANTOWSKIEGO Józefa, s. Antoniego, ur. w 1883 r[oku], w m[ieście] Kijowie, ob[ywatela] ZSRS.

[b-]zesłać do ITŁ na dziesięć lat[-b] [j]

[j] [k] 29. SOBEK Mariana, s. Iwana, ur. w 1877 r[oku], w Polsce, st[acja] Przystań, ob[ywatela] ZSRS.

[b-]zesłać do ITŁ na dziesięć lat[-b] [j]

[j] [k] 30. [ł] TRUSIEWICZ[A] Władysława, s. Mateusza, ur. w 1880 r[oku], w m[ieście] Leningradzie, ob[ywatela] ZSRS.

[b-]zesłać do ITŁ na dziesięć lat[-b] [j]

[j] [k] 31. SZULGOWSKĄ Marię, c. Kacpra, ur. w 1902 r[oku], w m[ieście] Stara Russa, ob[ywatelkę] ZSRS.

[b-]zesłać do ITŁ na dziesięć lat[-b] [j] [x]

[j] [k] 32. ŻEBROWSKĄ Marię, c. Arseniewa, ur. w 1904 r[oku], w Brześciu Litewskim.

[b-]zesłać do ITŁ na osiem lat[-b] [j]

[j] [k] 33. ZMIGRODZKIEGO Hipolita, s. Cyryla, ur. w 1871 r[oku], w m[ieście] Kamieniec Podolski, ob[ywatela] ZSRS.

[b-]zesłać do ITŁ na osiem lat[-b] [j]

[j] [k] 34. SUSŁOWA Szymona, s. Damiana, ur. w 1890 r[oku], w o[sadzie] Nowomalin, p[owiat] ostrogski, Polska, ob[ywatela] ZSRS.

[b-]zesłać do ITŁ na osiem lat[-b] [j] [x]

[j] [k] 35. GUTOWSKIEGO Kosmę, s. Piotra, ur. w 1884 r[oku], w o[sadzie] Jekaterinopol, w tym samym r[ejo]nie, ob[wód] kijowski, ob[ywatela] ZSRS.

[b-]zesłać do ITŁ na pięć lat[-b] [j]

[j] [k] 36. [ł] ŻOS[IA] Franciszka, s. Józefa, [m] ur. w 1886 r[oku], w gub[erni] kaliskiej[y], Polska, ob[ywatela] ZSRS.

[b-]zesłać do ITŁ na pięć lat[-b] [j]

[j] [k] 37. [ł] KIENCZIASZWILI Mikołaja, s. Grzegorza, ur. w 1900 r[oku], w o[sadzie] Digomi, GSRS, ob[ywatela] ZSRS.[m]

[b-]zesłać do ITŁ na pięć lat[-b] [j]

[j] [k] 38. [ł] SZYPINSKIEGO Wawrzyńca, s. Adama, ur. w 1868 r[oku], w o[sadzie] Łazowice, b[yła] gub[ernia] mohylewska, ob[ywatela] ZSRS.[m]

[b-]zesłać do ITŁ na pięć lat[-b] [j] [x]

[j] [k] 39. WALKIEWICZ Helenę, c. Stanisława, ur. w 1921 r[oku], w m[iasteczku] Diembin, Polska, ob[ywatelkę] ZSRS.[l]

[b-]sprawę uzupełnić[-b] [ł]

[j] [k] 40. WIERŻBĘ Piotra, s. Piotra, ur. w 1869 r[oku], w o[sadzie] Łagiewniki, Polska, ob[ywatela] ZSRS.[l]

[b-]sprawę uzupełnić[-b] [ł]

[j] [k] 41. GIWORGIZOWA Abrama, s. Szymona, ur. w 1896 r[oku], w o[sadzie] Urmija-Iran, ob[ywatela] ZSRS.[l]

[b-]sprawę uzupełnić[-b] [j]

[j] [k] 42. KOSMALĘ Andrzeja, s. Filipa, ur. w 1890 r[oku], w o[sadzie] Stary Koniecpol, ob[ywatela] ZSRS.[l]

[b-]sprawę uzupełnić[-b] [j]

[j] [k] 43. ICKOWICZ[A] Eliasza, s. Teodora, ur. w 1904 r[oku], w m[ieście] Noworosyjsk, ob[ywatela] ZSRS.[l]

[b-]sprawę uzupełnić[-b] [j]

[j] [k] 44. UMANSKIEGO Szymona, s. Piotra, ur. w 1891 r[oku], w m[ieście] Pawłograd, obw[ód] dniepropietrowski, ob[ywatela] ZSRS.[l]

[b-]sprawę uzupełnić[-b] [j] [x]

[b-]Ludowy komisarz spraw wewnętrznych Związku SRS

komisarz generalny bezpieczeństwa państwowego[-b]

[g-](JEŻOW)[-g]

[b-]Prokurator Związku SRS[-b]

(WYSZYNSKIJ)

AMSW Gruzji, 1 otd., f. 12, arch. nr 92 (1937–1938), pismo przewodnie oryginał, protokół kopia, maszynopis.

AIPN, 2907/205, k. 1–7, pdf.

[a-a] Druk formularza. W prawym górnym rogu karty, poniżej nadruku formularza odręczna adnotacja o treści: 207 84/[...], 19 VII. U dołu ostatniej karty okrągła pieczęć z godłem ZSRS w środku i napisem wokół godła o treści: Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych ZSRS. U dołu dokumentu podłużny stempel o treści: Za zgodność z oryginałem: Funkcjonariusz do zadań specjalnych 8 Oddziału GUGB NKWD ZSRS st[arszy] lejtnant bezpieczeństwa pań[stwowego] (KRIEMNIEW) sygnowany własnoręcznym podpisem.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Druk pogrubiony.

[d-d] Zapisano maszynowo.

[e-e] Zapisano odręcznie.

[f-f] Podkreślono maszynowo.

[1] Izaak Iljicz Szapiro (XI 1895 r. – 5 II 1940 r.). W latach 1918–1922 w Armii Czerwonej; w latach 1922–1929 w Ludowym Komisariacie Finansów RFSRS; od 1930 r. do 1937 r. zajmował różne stanowiska w WKP(b), m.in. był referentem-sprawozdawcą; od stycznia 1937 r. zastępca naczelnika, a od lipca 1937 r. do października 1938 r. naczelnik Sekretariatu NKWD ZSRS; następnie naczelnik 1 Oddziału Specjalnego NKWD ZSRS (ewidencja operacyjna, rejestracja). Aresztowany 13 XI 1938 r., skazany 4 II 1940 r. przez Kolegium Wojskowe SN ZSRS na karę śmierci, następnego dnia rozstrzelany N.W. Pietrow, K.W. Skorkin, Kto rukowodił NKWD..., s. 441.

[g-g] Zapisano pismem spacjowanym.

[h-h] Zapisano odręcznie.

[i] Oddzielono grubą, poziomą, maszynową kreską.

[j] Odręcznie postawiono znak: –.

[k] Odręczna adnotacja o treści: [sprawa] polsk[a].

[l] Odręcznie postawiono znak: V.

[ł] Odręcznie postawiono znak: +.

[m] Odręczna adnotacja o treści: Tbilisi.

[n] Tak w tekście, ale prawdopodobnie powinno być: miasto Łódź.

[o] Odręczna adnotacja o treści: Poti mias[to].

[p] Odręczna adnotacja o treści: Batumi.

[r] Tak w tekście, ale prawdopodobnie powinno być: Brzoza.

[s] Odręczna adnotacja o treści: Luksemburg.

[2] Pominięto kartę tytułową protokołu.

[t] Odręczna adnotacja o treści: Admar.

[u] Nad wyrazem: rozstrzelać nadpisano odręcznie: Wyk[onano] 2 VIII [19]38 r.

[w] Odręczna adnotacja o treści: Turecki, następnie odręcznie przekreślona.

[x] Pod orzeczeniem postawiono odręcznie znak: –.

[y] Było: kamiszskoj.

ANEKS

1938 lipiec 16, Moskwa. Pismo naczelnika 1 Oddziału Specjalnego NKWD ZSRS starszego majora bezpieczeństwa państwowego Izaaka Szapiro do ludowego komisarza spraw wewnętrznych Gruzińskiej SRS komisarza bezpieczeństwa państwowego 2 rangi Siergieja Goglidze w sprawie wykonania wyroków

TB

[a-]Związek Sowieckich Socjalistycznych Republik

[c-]Ludowy Komisariat

Spraw Wewnętrznych[-c]-[a]

[d-]1 Oddział Specjalny[-d]

[e-]16[-e d-]lipca[-d a-]193[-a d-]8[-d a-]r[ok][-a]

[a-]nr[-a e-]469437[-e]

[a-]Moskwa, plac Dzierżyńskiego 2

Telefon: centrala NKWD

Krótkie streszczenie[-a]:

[b-]Ści[śle] tajne. W trybie przyspieszonym[-b]

[b-]Do rąk własnych[-b]

[a-]Spr[awa obiektowa] „...”

Wp[łynęło] nr ... na nr ... z ... 193... r.

W korespondencji

powoływać się na nr, datę i Oddział[-a]

[b-]Do lud[owego] kom[isarza] spraw wewnętrznych Gruzińskiej SRS

komisarza bezpieczeństwa pań[stwowego] 2 rangi[-c]

[f-]tow[arzysza] GOGLIDZE[-f]

[f-]mias[to] Tbilisi[-f]

Przesyłam kopię protokołu nr 188 z 5 lipca [19]38 roku[1] zawierającego decyzje ludowego komisarza spraw wewnętrznych Związku SRS i prokuratora Związku SRS dotyczące 71 os[ób] oskarżonych o działalność szpiegowską i dywersyjną na korzyść państw obcych.

Proszę zarządzić wykonanie wyroku wobec 22 os[ób] skazanych na rozstrzelanie. Ich sprawy, wraz z informacją o wykonaniu wyroków, prześlijcie do Moskwy.

W stosunku do 47 os[ób], skazanych na zamknięcie w isprawtrudłagier oraz w stosunku do CZOCZOJANA S.N., skazanego na ekstradycję poza granice Związku SRS, zostaną wam wysłane odpisy z postanowienia Kolegium Specjalnego przy NKWD ZSRS. Ich sprawy prześlijcie do Moskwy. O porządku ekstradycji poza granice Związku SRS zostaniecie powiadomieni.

Akta sprawy oskarżonej ALIMORDANOWEJ SEWIL ALI ZADE należy koniecznie uzupełnić.

W sprawach o numerach: 30834 z 27 II; 30907 z 5 III; 30906 z 7 III; 31165 z 10 III; 31166 z 19 III; 31193 z 22 III; 31405 z 2 IV; 31907 z 4 IV; 31430 z 5 I; 31443 z 7 IV; 96913 z 11 IV; 96914 z 11 I; 31533 z 15 IV; 31721 z 2 IV; 96975, 96976, 96977 z 23 IV; 96978 z 23 IV; 97187 z 20 V; 32493 i 32494 z 5 VI [19]38 r[oku] przesłaliście informacje dotyczące 173 os[ób].

Decyzje podjęte wobec 169 os[ób] zostały zawarte w następujących protokołach:

a) dotyczące 71 os[ób] – Łotyszy, Bułgarów i in[nych] – w protokole nr 188 (mieszany);

b) dotyczące 73 os[ób] – w protokole nr 1201 z operacji polskiej i

c) dotyczące 25 os[ób] – w protokole nr 390 z operacji niemieckiej.

Wobec 4 osób nie podjęto decyzji: POZOW Władimir Gieorgijewicz i ERENTRAUT Aleksandr Filippowicz – podlegają osądzeniu przez Wojskowe Kolegium Sądu Najw[yższego] i – zgodnie z ustalonym porządkiem – zostali włączeni do wykazu osób podlegających osądzeniu przez K[olegium] W[ojskowe]. Po zatwierdzeniu wykaz ten zostanie wam przesłany.

W sprawach GORNIESKO Konstantina Wasiljewicza i KIEMIEŃ Adalberta Jakowlewicza – wyroki zostaną ogłoszone w terminie późniejszym.

Proszę potwierdzić otrzymanie i wykonanie załączonego protokołu.

[b-f-]Załącznik[-f-b]: wspomniany [protokół].

[b-]Naczelnik 1 Oddziału Specjalnego NKWD ZSRS

starszy major bezpieczeństwa państwowego[-b]

(SZAPIRO) (–)

AMSW Gruzji, 1 otd., f. 12, arch. nr 92 (1937–1938), oryginał, maszynopis.

AIPN, 2907/201, k. 1–2, pdf.

[a-a] Druk formularza.

[b-b] Zapisano wersalikami.

[c-c] Druk pogrubiony.

[d-d] Zapisano maszynowo.

[e-e] Zapisano odręcznie.

[f-f] Podkreślono maszynowo.

[1] W AMSW Gruzji wymienionego protokołu dotychczas nie odnaleziono.

WYKAZ SKRÓTÓW

AbchazObpit

– Abchaska Kuchnia Komunalna (Abchazskoje obszczestwiennoje pitanije)

AIPN

– Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej

AMSW

– Archiwum Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

AOU

– Zarząd Administracyjno-Organizacyjny (Administratiwno-organizacyonnoje uprawlenije)

ark.

– karta, arkusz

ASRS

– Autonomiczna Socjalistyczna Republika Sowiecka

Awtotriest

– trust samochodowy (awtomobilnyj triest)

Awtozawod

– fabryka samochodów (awtomobilnyj zawod)

BNZ

– Batumski Zakład Rafinerii Ropy (Batumskij nieftiepieriegonnyj zawod)

Borżminwod

– Borżomskie Wody Mineralne (Borżomskije mineralnyje wody)

BSRS

– Białoruska Socjalistyczna Republika Sowiecka

c.c.

– lata

CAW

– Centralne Archiwum Wojskowe

CD-ROM

– płyta kompaktowa z danymi wyłącznie do odczytu (Compact Disc Read Only Memory)

CGRP

– Centralny Punkt Rozdziału Gazu (Centralnyj gazoraspriedielitielnyj punkt)

CIK

– Centralny Komitet Wykonawczy (Centralnyj ispołnitielnyj komitiet)

CK

– Centralny Komitet

CŁK

– (skrót nieznany)

CzK

– Komisja Nadzwyczajna (Czriezwyczajnaja komissija)

d.

– sprawa (dieło)

DIS

– (skrót nieznany)

Dorsanotdieł

– Oddział Sanitarno-Drogowy (Sanitarnyj otdieł dorożno-stroitielnogo uprawlenija)

DS

– Dywizja Strzelców

DTO

– Oddział Drogowo-Transportowy (Dorożno-transportnyj otdieł)

DWK

– Kraj Dalekowschodni (Dalniewostocznyj kraj)

ed.

– wydanie, wydawca (edition)

EKO

– Oddział Ekonomiczny (Ekonomiczeskij otdieł)

f.

– zespół archiwalny (fond)

GCzK

– Gubernialna Komisja Nadzwyczajna (Gubiernskaja czriezwyczajnaja komissija po borbie s kontrriewolucyjej i sabotażem)

g.

– rok (god)

gg

– lata (gody)

GKO

– Państwowy Komitet Obrony (Gosudarstwiennyj komitiet oborony)

Gławnieft

– Główny Zarząd Przemysłu Naftowego (Gławnoje uprawlenije nieftianoj promyszlennosti)

Gławzołoto

– Główny Zarząd Wydobycia Metali Szlachetnych (Gławnoje uprawlenije zołoto-płatinowoj promyszlennosti)

gm.

– gmina

GO

– Oddział Miejski (Gorodskoj otdieł)

Gorsowiet

– Rada Miejska (Gorodskoj sowiet)

Gosbank

– Bank Państwowy (Gosudarstwiennyj bank)

Gosfoto

– Państwowy Zakład Fotografii (Gosudarstwiennoje fotoatelje)

GPU

– Państwowy Zarząd Polityczny (Gosudarstwiennoje politiczeskoje uprawlenije)

Gruzawtotriest

– Gruziński Trust Samochodowy (Gruzinskij awtomobilnyj triest)

Gruzkonserwtriest

– Gruziński Trust Konserwowy (Gruzinskij triest konsierwnoj promyszlennosti)

Gruzminwod

– Gruziński Trust Wód Mineralnych (Triest gruzinskich mineralnych wod)

Gruztorg

– Gruziński Handel (Gruzinskaja torgowla)

GSRS

– Gruzińska Socjalistyczna Republika Sowiecka

gub.

– gubernia

GUGB

– Główny Zarząd Bezpieczeństwa Państwowego (Gławnoje uprawlenije gosudarstwiennoj biezopasnosti)

GUŁag, Gułag

– Główny Zarząd Obozów (Gławnoje uprawlenije łagieriej)

GUPO

– Główny Zarząd Ochrony Pogranicznej (Gławnoje uprawlenije pogranicznoj ochrany)

GUPWO

– Główny Zarząd Ochrony Pogranicznej i Wewnętrznej (Gławnoje uprawlenije pogranicznoj i wnutrienniej ochrany)

GUPWW

– Główny Zarząd Wojsk Pogranicznych i Wewnętrznych (Gławnoje uprawlenije pogranicznych i wnutriennich wojsk)

HDA

– Wydzielone Archiwum Państwowe (Hałuzewyj Derżawnyj archiw)

INO

– Odział do spraw Obcokrajowców (Inostrannyj otdieł)

IPN

– Instytut Pamięci Narodowej

isprawtrudłagier

– poprawczy obóz pracy (isprawitielno-trudowoj łagier’)

ITŁ

– poprawczy obóz pracy (Isprawitielno-trudowoj łagier’)

Jugosfoto

– Południowoosetyjski Państwowy Zakład Fotografii (Jużnoosetinskoje gosudarstwiennoje fotoatelje)

Kawstrojputi

– Kaukaskie Przedsiębiorstwo Budowy Dróg (Kawkazskije stroitielnyje puti)

Kawtransprojekt

– Biuro Dokumentacji Projektowej i Kosztorysowej Budowy Kolei Zakaukaskich (Projektno-izyskatielskaja kontora uprawlenija zakawkazskoj żeleznoj dorogi)

KC

– Komitet Centralny

KGB

– Komitet Bezpieczeństwa Państwowego (Komitiet gosudarstwiennoj biezopasnosti)

KGSD

– Kaukaska Dywizja Strzelców Górskich (Kawkazskaja gorno-striełkowaja diwizija)

KK

– Kodeks karny

KKG

– Kodeks karny Gruzji

kołchoz

– spółdzielcze gospodarstwo rolne (kołlektiwnoje choziajstwo)

KO

– Komitet Okręgowy

komandarm

– dowódca armii (komandujuszczij armijej)

kombrig

– dowódca brygady (komandir brigady)

Komintern

– Międzynarodówka Komunistyczna (Kommunisticzeskij Intiernacyonał)

komkor

– dowódca korpusu (komandir korpusa)

Komsomoł

– Wszechzwiązkowy Leninowski Komunistyczny Związek Młodzieży (Wsiesojuznyj leninskij kommunisticzeskij sojuz mołodioży)

KP(b)

– Komunistyczna Partia (bolszewików) (Kommunisticzeskaja partija /bolszewikow/)

KP(b)G

– Komunistyczna Partia (bolszewików) Gruzji (Kommunisticzeskaja partija /bolszewikow/ Gruzii)

KPZS

– Komunistyczna Partia Związku Sowieckiego (Kommunisticzeskaja partija Sowietskogo Sojuza)

KW

– Kolegium Wojskowe

MA

– Massachusetts

MGB

– Ministerstwo Bezpieczeństwa Państwowego (Ministierstwo gosudarstwiennoj biezopasnosti)

Mkierowgasagieb

– (skrót nieznany)

MRL

– Mongolska Republika Ludowa

MSW

– Ministerstwo Spraw Wewnętrznych

MSZ

– Ministerstwo Spraw Zagranicznych

MWD

– Ministerstwo Spraw Wewnętrznych (Ministierstwo wnutriennich dieł)

NARA

– Archiwum Narodowe Dokumentów Państwowych (National Archives and Records Administration)

Narkom

– Ludowy Komisariat (Narodnyj komissariat)

narkom

– ludowy komisarz (narodnyj komissar)

Narkomindieł

– Ludowy Komisariat Spraw Zagranicznych (Narodnyj komissariat inostrannych dieł)

Narkomwnudieł

– Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych (Narodnyj komissariat wnutriennich dieł)

Narkomziem

– Ludowy Komisariat Rolnictwa (Narodnyj komissariat ziemledielija)

NDAP

– Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych

NKGB

– Ludowy Komisariat Bezpieczeństwa Państwowego (Narodnyj komissariat gosudarstwiennoj biezopasnosti)

NKO

– Ludowy Komisariat Obrony (Narodnyj komissariat oborony)

NKVD

– Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych (People’s Commissariat for Internal Affairs)

NKWD

– Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych (Narodnyj komissariat wnutriennich dieł)

NKWS

– Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych (Narodnyj komisariat wnutrisznich spraw)

obw.

– obwód

ODTO

– Wydział Oddziału Drogowo-Transportowego (Otdielenije dorożno-transportnogo otdieła)

OGPU

– Zjednoczony Państwowy Zarząd Polityczny (Objedinionnoje gosudarstwiennoje politiczeskoje uprawlenije)

OMSB

– Samodzielny Batalion Zmotoryzowany Strzelców (Otdielnyj motostriełkowyj batalon)

ONZ

– Organizacja Narodów Zjednoczonych

OO

– Oddział Specjalny (Osobyj otdieł)

op.

– spis, inwentarz (inwentarnyj оpys)

otd.

– wydział (otdielenije)

OUR

– Oddział Kryminalny, Oddział Śledczy (Otdieł ugołownogo rozyska)

OW

– Okręg Wojskowy

PNF

– Narodowa Partia Faszystowska (Partito Nazionale Fascista)

Politbiuro

– Biuro Polityczne (Politiczeskoje biuro)

Portostroj

– Biuro Budownictwa Portowego (Kontora stroitielstwa porta)

POW

– Polska Organizacja Wojskowa

pow.

– powiat

PP

– Pełnomocne Przedstawicielstwo (Połnomocznoje priedstawitielstwo)

PPS

– Polska Partia Socjalistyczna

PWN

– Państwowe Wydawnictwo Naukowe

PWRZ

– Zakład Remontowy Parowozów i Wagonów (Parowozo-wagonoriemontnyj zawod)

Rajkom

– Rejonowy Komitet Partii (Rajonnyj komitiet)

RFN

– Republika Federalna Niemiec

RFSRS

– Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Sowiecka

RGANI

– Rosyjskie Archiwum Państwowe Historii Najnowszej (Rossijskij gosudarstwiennyj archiw nowiejszej istorii)

RGASPI

– Rosyjskie Archiwum Państwowe Historii Społeczno-Politycznej (Rossijskij gosudarstwiennyj archiw socyalno-politiczeskoj istorii)

RIK

– Rejonowy Komitet Wykonawczy (Rajonnyj ispołnitielnyj komitiet)

RKKA

– Robotniczo-Chłopska Czerwona Armia (Rabocze-kriestjanskaja krasnaja armija)

RKL

– Rada Komisarzy Ludowych

RKM

– Robotniczo-Chłopska Milicja (Rabocze-kriestjanskaja milicyja)

RKP(b)

– Rosyjska Komunistyczna Partia (bolszewików) (Rossijskaja kommunisticzeskaja partija /bolszewikow/)

RO

– Oddział Rejonowy (Rajonnyj otdieł)

RP

– Rzeczypospolita Polska

RSFSR

– Rosyjska Socjalistyczna Federacyjna Sowiecka Republika

RSR

– Radziecka Socjalistyczna Republika (Radianśka Socialistyczna Respublika)

SBU

– Służba Bezpieczeństwa Ukrainy (Służba bezpeky Ukrajiny)

SDPRR

– Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji

SFSR

– Socjalistyczna Federacyjna Sowiecka Republika

SN

– Sąd Najwyższy

SO

– Oddział Budowlany (Stroitielnyj otdieł)

sowchoz

– państwowe gospodarstwo rolne (sowietskoje choziajstwo)

SPO

– Tajny Oddział Polityczny (Siekrietno-politiczeskij otdieł)

spr.

– sprawa

SRS

– Socjalistyczna Republika Sowiecka

SRSR

– Związek Socjalistycznych Republik Sowieckich (Sojuz Radianśkych Socialistycznych Respublik)

SSR

– Socjalistyczna Republika Sowiecka (Soviet Socialist Republic)

SSSR

– Związek Socjalistycznych Republik Sowieckich (Sojuz Sowietskich Socyalisticzeskich Riespublik)

st.

– wiek, stulecie (stolittia)

TASSR

– Tatarska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Sowiecka

TO

– Oddział Transportu (Transportnyj otdieł)

UGB

– Zarząd Bezpieczeństwa Państwowego (Uprawlenije gosudarstwiennoj biezopasnosti)

UGRO

– milicja kryminalna (Ugołownyj rozysk)

UMGB

– Zarząd Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego (Uprawlenije ministierstwa gosudarstwiennoj biezopasnosti)

UMZ

– Uljanowska Fabryka Silników (Uljanowskij motornyj zawod)

UNKGB

– Zarząd Ludowego Komisariatu Bezpieczeństwa Państwowego (Uprawlenije narodnogo komissariata gosudarstwiennoj biezopasnosti)

UNKWD

– Zarząd Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych (Uprawlenije narodnogo komissariata wnutriennich dieł)

UNR

– Zarząd Naczelnika Robót (Uprawlenije naczalnika rabot)

UPO

– Zarząd Ochrony Przeciwpożarowej (Uprawlenije pożarnoj ochrany)

UPWO

– Zarząd Ochrony Pogranicznej i Wewnętrznej (Uprawlenije pogranicznoj i wnutrienniej ochrany)

URKM

– Zarząd Robotniczo-Chłopskiej Milicji (Uprawlenije rabocze-kriestjanskoj milicyi)

URO

– Oddział Rachunkowości i Rejestracji (Uczotno-riegistracyonnyj otdieł)

URSR

– Ukraińska Radziecka Socjalistyczna Republika

US

– Stany Zjednoczone (United States)

USA

– Stany Zjednoczone Ameryki (United States of America)

USRS

– Ukraińska Socjalistyczna Republika Sowiecka

USSR

– Ukraińska Socjalistyczna Republika Sowiecka (Ukrainian Soviet Socialist Republic)

USSR

– Związek Socjalistycznych Republik Sowieckich (Union of Soviet Socialist Republics)

Uszosdor

– Zarząd Dróg (Uprawlenije szossiejnych dorog)

WCzK

– Wszechrosyjska Komisja Nadzwyczajna (Wsierossijskaja czriezwyczajnaja komissija)

WKP(b)

– Wszechzwiązkowa Komunistyczna Partia (bolszewików) (Wsiesojuznaja kommunisticzeskaja partija /bolszewikow/)

WLKSM

– Wszechzwiązkowy Leninowski Komunistyczny Związek Młodzieży (Wsiesojuznyj leninskij kommunisticzeskij sojuz mołodioży)

Wojenspecstroj

– Wojskowe Budownictwo Specjalne (Wojennoje spiecyalnoje stroitielstwo)

WO

– Okręg Wojskowy (Wojennyj okrug)

WOSO

– Służba Transportu Wojskowego (Wojennyje soobszczenija)

WUCzK

– Wszechukraińska Komisja Nadzwyczajna (Wseukrajinśka nadzwyczajna komisija)

ZFSRS

– Zakaukaska Federacyjna Socjalistyczna Republika Sowiecka

ZKWŻD

– Zakaukaska Droga Żelazna (Zakawkazskaja żeleznaja doroga)

ZSNK

– (skrót nieznany)

ZSRR

– Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich

ZSRS

– Związek Socjalistycznych Republik Sowieckich

ZSSR

– Związek Socjalistycznych Sowieckich Republik

Żełdorstroj

– Budowa Dróg Żelaznych (Żeleznodorożnoje stroitielstwo)

INDEKS NAZWISK

(numery stron odnoszą się do wydania papierowego)

Abalajew 68

Adamowicz 69

Adibiekow Grant M. 59

Aga Ragim 319

Agasarow 161

Akoński Adolf 351

Akoński Tomasz 351

Akulinuszkin Paweł Dmitrijewicz 32

Alimasow 67

Alimordanowa Sewil Ali Zade 357

Amendola Giovanii 29

Amirdżanow 155

Anaszkin Michaił Grigorjewicz 149

Andriejew 68

Anfimow 67

Anisimow 67

Antonow 66

Antonow Nikola 41, 66

Apfelbaum Hirsz zob. Zinowjew Grigorij Jewsiejewicz

Arendt Hannah 29

Arendt Hannah 27, 28, 30

Arewadze Onisim 132

Aron Raymond 28

Arsentjew Nikołaj 198

Arsentjew Wasyl 198

Asanidze Mikołaj 264

Aszurow 66

Avaliszwili Levan 22

Avaliszwili Levan 22

Awakow Aram Wartanowicz 318, 332

Awierin 183, 189, 216, 218

Baberowski Joerg 16

Baberowski Joerg 16

Babkiewicz 66

Bachnowski Józef 252

Bachnowski Władysław 252

Baer Georg W. 47

Bagrationi D. 108

Bajdakow 68

Bajkow 66

Bak 66, 68

Balcerak Wiesław 19

Bałasanow 264

Bałtabajew 66

Bankowska Adela 352

Barber Benjamin R. 30

Bardidze 305

Barkow 67

Barnowa 237

Barysznikow 67

Basziłaszwili 245

Bażan Ołech H. 17, 22

Beck Józef 41

Bednarek Jerzy 20

Begidżanow Grzegorz 351

Begidżanow Józef 351

Bekiszwili Nino 22

Bieniediktowicz Julian 337

Bieniediktowicz Piotr 337

Beria Ławrentij Pawłowicz 22, 31, 33, 35, 77

Beridze Marine 22

Beridze Marine 22

Beritaszwili Euzebiusz 112

Berman 65

Berson Jan Otmar 40

Berson Jan Otmar 40, 43

Besso Lelio 29

Bieda-Biediuk Ludwik 134

Bieda-Biediuk Martyn 134

Biediuk Bieda Ludwik zob. Bieda-Biediuk Ludwik

Biediuk Bieda Martyn zob. Bieda-Biediuk Martyn

Biełogołowkina 271

Biernacka Gzieliszwili Zofia zob. Gzieliszwili-Biernacka Zofia

Bieżaniszwili N.M. 269

Bilinskij 67

Biłokiń Serhij 16

Biłokiń Serhij 16

Binner Rolf 17

Binner Rolf 13, 38

Bitaszczyk Franciszek 353

Bitaszczyk Józef 354

Bloch Sidney 28

Blumsfad Jan zob. Majewski Jan

Bobbio Norberto 29

Bobbio Norberto 29

Bobkow 67

Bohunow Siergiej 21

Bojnowska Rozalia (Wołosiewicz) 221, 222

Bojnowski Aleksander 221

Bojnowski Walerian 221, 222

Bołkwadze Galina 233

Bonnie Richard 28

Bonwecz Bernd zob. Bonwetsch Bernd

Bonwetsch Bernd 23, 38

Bonwetsch (Bonwecz) Bernd 23, 38

Bordiugow Giennadij 14, 17

Boris Jan 169

Boris Tomasz 169

Bosetti Giancarlo 29

Breżniew Leonid 28

Bristawacki Aleksander 171

Bristawacki Nikołaj 171

Briuchanow Boris B. 16

Briuchanow Boris B. 16

Brodowska Helena 257

Brodowski Aleksander zob. Brodowski Kazimierz

Brodowski Andrzej 257

Brodowski Kazimierz (Aleksander) 257, 258

Bronisław NN 167

Bruchal Bronisław 245

Bruchal Józef 245

Brzezinski Zbigniew Kazimierz zob. Brzeziński Zbigniew Kazimierz

Brzeziński Zbigniew Kazimierz 30

Brzeziński (Brzezinski) Zbigniew Kazimierz 28–30

Bucharin Nikołaj Iwanowicz 47

Bucharin Nikołaj Iwanowicz 28

Buchgolc W.W. 116

Bukovsky Vladimir Konstantinovich 29

Bułach 67

Bułatow 68

Butkiewicz 297

Butkowski Dominik 235

Butkowski Grzegorz 235

Butkowski Mikołaj 155

Butkowski Paweł 154, 155

Bystriakow 66

Bystrżinski Bruno 337

Bystrżinski Mieczysław 337

Cagurija Wasilij Iosifowicz 180

Calleja Eduardo González 27, 30

Cej Maria 231

Cejman Hans 102

Cereteli Siergiej 271

Cereteli Szałwa Otarowicz 24, 33, 66, 78, 80, 82, 84, 89, 91, 93, 95, 97, 99, 101, 103, 105, 107, 109, 111, 112, 115, 116, 118, 119, 121, 123, 125, 127, 129, 131, 133, 134, 136, 137, 139, 141, 143, 166, 168, 170, 172, 173, 175, 177, 178, 180, 182–184, 186, 188, 190, 192, 193, 195, 197, 198, 200, 203, 205, 206, 208, 210, 212, 214, 216, 218, 220, 222, 224, 225, 227, 230, 233, 236, 244, 246, 248, 250, 252, 254, 256, 258, 260, 262, 264, 266, 268, 274, 276, 277, 280

Cesarskij Władimir Jefimowicz 335, 336, 339, 342, 342, 345, 346

Chacagura Kanajama 202

Chacij Paweł 352

Chacij Tomasz 352

Chagurow 66

Chaliłow Kirman 213

Chamberlain William 28

Chasimow Jusup 67

Chaustow Władimir Nikołajewicz 16

Chaustow Władimir Nikołajewicz 16, 34, 39

Chieczutow 272

Chinske Pavel 16

Chinske Pavel 16

Chlewniuk Oleg Witaljewicz 16

Chlewniuk Oleg Witaljewicz (Khlevniuk Oleg Vitalyevich) 16

Chmielewski Antoni 239

Chmielewski Iwan 241

Chmielewski Konstanty 241

Chmielewski Stefan 239

Chołopow Aleksiej Aleksiejewicz 246, 308

Chonchoszew 66

Christowska 99

Chruszczow Nikita Siergiejewicz (Khruschchev Nikita Sergeyevich) 14, 15, 28

Chudżyjew 193

Chugajew D. 193

Chvadagiani Irakli 22

Chwiczija-Raczeńska Wanda 347

Ciesielski Stanisław 19

Ciesielski Stanisław 19

Cocchaliszwili Magda 22

Cohen Stephen Frand 15

Conquest Robert 15, 27

Conquest Robert 15, 27, 55

Coulondre Robert 41

Cristani Antonella 17

Cudahy John 40

Curtis Michael 29

Curtis Michael 30

Cwik 68

Cybinski Iwan 211, 212

Cybinski Michał 211

Cycianow 154

Cypniatow 66

Czarkwiani Kandid Niestorowicz 24, 25, 282, 284, 285, 287, 289, 292, 294, 296, 298, 300, 301, 303, 304, 306, 308, 310, 312, 314, 315, 318, 320, 322, 324, 326, 328, 330, 332

Czchetija Rażdien Rozanowicz 284

Czeczotka Adam 321

Czeczotka Nikołaj 321

Czencow Wiktor Wasiljewicz 18

Czerniawskij 68

Czernobajew Kazimierz 88

Czernobajew Stanisław 88

Czeruszow Nikołaj Siemionowicz 17

Czetwertakow 66

Czirkow 68

Czistow 68

Czoczojan S.N. 357

Czuchin Iwan Iwanowicz 21

Dajdurow 209

Dalinger 67

Dambkowska Anna 223

Dambkowski Piotr 223

Dambkowski Teofil 223

Daniłow Wiktor P. 33, 59

Danyluk Jurij Zinowijowicz 22

Danyłenko Wiktor 15

Danyłenko Wiktor 15

Dauszwili Aleksander 22

Dawtjan Jakow 40

De Vlasi Luciano 147

Dekaprelewicz Adolf 173

Dekaprelewicz Aleksander 173

Delarż Aleksander 341

Delarż Stanisław 341

Dementjew 341

Demidow 69

Denikin Anton Iwanowicz 191

Derengowski Denis 174

Derengowski Stanisław 174

Deutsch Karl W. 29

Deutsch Karl W. 29

Deutscher Izaak 15

Deutscher Izaak 15

Dichamidze Aleksiej Iwanowicz 300, 302, 304

Diemurow 176

Diemurow Michaił Iwanowicz 153, 157

Ditłow 88

Dmitrijew 68

Dobrzycki Franciszek 352

Dobrzycki Szymon 352

Dombrowskij 67

Dombrowski Aleksander 344

Dombrowski Michał 344

Dorowski 306

Dorżyjew 66

Dosow 68

Dowbnia Olga A. 60

Drej Karl Piotrowicz 114

Duchowicz 69

Dudkiewicz Michał 138

Dudkiewicz Stefan 138

Dudkin Jakow Timofiejewicz 139, 220, 254, 256, 324, 326

Dudwal Tadeusz 337

Dudwal Wacław 337

Dudzik Stanisław 237

Dudzik Szymon 237

Dyidżojew I. 193

Dziekonska Dagmara zob. Dziekońska Dagmara

Dziekońska (Dziekonska) Dagmara 116

Dzierżyński Feliks Edmundowicz 30

Dzwonkowski Roman 17, 19

Dżachua Ivane 49

Dżangir Achund Zade 65

Dżijenbajew 66

Dżiszkariani 156

Dżwariszejszwili Akakij Okropirowicz 286

Ejche 67

Eliaw G. 99

Eliawy-Wol Lewicka Amalia 107

Erentraut Aleksandr Filippowicz 358

Falkowski Marcin 323

Falkowski Sebastian 323

Fiedin 67

Figner 271

Filina Maria 23, 42, 46

Fiłatow K.A. 276

Finzi Vita Paolo Vita-Finzi Paolo 43

Fiodorow 68

Fiorillo Massimiliano 29

Fiorillo Massimiliano 29

Fisichella Domenico 29

Fisichella Domenico 29

Fitzpatrick Sheila 28

Flag Iwan 263

Flag Jan zob. Majewski Jan

Fontan Stefania 86

Ford Guy Stanton 28

Freeze Gregory 58

Friedrich Carl Joachim 29, 30

Frinowskij Michaił Piotrowicz 25, 33, 70, 73, 347, 348

Furier Andrzej 23, 43

Furier Andrzej 23, 42, 43

Fürst Juliane 28

Gambarow Grigorij Nikołajewicz 282

Gamsachurdia Zwiad Konstantinowicz 29, 49

Gamsachurdia Zwiad Konstantinowicz 29

Garcman 165

Gatzke Hans Wilhelm 40

Gazow 67

Gegełaszwili 130

Gentile Giovanni 29

Gentile Giovanni 29

Getty John Archibald 16

Getty John Archibald 16

Geyer Michael 28

Gęsicki Hieronim zob. Giensicki Hieronim

Giedroyc Iwan zob. Giedroyc Jan

Giedroyc Jan (Iwan) 289, 351

Giedroyc Władysław 289, 351

Giegieczkori Zofia 352

Giensicki Denis 325

Giensicki (Gęsicki) Hieronim 325

Gieorgadze N.S. 114

Gierasimow 292, 294, 296, 298, 330

Gikało 68

Gildi Leonid Andriejewicz 18

Ginzburg 68

Giworgizow Abram S. 350, 354

Giworgizow Szymon 354

Gławacki Szymon 213

Gławacki Tomasz 213

Głembocki Antoni 165

Głembocki Rafał 165

Głowa Dymitr 79

Głowa Timofiej 79

Godun Andrzej 202

Godun Paweł 202

Goglidze Siergiej Arsienjewicz 12, 24, 25, 31, 109, 111, 112, 115, 116, 118, 119, 121, 122, 125, 126, 128, 131, 133, 134, 136, 137, 139, 140, 143, 144, 146, 148–151, 151, 153, 155, 157, 159, 161, 162, 164, 166, 168, 169, 171–173, 175, 177–179, 182–184, 186, 188–190, 192, 193, 195, 197, 198, 200, 203, 204, 206, 207, 210, 212, 214, 216, 217, 220, 222, 224, 226, 227, 230, 232, 233, 235, 237, 240, 242, 244, 246, 248, 249, 251, 254, 256, 274, 276, 277, 280, 282, 284, 285, 288, 289, 290, 292, 294, 296, 298, 300, 301, 303, 304, 306, 308, 310, 312, 314, 315, 318, 320, 322, 324, 326, 328, 330, 332, 335, 339, 342, 345, 349, 357

Goleniecki Michał 259, 360

Goleniecki Sawin 259

Gołowanow Aleksandr Gieorgijewicz 134, 144

Goralski 305

Gorbacz 67

Gorbaczow Michaił Siergiejewicz 15

Gorczajew 67

Gorecki Anatol 194

Gorecki Nikołaj 194

Gorniesko Konstantin Wasiljewicz 358

Gorodinski Wiktor 149

Gorodinski Władimir 149

Górski Fiodor 347

Górski Paweł 347

Graczow 68

Graf 305

Gregory Paul Roderick 28

Griaznow 67

Griechow Wiaczesław Nikołajewicz 17

Grimm Julian 273

Grimm Lew 273

Griniewski Henryk 215

Griniewski Teodor 215

Griszyn 68

Gross 66

Gruszecki Antoni 307

Gruszecki Wiktor 307

Grzelak (Grżlak) Antoni 50, 189

Grzelak (Grżlak) Jakub 50, 189

Grżlak Antoni zob. Grzelak Antoni

Grżlak Jakub zob. Grzelak Jakub

Gucujew 66

Gulbani 160

Gurjanow Aleksandr 18

Gurjanow Aleksandr 18

Guruli Vakhtang 23

Gutowski Kosma 353

Gutowski Piotr 353

Gzieliszwili-Biernacka Zofia 167

Haniewicz Wasyl 19

Haniewicz Wasyl 19, 21

Henderson Loy Wesley 47

Hildermeier Manfred 58

Hitler Adolf 16, 39–41

Howe Irving 27

Iaszwili F.N. 269

Ickowicz Eliasz (Ickowicz I.F.) 350, 354

Ickowicz I.F. zob. Ickowicz Eliasz

Ickowicz Teodor 354

Ignatiuk Nikołaj 347

Ignatiuk Wasilij 347

Ikramow 66

Ilin 299

Inckirwieli Grigorij 100

Isanczurin 66

Isaszwili Leonid Gierorgijewicz 224

Iwancow 174

Iwanow Nikita Iwanowicz 67

Iwanow 67

Iwanow Mikołaj (Nikołaj) 18, 20

Iwanow Mikołaj (Nikołaj) 18, 25

Iwanow Nikołaj zob. Iwanow Mikołaj

Iwanow Nikołaj zob. Iwanow Mikołaj

Iwanow W.A. 21

Iwianski Alfred 352

Iwianski Leon 352

Iwnickij Nikołaj Aleksiejewicz 32, 60

Izdebski 287

Jackowski Jan Maria 20

Jagiełło Teodor 291

Jagiełło Tomasz 291

Jagoda Gienrich Grigorjewicz 31, 32

Jagodkin Iwan Iwanowicz zob. Majewski Jan

Jagupow Nikołaj Fiedorowicz 211, 212

Jakowlew Aleksandr Nikołajewicz 15

Jakowlew Aleksandr Nikołajewicz 15, 28

Jakubowska Wiera 259

Jakubowski 183

Jakubowski Grzegorz 338

Jakubowski Józef 338

Jampolski 295

Jankowski Bronisław 247

Jankowski Konstanty 247

Jansen Mark 16

Jansen Mark 16

Jaroszewskij 68

Jarygin 67

Jasieński Bruno 19

Jasiewicz Krzysztof 18, 40

Jastrżembski Julian 178

Jastrżembski Kazimierz 176

Jastrżembski Serafim 176, 178

Jatkowski Adam 124

Jatkowski Iwan 124

Jaworski Iwan 225

Jaworski Krzysztof 19

Jaworski Stefan 225

Jeffers Thomas L.  29

Jegorow 67

Jelifanow 67

Jenukidze Andriej Gieorgijewicz 227

Jerszow 68

Jerszow Siergiej Dorofiejewicz 92, 93

Jewdokimow 67

Jewstigniejew 68

Jewtuszenko 68

Jeziaszwili Okropir Nikiforowicz 101, 126, 128

Jeżow Nikołaj Iwanowicz 16, 24, 25, 31–35, 41, 45, 49, 55, 57, 58, 70, 71, 73, 337, 338, 341, 344, 351, 354

Junakowski Stanisław 305

Junakowski (Unakowski) Stanisław 305, 306

Junge Mark 17, 23

Junge Mark 13, 17, 23, 33, 38, 56

Juraszczyk Antoni 352

Juraszczyk Józef 352

Jurczuk 68

Jurkiewicz 204

Jusupow 68

Jünger Ernst 29

Jünger Ernst 28

Kachowicz Karp 90, 91

Kachowicz Sidor 90

Kagan 67

Kaganowicz Łazar Moisiejewicz 28, 108, 110, 112, 114, 209, 213, 245, 247, 249, 252, 253, 255, 269

Kalinin 93

Kalugin Oleg Danilovich 29

Kałaczow 68

Kałandadze N.I. 277

Kałandarieiszwili Kapiton 100

Kałmykow 66

Kamenetsky Ihor 14

Kamkamidze J.J. 119

Kapilewicz Lew 347

Kapilewicz Łazarz 347

Karaczarow 66

Karalczuk Antoni 86

Karalczuk Michał 86

Karaman N. Łakob-Apba 329

Karasik 67

Karbarz-Wilińska Joanna 20

Karpiuk Grzegorz 119

Karpiuk Michał 119

Karuckij 67

Karwanopuło Nikołaj Iljicz 150, 151, 212, 226, 230, 292, 294, 296, 298

Karwowski Konstantyn 347

Karwowski Roman 347

Kasjanow Georgij 15

Kasjanow (Kaśjanow) Gieorgij 15

Kasjanow Gieorgij zob. Kasjanow Gieorgij

Katza Zev 28

Kawczinskij Edmund zob. Kawczyński Edmund

Kawczyński (Kawczinskij) Edmund 145

Kawczyński Ignacy 145, 147

Kazimzade Abbasgulu 34

Kekedżan 130

Kereselidze Lia 23

Kershaw Ian 27

Khaustow Vladimir 16

Khlevniuk Oleg Vitalyevich zob. Chlewniuk Oleg Witaljewicz

Khruschchev Nikita Sergeyevich zob. Chruszczow Nikita Siergiejewicz

Kiasaszwili Olga 99

Kielczewski Konstantyn ojciec 136

Kielczewski Konstantyn syn 136

Kiemień Adalbert Jakowlewicz 258

Kiencziaszwili Grzegorz 354

Kiencziaszwili Mikołaj 354

Kierżeniewski Adam 319

Kierżeniewski Iwan 319, 320

Kierżniewski Adam 351

Kierżniewski Iwan 351

Kiladze Dawid Siemionowicz 31

Kiłganow 66

Kipshidze Nino 23

Kiriłłow Viktor Michajłowicz 21

Kirkla Bronisław 81

Kirkla Kazimierz 81

Kirkpatrick Jeane 29

Kirkpatrick Jeane 29

Kirow Siergiej Mironowicz (Kostrikow Siergiej Mironowicz) 91, 247, 267, 310, 312, 314

Kisielewskij Aleksiej Michajłowicz 210

Kizny Tomasz 19, 26

Kizny Tomasz 13, 19, 26

Klepacki Andrzej 217

Klepacki Henryk 217

Klimienko 329

Klujew 67

Kłarfeld 206

Kłopotowski Jerzy 43

Kobaidze 306

Kobułow Bogdan Zacharowicz 24, 258, 260, 262, 264, 266, 268, 270, 272

Kohn Hans 28

Kokin Serhij 17, 20, 33, 56

Kokow 67

Kolenko Maria 243

Kolesnikow 136, 137, 190

Kolmer Henryk 289

Kołodij 68

Kołokołow 299

Komaromi Ann 28

Kondraćkyj Adolf A. 18

Kondraćkyj Adolf A. 18

Konstantinidi Neoklis Christoforowicz 194

Kopaszewidze Ina zob. Lech-Usas-Kopaszewidze Ina

Kopaszewidze Władimir Konstantinowicz 327

Kopczewski Karol 341

Kopczewski Kazimierz 341

Korkin 67

Korkuć Maciej 19

Kornat Marek 40, 44

Korniew 68

Korniłow Ławr Gieorgijewicz 191

Korolczyk Józef 102

Korolczyk Władysław 102

Korotczenko 67

Korusz Adam 261

Korusz Ignacy 261

Korżyn 68

Kosmala A.F. zob. Kosmala Andrzej

Kosmala Andrzej (Kosmala A.F.) 250, 354

Kosmala Filip 354

Kost Ogła Chasan 243

Kostiuk Hryhory 14

Kostiukiewicz Józef 351

Kostiukiewicz Stanisław 351

Kostiukow 306

Kostrikow Siergiej Mironowicz zob. Kirow Siergiej Mironowicz

Kościuk Michaił 19

Kościuk Michaił 19

Kotiełowicz Iwan 227

Kotiełowicz Nikołaj 227

Kowalczuk Nikołaj Kuźmicz 251

Kowalewski Teodor 293

Kowalewski Zygmunt 293

Kowalow 66

Kowalski 287

Kowtun H. 22

Kozaczenko Borys Grigorjewicz 270

Kozak Iwan 341

Kozak Roman 341

Kozak Zofia 351

Kozłowski K. 275

Kozłowski Stanisław, ojciec 104

Kozłowski Stanisław 275

Kozłowski Stanisław, syn 104

Kozłowski Władimir 275, 276

Kozyrska Antonina 19

Kozyrska Antonina 19

Krapiwianski Iwan 281

Krapiwianski Wiktor 281

Krasilnikow Siergiej A. 59

Krasin Wiktor Aleksandrowicz 28

Kravchenko Victor 14

Kriemnicka Irena 352

Kriemniew 335, 339, 342, 345, 349

Kristol Irving 29

Kristol Irving 29

Kriwiec 68

Kryszewski Filip 353

Kryszewski Iwan 353

Kryszowski Iwan 352

Kryszowski Tymoteusz 352

Kuczyński Antoni 19

Kudriawcew 68

Kukuriak Marek 283

Kukuriak Piotr 283

Kulczycki Stanisław W. zob. Kulczyćkyj Stanisław W.

Kulczyćkyj (Kulczycki) Stanisław W. 21

Kulczyćkyj Stanisław W. 15, 21

Kułajew S. 193

Kumaniow Wiktor Aleksandrowicz 17

Kupczak Janusz 19

Kupczak Janusz 19

Kurbatow Jakow Dmitrijewicz 274

Kuromiya Hiroaki 16, 38

Kuromiya Hiroaki 41, 46

Kuśnierz Robert 19, 56

Kuśnierz Robert 19

Kutubidze 214

Kuzniecow 68

Kużanow 69

Kwicaridze Iwan Nikiforowicz 238

Kwicynski 130

Kwicynski Borys 126

Kwicynski Stanisław 126

Kwintewski (Kwitniewski) Antoni 179

Kwintewski Edward 179

Kwitaszwili 40

Kwitniewski Antoni zob. Kwintewski Antoni

Laghidze Irma 23

Lang David M. 22

Lang David M. 22

Larsen 206, 317

Lech-Usas-Kopaszewidze Ina 327

Ledowski Aleksy 150

Ledowski Tichonow 150

Lencki Franciszek 337

Lencki Kazimierz 337

Lenin Włodzimierz 27, 91

Lenkowski 223

Lennik Franciszek 190

Lennik Wojciech 190

Leoniuk 67

Leonow 68

Leopold-Rojtman Daniel Samojłowicz 71

Lepa Alfred Karłowicz 33, 67

Lerner Daniel 29

Lerner Daniel 29

Lewandowski Arkadiusz 19

Lewicka Amalia zob. Eliawy-Wol Lewicka Amalia

Lewin A.J. 314

Lewin Moshe 27

Leżawa Aleksandr Maksimowicz 235

Ležava Nino 22

Libera Paweł 44

Liberacki Leon 100

Liberacki Mancen 100

Lifszyc Ruwim Abramowicz 248

Linczewski Wiktor 204

Linczewski Władysław 204

Linkiewicz Aleksander 353

Linkiewicz Borys 353

Lipinskij Teodor zob. Lipiński Teodor

Lipiński Aleksander 147

Lipiński (Lipinskij) Teodor 96, 145, 147, 148

Lisowski Iwan 317

Lisowski Wiktor 317, 318

Litin 66

Litwinow Jakow Siergiejewicz 181

Lizak Wojciech 18

Lizak Wojciech 18

Lortkipanidze Tite Ilarionis 31

Losson Katarzyna 27, 38

Luarsabiszwili Vladimer 27

Luarsabiszwili Vladimer (Łuarsabiszwili Władimer) 49

Ludendorf Urik 29

Luft 67

Luszkow 67

Łaberg 318

Łabuc Adolf 229

Łabuc Jerzy 229

Łabunska Olimpiada 249

Łabunski Walenty 249

Łabunski Wiktor 249

Łagunowicz Iwan, ojciec 353

Łagunowicz Iwan, syn 353

Łaszkiewicz Józef 43

Ławnikowicz Mateusz 299

Ławnikowicz Teodor 299

Ławruszyn 67

Łazariew Gieorgij Iwanowicz 78, 142

Łomonosow 66

Łosski Rzepko Kazimierz zob. Rzepko-Łosski Kazimierz

Łosski Rzepko Wiktor zob. Rzepko-Łosski Wiktor

Łosski Rżepko Kazimierz zob. Rzepko-Łosski Kazimierz

Łosski Rżepko Wiktor zob. Rzepko-Łosski Wiktor

Łoszyćkyj Oleksandr 22

Łoś Jerzy, ojciec 352, 353

Łoś Jerzy, syn 352

Łoś Stanisław 319, 353

Łoziński Mieczysław 19

Łoziński Mieczysław 19

Łuarsabiszwili Władimer zob. Luarsabiszwili Vladimer

Łuczinskij Stanisław zob. Łuczyński Stanisław

Łuczyński (Łuczinskij) Stanisław, syn 106

Łuczyński Stanisław, ojciec 106

Łućkyj J. 18

Łupiekin 67

Łutaj Maja 18

Łutaj Maja 18

Łychołobowa Zoja 22

Łyszynski Kazimierz zob. Łyszyński Kazimierz

Łyszyński (Łyszynski) Kazimierz 181

Łyszyński Wacław 181

Macijewski Józef, ojciec 353

Macijewski Józef, syn 353

MacLean Fitzroy 44

Magradze Andria Karamanowicz 187, 306

Magradze Szałwa Noszriewanowicz 240

Maier Hans 30

Majewski Jan (Blumsfad Jan, Flag Jan, Jagodkin Iwan Iwanowicz, Sakowicz Stanisław Adamowicz, Szmitielski Czesław, Szwikiel-Sakkowicz Stanisław Adamowicz, Zakkowicz Stanisław Adamowicz) 263, 264

Majewski Marcin 20, 26

Majewski Mateusz 329

Majewski Michał 263

Majewski Tymoteusz 329

Małyszew 68

Mamuljia Gieorgij 22

Mamuljia Gieorgij 22, 45

Mandelstam Nadezhda Yakovlevna 29

Mandienow Grigorij Michajłowicz 103, 105, 107

Mandsley Evan 27

Mandżgaładze 156

Manija S.N. 133

Manning Roberta 33

Manukian 258

Manukow Abgar Akopowicz 314

Margolin 68

Margvelaszwili Magda 22

Marikow 342

Markitan 68

Markow Zachariasz zob. Markowski Zachariasz

Markowski (Markow) Zachariasz 110

Markowski Michał 110

Markowski Władysław 130

Markowski Zachariasz 130

Marshall Alex 22

Marshall Alex 22

Martin Terry 13

Masłow 67

Masticki Andrzej 337

Masticki Tomasz 337

Materski Wojciech 19, 23

Materski Wojciech 19, 23, 42–44

Matikaszwili 98

Matuizo Iosif Iwanowicz 116

Matuizo Iosif Iwanowicz 116

Mazniashvili Giorgi 23

Mądzik M. 43, 46

Mgalobliszwili M. 22

Mgeładze Akakij Iwanowicz 17

Michajłow 66

Michajłowa Wiera 17

Michajłowicz 66

Michalska Małgorzata 19

Michniuk Władimir (Uładzimir) 19

Michniuk Władimir (Uładzimir) 19

Miedwiediew Roj 15

Miedwiediew Roj 15

Mielczarscy 233

Mielczarska Maria 94, 96

Mielczarski Bronisław 233

Mielczarski Bronisław 337

Mielczarski Szymon 337

Mielczarski Witold 233

Miesojed Bolesław 209

Miesojed Wincenty 209

Mikaelian Kristapor 34

Mikojan Anastas Iwanowicz 28

Mikwelian 65

Milbach Władimir Spartakowicz 17

Minajewa Maria Josifowna 327

Minicz Anatol 160

Minicz Julian 160

Minin 131, 159, 164, 203, 205–206, 208

Mircchuława 181

Mironienko Sergej Vladimirovič 28

Mironow 67

Mirzojew Lewan Iosifowicz 99

Mitrofanow 68

Młakosiewicz Ludwik 337

Młakosiewicz Władimir 337

Mołotow Wiaczesław Michajłowicz 32, 108, 110, 112, 114, 138, 140, 142, 144, 209, 213, 215, 217, 219, 245, 247, 249, 251, 253, 255, 269, 275, 307, 309, 311, 313

Monakow 66

Montefiore Sebag Simon zob. Sebag-Montefiore Simon

Morgajewska Jadwiga 183

Moroz Michał zob. Morozow Michał

Morozow Aleksandr Konstantinowicz 24, 36, 78, 80–82, 84, 85, 87, 89, 91, 93, 95, 97, 99, 103, 105, 107, 109–111, 113, 115, 117, 118, 120, 121, 123, 125, 127, 129, 131, 133, 135–137, 139, 141, 143, 144, 146, 148–151, 153, 155, 157, 159–162, 164, 166, 168, 170, 172, 173, 175, 177, 178, 180, 182, 183, 185, 187–190, 192, 193, 195, 197, 199, 201, 203, 205, 206, 208, 210, 212, 214, 216, 218, 220, 222, 224, 226, 228, 230, 232, 234, 236, 238, 240, 242, 244, 246, 248, 250, 252, 254, 256, 258, 260, 262, 264, 266, 268, 270–272, 274, 276, 278, 280, 327, 335, 339, 345

Morozow Filip 309

Morozow (Moroz) Michał 309

Morris James 18

Morris James 18

Mosieticz Andrzej 352

Mosieticz Jakim 352

Mosieticz Maria 353

Moszkowski Waldemar 74

Mozochin Oleg Borisowicz 39

Muchamedow Anna 66

Muchamedzanow 67

Mucharski Edward 193

Mucharski Walenty 193

Muchin 67

Mugdusi 65

Muraveva Nadezhda 16

Musial B. zob. Musiał Bogdan

Musiał Bogdan 18

Musiał (Musial) Bogdan 18

Musin 69

Mussolini Benito 29

Müller-Luckner Elizabeth 58

Naborozniak Piotr Konstantinowicz zob. Naworozniak Piotr Konstantinowicz

Nadaraja 345

Nadolski Andronik 271

Nadolski Siergiej 271

Nagioglu Tagli 34

Naimark Norman 16

Naimark Norman 16

Nałęcz Tomasz 46

Naramonow Giorgij Iowicz 315

Narbut 68

Narucki 297

Nasidze Aleksandr Nikołajewicz 108

Natmieładze Makwali 22

Natmieładze Makwali 22

Naumov Oleg W. zob. Naumow Oleg W. 

Naumow 67

Naumow Leonid 45

Naumow Oleg W. 16

Naumow Oleg W. (Naumov Oleg W.) 16

Naumow Władimir Pawłowicz 16, 34, 39

Naworozniak (Naborozniak) Piotr Konstantinowicz 92, 93

Nelke 67

Neuman 271

Newman Samuel 318

Niegriebiecki Edward 337

Niegriebiecki Franciszek 337

Nikitin 67

Nikolski 329

Nikolskij 66

Nikolskij Władimir Nikołajewicz zob. Nikolśkyj Wołodymyr

Nikolśkyj Wołodymyr 17, 19

Nikolśkyj Wołodymyr (Nikolskij Władimir Nikołajewicz) 17, 18, 21, 22

Nodiew 66

Norko Wiktor Osipowicz 249

Nosow 67

Nowikow Wasilij Wasiljewicz 79

Nurow Ł.G. 251

Ochotin Nikita 18, 33, 70

Odiszarija W.W. 95, 97, 233

Ogrodowczik 297

Ogurcow 67

Olewski Konstantyn 140

Olewski Stanisław 140

Oliwa Jan, ojciec 184

Oliwa Jan, syn 184

Orłowski 295

Owaniesian Giework Akopowicz 266

Ozerkin 66

Paczkowski Andrzej 19

Paczkowski Andrzej 19, 38

Paczkowski Mikołaj 311

Paczkowski Władimir 311

Pancyrna Anna 144

Panczenko Pietro Pantelejmonowicz 18

Panienko Wasilij Siergiejewicz 112, 200

Panow 68

Papis Józef (Józik) 50, 77

Papis Franciszek 77

Parcchaładze Nikołaj Konstatntinowicz 87

Parkonien 104

Parol Jan 353

Parol Władimir 353

Pawlukow Aleksiej 16

Pawlukow Aleksiej 16

Pawłow Karł Aleksandrowicz 66

Pawłow Nikołaj Aleksandrowicz 68

Pawłowska Wiera 191

Pepłoński Andrzej 43

Peszek Michał 85

Peszek Piotr 85

Peterzak Franciszek 132

Peterzak Iwan 132

Petlura Symon Wasylowycz 191

Petrov Nikita zob. Pietrow Nikita Wasiljewicz

Pieniak Aleksander 301

Pieniak Antoni 301

Pieniak Stefan 301

Pietkiewicz Józef 219

Pietkiewicz Władimir 219

Pietrosian Siergiej Awakowicz 84, 121

Pietrow 67

Pietrow Nikita Wasiljewicz 16, 18, 25, 31

Pietrow Nikita Wasiljewicz (Petrov Nikita) 18, 25, 31, 38, 42, 46, 47, 55, 66, 70, 74, 78, 109, 336, 350

Pietrzakowski Stanisław 121

Pietrzakowski Stefan (Pietszakowski Stiepan) 121

Pietszakowski Stiepan zob. Pietrzakowski Stefan

Pietuchow 156

Piłsudski Józef 40, 41, 44

Pinchasik 69

Pintel 68

Pipes Richard 29

Pipes Richard 28, 29

Piraliszwili Anton Zacharicz 197

Piskariew 67

Plantowski Antoni 353

Plantowski Józef 353

Pluchowski Michał zob. Płuchowski Michał

Pluszcz Leonid Iwanowicz 28

Płotnikowa N.S. 16, 34, 39

Płuchowski (Pluchowski) Michał 269

Płuchowski Tadeusz 269

Podhoretz Norman 29

Podhoretz Norman 29

Podkur Roman 20, 22

Podolskaja 168

Pohl Jonathan Otto 17

Pohl Jonathan Otto 17

Polakow 66

Polanskij Aleksiej I. 16

Polanskij Aleksiej I. 16

Polański Edward 50

Polański Ignacy 92

Polański Paweł 92

Polubinskaya Svetlana 28

Połtoracki 257

Połumordwinow 68

Popaszenko 67

Popowycz Myrosław 21

Popowycz Myrosław 21

Popper Karl 29

Popper Karl 29

Porayski-Pomsta Józef 42, 46

Potapienko 65

Potiomkin Władimir 40, 41

Pozern 67

Pozow Władimir Gieorgijewicz 358

Pramnek 68

Preti Luigi 28

Prosnikow 90

Prystajko Wołodymyr 71, 74

Przebinda Grzegorz 91

Pszennikow Ołeksandr 17

Ptucha 67

Putin Władimir Władimirowicz (Putin Vladimer) 28

Rabinowicz 67

Rabow 67

Raczeńska Chwiczija Wanda zob. Chwiczija-Raczeńska Wanda

Radek Karol 47

Radkiewicz Józefina 265

Radomski Grzegorz 19

Radomyslski Owsiej-Gerszen zob. Zinowjew Grigorij

Radziwiłowskij 67

Radziwinowicz Wacław 20

Radzywiłł O. Jelena 21

Rafalśka Tatiana 21

Rajca Czesław 55

Rajew 68

Ramszewicz Nikifor 337

Ramszewicz Władimir 337

Rapawa Awksientij Narikijewicz 24, 31, 33, 65, 78, 80, 81, 84, 85, 87, 89, 91, 93, 95, 97, 99, 101, 103, 105, 107

Raskolnikow Fiodor Fiodorowicz 28

Rasulzade Mamed Amin 34

Reddaway Peter 28

Redens Stanisław Francewicz 67

Repryncew Wołodymyr 18

Repryncew Wołodymyr 18

Riabow 68

Riekstiņš J. 18

Rieszanowski Henryk 331

Rieszanowski Nikołaj 331

Rodkiewicz Daniel 196

Rodkiewicz Wiktor 196

Rogal 68

Roginskij Arsenij B. 18, 42

Roginskij Arsenij B. 18, 25, 38, 42, 46, 70

Roginskij Grigorij 25

Rogovin Vadim Zakharovich 14

Rogujski zob. Rogoyski Doman

Rogoyski Doman 167

Rojtman Leopold Daniel Samojłowicz zob. Leopold-Rojtman Daniel Samojłowicz

Rolke Artur 251

Rolke Artur 338

Rolke Stanisław 338

Rolke Witold 251

Romanow 165, 244

Romanow Nikołaj Nikołajewicz 154

Romejko 68

Rosik Ignacy zob. Rossik Ignacy

Rossik (Rosik) Ignacy 108

Rossik Karol 108

Roynette Dominique 13, 19

Rozanow 67

Rozit 67

Ruba Antoni 338

Ruba Józef 336, 338

Rubczys Dominik 114

Rubczys Józef 114

Rublow Ołeksandr 18

Rublow Ołeksandr 18, 20

Rudenko 68

Rudkowski 305

Rudowski Iwan 142

Rudowski Roman 142

Rumiancew 68

Russkow 80, 277

Russo Eugeniusz 295

Russo Jakub 295

Rutkowski Andrzej 338

Rutkowski Stanisław 338

Rutycz N. 191

Rybak 306

Ryndin 68

Rzeczycki 118

Rzepko-Łosski (Rżepko-Łosski) Kazimierz 122

Rzepko-Łosski (Rżepko-Łosski) Wiktor 122

Rżepko-Łosski Kazimierz zob. Rzepko-Łosski Kazimierz

Rżepko-Łosski Wiktor zob. Rzepko-Łosski Wiktor

Sabczuk Aleksy 352

Sabczuk Walentyn 352

Sacharow Andriej Dmitrijewicz (Sakharov Andrei Dmitrievich) 28, 29

Sadowski Iwan 151

Sadowski Michał 151

Sadwakasow 69

Sakharov Andrei Dmitrievich zob. Sacharow Andriej Dmitrijewicz

Sakkowicz Szwikiel Stanisław Adamowicz zob. Majewski Jan

Sałtysz 305

Samojedny Benedykt 152

Samojedny Ignacy 152

Samosudow Wieniamin Michajłowicz 21

Samuelson Leonard 16

Samuelson Leonard 16

Samurskij 66

Sanakojew Aleksiej Jasonowicz 232

Satarbekow 68

Sawin Andriej I. 58

Sawrasa Iwan 338

Sawrasa Ustinow 338

Schäfer Michael 29

Schäfer Michael 29

Schapiro Leonard 30

Schapiro Leonard 28, 30

Schmidt Carl 29

Sebag-Montefiore Simon 16

Sebag-Montefiore Simon 16

Sedov Lew Lwowitsch 27

Segizbajew 68

Seliwanowski Aleksander 347

Seliwanowski Sergiej 347

Seliwerstow 65

Semiczew 66

Shearer David 16

Shearer David 16

Shlapentokh Vladimir 28

Siemionow 68

Siemuszkina 124

Sieńkow M.S. 314

Siergiejew 67

Sierikow J.D. 310, 312

Sierow Iwan Aleksandrowicz 47

Simanowskij 67

Simenc F., 291

Simoniszwili Gieorgij Dawidowicz 85, 140

Sirotskij 68

Sitko 324

Sklarskij 68

Skobielew 40

Skobieliew Sołogubow Julian zob. Sołogubow-Skobieliew Julian

Skobieliew Sołogubow Marek Sołogubow-Skobieliew Marek

Skorkin Konstantin Władisławowicz 31

Skorkin Konstantin Władisławowicz 31, 55, 66, 70, 74, 78, 109, 336, 350

Skoropadśkyj Pawło 191, 192

Skóra Wojciech 43

Sliwinski Feliks 253

Sliwinski Józef 253

Sławko Tatiana I. 59

Słuczak 68

Smaga Józef 91

Smolij Walerij 17

Smorodin 67

Snyder Timothy 16

Snyder Timothy 16

Sobek Iwan zob. Sobek Jan

Sobek Jan (Iwan) 206, 353

Sobek Marian 45, 206, 353

Sobolewski Iwan 186

Sobolewski Piotr 186

Sokolinskij 68

Solzhenitsyn Alexander zob. Sołżenicyn Aleksander

Sołogubow-Skobieliew Julian 338

Sołogubow-Skobieliew Marek 338

Sołżenicyn Aleksander 15

Sołżenicyn Aleksander (Solzhenitsyn Alexander) 15

Sommer Tomasz 19, 20, 39, 42

Sommer Tomasz 19, 20, 25, 39, 42

Songhulaszwili Awtandil 22

Songhulaszwili Awtandil 17, 22

Spiridonowa 271

Spirow 68

Stalin Józef 13–17, 27, 28, 31, 32, 34, 35, 38, 39, 40, 41, 44, 45, 47, 48, 56, 58, 60, 77, 108, 110, 112, 114, 138, 140, 142, 144, 213, 215, 217, 219, 245, 247, 249, 251, 253, 255, 269, 275, 307, 309, 311, 313

Stalin Józef 27, 59

Stankiewicz Antoni 207

Stankiewicz Jan 307

Stankiewicz Mateusz 307

Stankiewicz Wiktor 207

Starostin Siergiej Igoriewicz 20

Stecura 69

Stempien zob. Stępień Stanisław

Ster 162, 206, 317

Stępień (Stempien) Stanisław 191

Stiepanow 68

Stiepanow Aleksiej Fiodorowicz 20, 34

Stiepanowa 176

Stieśko Aleksandr Miefodjewicz 118

Stojczew Walerij Michajłowicz 17

Striszko Adolf Josifowicz 173, 177, 178

Stromin 68

Stroński Henryk 18

Stroński Henryk 18, 40

Suchodolski Michał 137

Suchodolski Wiaczesław 137

Sumbatow 65

Surwiłło Antoni 313

Surwiłło Józef 313

Susłow Damian 353

Susłow Szymon 353

Suszko Oksana 18

Suszko Oksana 18

Suwienirow Oleg Fiedotowicz 17

Swierdłow 68

Swietlik (Świetlik) Bronisław 112

Swietlik (Świetlik) Grzegorz 112

Swirawa I.T. 225

Swiridow 89 91

Szabanbekow 69

Szaiszmelaszwili Giorgi 22

Szapiro Izaak Iljicz 349, 350, 357, 358

Szapował Jurij 15, 21, 74

Szapował Jurij 15, 20, 21, 71

Szarapani 329

Szarek Jarosław 19

Szarow 68

Szawgulidze Michaił Iosiebowicz 185, 188

Szebołdajew Władimir Gieorgijewicz 125

Szefler Franciszek 338

Szefler Jan 338

Szejkowskij Aleksiej Gieorgijewicz 111

Szelemietjew Aleksandr Nikołajewicz 50, 154, 155

Szelemietjew Konstantin 154

Szengielij A.D. 264

Szening F. 273

Szewielkow 67

Szlenow 67

Szmitielski Czesław zob. Majewski Jan

Szmitielski Szymon 263

Szoszkow Jewgienij N. 16

Szoszkow Jewgienij N. 16

Szot Aleksandra 98, 99

Szot Ewa 98, 99

Szot Helena 98, 99

Szot Konstanty 98, 99

Szpakow Gierasim 83

Szpakow Józef 83

Sztalina Jewgienija P.  59

Sztejnberg M.F. 81

Szubarczyk Piotr 19

Szulgowska Maria 353

Szumskij 68

Szwarzbard Szlomo 191

Szwernik 32

Szwikiel-Sakkowicz Stanisław Adamowicz zob. Majewski Jan

Szypierow 66

Szypinski Adam 354

Szypinski Wawrzyniec 354

Szytiuk Mykoła 21

Szytiuk Mykoła 21, 22

Świetlik Bronisław zob. Swietlik Bronisław

Świetlik Grzegorz zob. Swietlik Grzegorz

Tabatadze Nikołaj 235

Tałachadze Iłłarion Iłłarionowicz 24, 25, 33, 66, 78, 80, 82, 84, 85, 87, 89, 91, 93, 95, 97, 99, 101, 103, 105, 107, 109, 111, 113, 115, 116, 118, 119, 121, 122, 125, 127, 128, 131, 133, 135, 136, 137, 139, 141, 143, 144, 146, 148, 149, 150, 151, 153, 155, 157, 159, 161, 162, 164, 189, 190, 192, 198, 200, 203, 205, 206, 208, 210, 214, 216, 218, 220, 222, 224, 226, 228, 230, 232, 233, 236, 237, 240, 242, 244, 246, 248, 250, 251, 254, 256, 262, 270, 272, 274, 276, 278, 280, 282, 284, 285, 288, 289, 290, 292, 294, 296, 298, 300, 301, 303, 304, 306, 308, 310, 312, 314, 315, 318, 320, 322, 324, 326, 328, 330, 332

Tanan Konstanty 297

Tanan Piotr 297, 298

Tarasiuk 66

Tarnowski Michał 338

Tarnowski Zygmunt 338

Taszli Anna Muradow 66

Taubman William 28

Tejmurkulijew 65

Tenison 66

Ternakałow 65

Tinczenko Jarosław 60

Todres 68

Togojew 67

Tołczyk Dariusz 13

Tołczyk Dariusz 13

Tomaszewski Jerzy 41

Topuridze 174

Torczynawa Sofia 24

Trienin Boris Pawłowicz 21

Trocki Lew Dawidowicz 14, 132, 198, 237

Trofimow Gieorgij 154

Trupczu 66

Trusiewicz Mateusz 353

Trusiewicz Władysław 353

Tubała Eleonora 315

Tubała Jogan Fridrichowicz 315

Tuchaczewski Michaił Nikołajewicz 17

Tucker Robert Charles 15

Tucker Robert Charles 15

Turchin Valentin Fyodorovich 28

Turski Józef 255

Turski Marian 255

Tuszuraszwili Omar 23, 27

Tuszuraszwili Omar 49

Uborewicz Ijeronim 40

Uczanieiszwili Dmitrij Konstantinowicz 290

Ulam Adam 15

Ulam Adam 15

Ulmer Woldiemar 74

Umanski Piotr 354

Umanski Szymon 350, 354

Unakowski Stanisław zob. Junakowski Stanisław

Urbanowicz Edward 188

Urbanowicz Józef 188

Uruszadze Ilja Gieorgijewicz 268

Usas Bolesław 295, 327, 344

Usas Lech Ina zob. Lech-Usas-Kopaszewidze Ina

Usas Lech Kopaszewidze Ina zob. Lech-Usas-Kopaszewidze Ina

Usas Mateusz 327, 344

Uspienskij Aleksandr Iwanowicz 68

Ustiużaninow 67

Uwarkina Mirosława 19

Uwarkina Mirosława 19

Van Voren Robert 28

Viola Lynne 58, 60

Vita-Finzi Paolo 43

Vita-Finzi Paolo 43

Wachajew 67

Wadjan Surien Grigorjewicz 145, 146, 148

Wagner Aleksander Karłowicz 79, 80

Wakarec Franciszek 162

Wakarec Stanisław 162

Walicki Andrzej 42

Walkiewicz Helena 285, 350, 354

Walkiewicz J.S. zob. Walkiewicz Helena

Ward Chris 27

Wardanaszwili M.G. 124

Wasilewski Jan 158

Wasilewski Zygmunt 158, 159

Wasiljew Walerij zob. Wasyljew Walerij

Wasyljew Walerij 21

Wasyljew Walerij (Wasiljew Walerij) 21

Watlin Aleksandr Juriewicz 21

Wejzager 66

Werth Nicolas 13, 14, 16, 25

Werth Nicolas 13, 14, 16, 24, 25

Wesołowski 321

Wieczorkiewicz Paweł Piotr 14, 17

Wieliczka-Szarek Joanna 19

Wierzba (Wierżba) Piotr, ojciec 287, 350, 354

Wierzba (Wierżba) Piotr, syn 287, 354

Wierżba Piotr zob. Wierzba Piotr, ojciec

Wierżba Piotr zob. Wierzba Piotr, syn

Wilkins Gleb 277

Wilkins Piotr 277

Winnicki Zdzisław Julian 19, 20

Winnicki Zdzisław Julian 19

Winnike 317

Wiszniewski Aleksander 163

Wiszniewski Włodzimierz 163

Wiśniewski 287

Włudarski Bolesław 200

Włudarski Jan 200

Wojdyło Witold 19

Wojnałowycz Wołodymyr 22

Wojtenko Grzegorz 351

Wojtenko Kacper 351

Wol Eliawy Lewicka Amalia zob. Eliawy-Wol Lewicka Amalia

Wolanski Ludwik 279

Wolanski Wincenty 279

Wolfenzon Michaił Israelowicz 175

Wolman Edward 156

Wolman Rudolf 156

Wołkogonow Dmitrij 15

Wołkogonow Dmitrij 15

Wołkow 67

Wołosacz I.M. 86

Wołosiewicz Izydor 222

Wołosiewicz Michał 221

Wołosiewicz Władysław 222

Wołosiewicz Rozalia zob. Bojnowska Rozalia

Woronowicz Eustacjusz 267

Woronowicz Jakub 267

Woroszyłow Klimient Jefriemowicz 77, 108, 110, 112, 114, 209

Wostok Halina 243

Woźniak Andrzej 23

Wrońska Tamara 17

Wrublewskij 66

Wyszynskij Andriej Januariewicz 25, 337, 338, 341, 344, 347, 348, 351, 354

Zacharow Michaił Aleksandrowicz 262

Zagwozdin 66

Zakkowicz Stanisław Adamowicz zob. Majewski Jan

Zakowskij 67

Zakrżewski Iwan 347

Zakrżewski Wiktor 347

Zawarian Simon 34

Ziemskow Wiktor Nikołajewicz 32, 59, 60

Zinowjew Grigorij Jewsiejewicz (Radomyslski Owsiej-Gerszen Aronowicz, Apfelbaum Hirsz) 91

Zlepko Dmytro 40

Zmigrodski Cyryl zob. Żmigrodzki Cyryl

Zmigrodski Hipolit zob. Żmigrodzki Hipolit

Zołotariow Wadim 21, 71, 74

Zołotow Jurij Michajłowicz 34, 70

Zorian Stepan 34

Zrażewska Stefania 118

Zubok Vladislav 28

Zujew 264

Zychowicz Piotr 20

Żdanow Andriej Aleksandrowicz 28, 138, 140, 142, 144, 209, 213, 215, 217, 219, 245, 247, 249, 251, 253, 255, 269, 307, 309, 311, 313

Żdanowa G. 20

Żebrowska Maria 353

Żezićkyj Wołodymyr 22

Żmigrodzki (Zmigrodski) Cyryl 128, 353

Żmigrodzki (Zmigrodski) Hipolit 128, 353

Żoś Franciszek 354

Żoś Józef 354

INDEKS GEOGRAFICZNY[*]

(numery stron odnoszą się do wydania papierowego)

Abchaska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Sowiecka 295, 327, 329, 342, 344

Abchazja zob. Abchaska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Sowiecka

Achałcyche 142, 154, 155, 267

achałcychski powiat 258

Achałkałaki 258

Adamowka 106

Admar 352

Adżaria zob. Adżarska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Sowiecka

Adżarska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Sowiecka 50, 65, 87, 100, 194, 202, 232, 240, 268, 274, 300, 318, 339, 341

Adżykabuł 189

Ag-Bułag zob. Tetri-Ckaro

Agbułach zob. Tetri-Ckaro

Agbułache 160

agbułach-manglisski rejon zob. agbułacko-mangliski rejon

agbułacko-mangliski (agbułach-manglisski) rejon 160, 271

aktiubiński obwód 63, 69

Alżir (Alžiris) 22

Alžiris zob. Alżir

ałmacki obwód 63, 69

Ałtajski Kraj 20

Ameryka zob. Stany Zjednoczone Ameryki

Amsterdam 28

Anglia zob. Wielka Brytania

Arbułachi zob. Tetri-Ckaro

Archangielsk 62, 207

archangielski obwód 62

Armenia zob. Armeńska Socjalistyczna Republika Sowiecka

Armeńska Socjalistyczna Republika Sowiecka 34, 58, 61, 65, 91, 249

Austria 42, 289, 351

awczalski rejon 124

Awczały 124

Azerbejdżan zob. Azerbejdżańska Socjalistyczna Republika Sowiecka

Azerbejdżańska Socjalistyczna Republika Sowiecka 44, 58, 59, 61, 65, 91, 126

Azja Północna 51

Azja Środkowa 51

Azowsko-Czarnomorski Kraj 62, 67

Baku 34, 44, 59, 63

Banduł 104

Barcelona 28

Barnauł 20

Baronikino 259

Baszkirska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Sowiecka 61, 66

Batumi 44, 46, 119, 130, 142, 158, 188, 194, 204, 206, 223, 229, 273, 291, 292, 299, 303, 317, 319, 331, 351, 352

batumski rejon 231, 243

Bawaria 192

Belgia 191

Berezów (Bieriezow) 347

Berlin 14, 23, 28, 38, 39

Besarabia 245

Będzin (Bindin) 108

Biała (Bieła) 305

Białe Morze 32

Białoruska Socjalistyczna Republika Sowiecka 13, 18, 19, 39, 40, 44, 46, 61, 65, 257

Białoruś zob. Białoruska Socjalistyczna Republika Sowiecka

Białystok 20, 221

Białystok, Syberia 19

Bielewo (Bieljegi) 121

bieliński rejon 83

Bieljegi zob. Bielewo

Bieła zob. Biała

Biełyje Rodniki zob. Tetri-Ckaro

Biendiel 102

Bindin zob. Będzin

Bobrujsk 207

Bochum 23

borczalski rejon 169

Boruszkowce 352

Borżomi 106, 196, 235, 258

Borżomi, stacja 106

Boston 23

Bożewiczno 352

bracławski rejon 152

Brusiłowo 196

brusiłowski rejon 196

Brześć n. Bugiem (Brześć Litewski) 88, 353

Brześć n. Bugiem, rejon 88

Brześć Litewski zob. Brześć n. Bugiem

Brzeziczki 352

Brzeziny 140

Budziłówka 307

Bug, rzeka 88

Bułgaria 41

Buriacko-Mongolska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Sowiecka 62, 66

Bzyb’uszczele 90

Bżuza 351

Cambridge 16, 27

Cambridge, Massachusetts 29, 42

Cchinwali (Staliniri) 122

Chabarowski Kraj 109

Charbin 264

charkowski obwód 63, 68, 71

Charków 22, 44, 71, 321

Chaszuri 181, 241

chełmska gubernia 311

Chiny 39, 132

Chmielnicczyzna 21

Chmielnicki 21

chmielnicki obwód 21

chomska gubernia zob. chełmska gubernia

Czarne Morze 46

Czechosłowacja 29

Czeczeńsko-Inguska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Sowiecka 62, 67

czelabiński obwód 62, 68

czernichowski obwód 63, 68

Czuwaska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Sowiecka 62, 67

Dagestańska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Sowiecka 62, 66

Dagiewniki zob. Łagiewniki

Daleka Północ 31

Daleki Wschód 109, 263, 264

Dalekowschodni Kraj 59, 62, 64, 67

Demokratyczna Republika Azerbejdżanu, zob. zob. Azerbejdżańska Socjalistyczna Republika Sowiecka

Dęba (Diemba) 285

Diemba zob. Dęba

Diembin 354

Dieniel 130

Dierieżnia 352

Digomi 354

Dniepropietrowski obwód 63, 68, 354

Dobuczen zob. Dobuczyn

Dobuczyn (Dobuczen) 211

Dobuczyn, gmina 211

Dolny Śląsk 18

Don, rzeka 63

Donbas 16, 124

Doniecczyzna 22

Donieck 22

doniecki obwód 22, 63, 68, 71

doniecki region 22

Dranda 292, 328, 329

duszecki rejon 103

Dźwińsk (Dyneburg) 303

Dyneburg zob. Dźwińsk

Dżizanowice zob. Krzyżanowice

Erewań 249

Europa 16, 18, 19, 23, 28, 40

Europa Środkowa 41, 23

Europa Wschodnia 19, 23, 44

Federacyjny Związek Socjalistycznych Republik Sowieckich Zakaukazia zob. Zakaukaska Federacyjna Socjalistyczna Republika Sowiecka

Ferija 231

Finlandia 29, 46, 104

Fontanka 323

Francja 191

Gagry 63, 83

Gagry, rejon zob. gagryjski rejon

Gagry Dolne 259

Gagry Nowe 92

Gagry Stare 83

gagryjski rejon 90

Gali 114

Gorajówka (Goriaczenko) 283

Gori 98, 99, 184

Goriaczenko zob. Gorajówka

gorkowski obwód 62, 67

Grodninskogo 88

grodzieńska gubernia 119, 121, 211

grodzieński powiat 121

Gudauta, rejon 327, 329

homelski obwód 174

hrubieszowski powiat 213

iłżecki powiat 194

Indura, gmina 121

Iran (Persja) 42, 46, 96, 258, 354

Irtysz, rzeka 21

iwankowski rejon 165

iwanowski obwód 62, 67

Jampol 245

Japonia 39, 41, 46, 263

Jarańsk 279

jarosławski obwód 63, 68

Jekaterinopol 353

Jekaterinopol, rejon 353

Kabardo-Bałkarska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Sowiecka 62, 66

Kagzman 116

kaliniński obwód 20, 62, 67

kaliska gubernia (kamiszska gubernia) 156, 354

Kałmucka Autonomiczna Socjalistyczna Republika Sowiecka 62, 66

Kama, rzeka 20

Kamieniec Podolski 71, 128, 353

kamiszska gubernia zob. kaliska gubernia

karagandyjski obwód 63, 69

Karelia zob. Karelska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Sowiecka

Karelska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Sowiecka 62, 66

Kars 136, 156

Karsa, zob. Kars

Katyń 42, 44

Kaukaz 13, 23, 40, 43, 44, 46, 91

Kawęczyn (Kawiensien) 184

Kawiensien zob. Kawęczyn

Kazachska Socjalistyczna Republika Sowiecka 19, 22, 63, 68

Kazachstan zob. Kazachska Socjalistyczna Republika Sowiecka

Kazań 34

Kazlikiewicz zob. Koźlakowicze

Kielce 19

kijowski obwód 22, 63, 68, 165, 196, 225, 353

Kijowszczyzna 22

Kijów 14–18, 20–22, 33, 40, 55, 56, 59, 63, 71, 191, 221, 353

Kirgiska Socjalistyczna Republika Sowiecka 34, 59, 61, 64, 66

Kirgistan zob. Kirgiska Socjalistyczna Republika Sowiecka

kirowski obwód 62, 67

Kirza 198

Kizilajlo 169

Kłodawa 19

kobryński powiat 119

kobulecki rejon 119, 301

kojdanowsko-polski region 19

Komi Autonomiczna Socjalistyczna Republika Sowiecka 62, 66

Komogorda 92

Konstantynówka 124

koziatyński rejon 325

Koźlakowicze (Kazlikiewicz) 309

Kraków 15, 16, 18, 19, 40, 91

Krasnojarsk 32, 34

Krasnojarski Kraj 59, 62, 64, 67

krasnostawski powiat 179

Krym zob. Krymska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Sowiecka

Krymska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Sowiecka 33, 40, 62, 66

krywoozerski rejon 106

Krzyżanowice (Dżizanowice) 194

kujbyszewski obwód 62, 67

kuncewski rejon 21

kurski obwód 62, 67, 150

kustanajski obwód 63, 68

Kutaisi 152, 156, 215, 223, 317, 352

Kydrynca 134

latyczowski rejon 301

Lebioda Wielka 247

Leningrad (Sankt Petersburg) 16–19, 20, 21, 63, 91, 147, 219, 269, 327, 337, 344, 353

leningradzki obwód 62, 67, 109

Lenkoran 126

lidzki powiat 247

Lipawa 92

Listopadowicze Wielkie 90

Litwa 18, 39, 40, 299, 337, 341

Londyn 15, 16, 21, 27, 28, 29, 30, 277

lubelska gubernia 179, 213, 352

lubelski powiat 352

Lublin 17, 19, 46, 56

Luksemburg 351

Luturow 353

Lwów 79, 162, 189, 265, 347, 352

Łagiewniki (Dagiewniki) 287, 354

Łagiszyn 321

Łagodechi 337

Łazowice 354

Łosicz 353

Łotwa 18, 40, 92, 243, 281, 303, 352

Łozówka 341

Machindżauri 207

Madryt 27, 30

Manchester 27

Manglisi 258, 271

Maryjska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Sowiecka 62, 66

Massachusetts, stan 28

Mazyr zob. Mozyrz

Mccheta 148

Meschetii 22

Metten 192

Michały 325

Miedwieżka 79

Miestoucz 351

mikołajewski obwód 22

Milton Park 22

Mineralne Wody 275

Minneapolis 28

Mińsk 112

mińska gubernia 174, 352, 353

miński obwód 207

Mirgorod 344, 347

Mohylew 257

mohylewska gubernia 354

mohylewski obwód 83

Mohylów Podolski 71

Mołdawska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Sowiecka 63, 68, 109

Mołdawska Socjalistyczna Republika Sowiecka zob. Mołdawska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Sowiecka

Monachium 41, 58

Mongolia zob. Mongolska Republika Ludowa

Mongolska Republika Ludowa 41

Mordowska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Sowiecka 62, 66

moskiewski obwód 21, 62, 67, 336

Moskwa 14–18, 20, 21, 25, 27, 28, 29, 32–34, 38–47, 55, 57–60, 63, 71, 91, 156, 191, 222, 335, 336, 339, 340, 342, 343, 346, 347, 349, 357

mostowiecki rejon 225

Mostyszcze, rejon zob. mostowiecki rejon

mozyrski rejon 174

Mozyrz (Mazyr) 174

Mikołajewszczyzna 22

Mytiszczi 222

Myto, gmina 247

Nalczyk 154

Nawtług 77

Neapol 17

New Haven 16

Nowy Jork 14–16, 21, 22, 27–30, 44, 55, 192

Niemców Powołża Autonomiczna Socjalistyczna Republika Sowiecka 62, 67

Niemcy 23, 39–41, 46, 116, 173, 258

niżnotagilski region 21

Niżny Tagił 21

Nowa Uszyca 71

Nowe Gagry 63, 92

nowo-ujciński rejon zob. nowouszycki rejon

Nowomalin 353

Noworosyjsk 354

Noworożniensk 169

Nowosybirsk 58, 59

nowouszycki rejon 283

Nowy Afon 327, 329

Oak Park 14

Oczamczyra 293, 322

odeski obwód 22, 63, 68, 106

Odessa 85, 260, 331

Odeszczyzna 22

Omsk 21

omska gubernia 261

omski obwód 62, 67

Omskie Przyirtysze 21

Oni 239

Ordżonikidzewski Kraj zob. Stawropolski Kraj

orenburski obwód 62, 68

orłowski obwód 62

Osmańskie Imperium 34

ostrogski powiat 353

Osyno 160

Oxford 27, 29, 58

Paczajew zob. Poczajów

Paderborn 29

pałoszpolski rejon 92

Pantiuchi zob. Pańciuchy

Pańciuchy (Pantiuchi) 119

Paryż 16, 27, 38, 41, 43, 44, 58, 74, 154, 191, 192

Pawłograd 354

Pelplin 19

Perm 20

Persja zob. Iran

Pietrozawodsk 21

Pilenkowo 86

piński powiat 90, 321

piotrkowska gubernia 140

Poczajów (Paczajew) 338

Podole 18

Polska 13, 19, 20, 25, 29, 38–44, 40, 46, 47, 50, 55, 72, 73, 79, 88, 90, 94, 96, 102, 104, 108, 110, 118, 119, 138, 140, 145, 151, 152, 156, 162, 167, 169, 171, 178, 179, 184, 189, 191–194, 202, 206, 211–213, 221–223, 231, 247, 255, 257, 261, 263–267, 273, 277, 285, 287, 289, 291, 293, 295, 297, 299, 303, 305, 309, 311, 313, 321, 323, 329, 337, 338, 341, 347, 351–354

Połtawa 22

połtawski obwód 22

Połtawszczyzna 22

Południowa Osetia 122, 193

południowokazachstański obwód 63, 68

Południowoosetyjski Autonomiczny Okręg 134

Poti 142, 165, 283, 351

potyjowski rejon 307

Poznań 43

Północnokaukaski Kraj 70

północnokazachstański obwód 63, 68

Północnoosetyjska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Sowiecka 62, 67

Północnoosetyńska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Sowiecka zob. Północnoosetyjska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Sowiecka

północny obwód 62, 68

Princeton 16

proskurowski rejon 134

Prusy 42

Pruszka 119

Prużana 211

Przemyśl 19, 20

Przyirtysze 21

Przykamie 20

Przystań 206, 353

Radom 94

radomska gubernia 194

Rakowskoje zob. Rakówka

Rakówka (Rakowskoje) 165

Rapallo 39

Republika Federalna Niemiec 23

Republika Weimarska zob. Niemcy

Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Sowiecka 20, 21, 43

Rosja 19, 27–29

Rosyjskie Imperium zob. Rosja

Rostów 63

Równe 293

Ryga 281, 352

Rzeczpospolita Polska zob. Polska

Rzym 29

Salerno 29

Samtredia 119

Sankt Petersburg zob. Leningrad

saratowski obwód 62, 68

siebierieżenskij powiat zob. siebieski powiat

siebieski powiat 160

siedlecka gubernia 202

Sierniczki 352

Słobodka Głuszkowiecka 353

Słupsk 19

Smoleńsk 62

smoleński obwód 62

Soczi 63, 222

sołobkowiecki rejon 352, 353

Sołowiecki Archipelag zob. Sołowieckie Wyspy

Sołowieckie Wyspy (Sołowiecki Archipelag) 32

Sonnenbühl 40

stalingradzki obwód 62, 68

Staliniri zob. Cchinwali

Stanford 16, 29, 47

Stany Zjednoczone Ameryki 14, 15, 46, 191, 257, 267

Stara Russa 353

Stare Gagry 83, 88, 92

Staroje 83

Stary Koniecpol 354

Stawropolski (Ordżonikidzewski) Kraj 62, 67

Suchumi 63, 142, 291, 292, 295, 297

swierdłowski obwód 20, 62, 68

Syberia 13, 19, 21, 31, 58, 263

Syberia Wschodnia 34

Syberia Zachodnia 59, 72

Szczecin 18

średnio-pieczeniski rejon 347

Tadżycka Socjalistyczna Republika Sowiecka 34, 59, 61, 64, 66

Tadżykistan zob. Tadżycka Socjalistyczna Republika Sowiecka

Taganrog 63

Tałowka 50, 171

Tarnopol 19

Taszkient 282

Tatarska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Sowiecka 20, 33, 62, 67

Tatarstan zob. Tatarska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Sowiecka

Tetri-Ckaro (Tertri Tsqaro, Arbułachi, Agbułach, Ag-Bułag, Biełyje Rodniki) 271

Tertri Tsqaro zob. Tetri-Ckaro

timeński rejon 259

Tirarachów 100

Tkwibuli 50, 171, 198

Tomsk 21

tomski obwód 21

Toporyszcze 239

Toronto 14

Toruń 19, 43, 56

Trzecia Rzesza zob. Niemcy

Turcja 46, 116, 156, 207, 292

Turkiestan Chiński zob. Xinjiang

Turkiestan Wschodni zob. Xinjiang

Turkmenistan zob. Turkmeńska Socjalistyczna Republika Sowiecka

Turkmeńska Socjalistyczna Republika Sowiecka 34, 59, 61, 64, 66

Uchańka 311

Udmurcka Autonomiczna Socjalistyczna Republika Sowiecka 33, 62, 67

Ugolnaja, stacja 154

Ukraina 20

Ukraina Prawobrzeżna 70

Ukraińska Socjalistyczna Republika Sowiecka 13, 14, 15, 17–22, 33, 39, 40, 44–46, 55–60, 63, 70, 71, 91, 93, 191, 192, 336

Uljanowsk 34, 70, 221

uljanowski obwód 70

Ural 21, 59

uralski obwód 259

Urmija-Iran 354

Uzbecka Socjalistyczna Republika Sowiecka 21, 34, 59, 61, 64, 66, 109

Uzbekistan zob. Uzbecka Socjalistyczna Republika Sowiecka

uznienski rejon 50, 171

Warkowicz 163

Warszawa 13–21, 23, 23, 27, 38–40, 39, 40, 42–44, 42–44, 44, 44, 46, 47, 50, 51, 55, 96, 193, 217, 231, 255, 263, 277, 341, 352

warszawska gubernia 100

Warynka 301

Westport 17

Węgry 29, 77

wiacka gubernia 279

Widieck zob. Widze

Widze (Widieck) 152

Wiedeń 289, 351

Wielka Brytania (Anglia) 46, 191, 277, 289

Wiełuta 90

wileńska gubernia 209, 247

Wilno 297, 299, 313, 347, 351

Winnica 14, 14, 18, 60

winnicki obwód 19, 63, 68, 245

Wirów 352

Witebsk 80, 92

witebska gubernia 160

witebski obwód 152

Władysławów 341

Władywostok 60

Włochy 46

Wołga, rzeka 40

Wołodarsk Wołyński, rejon zob. wołodarski rejon

wołodarski rejon 239

Wołogda 20, 62

wołogodski obwód 20, 62

wołyńska gubernia 163, 352

woroneski obwód 62, 67

Wrocław 18, 19, 46

wschodniokazachstański obwód 63, 68

Wschodniosyberyjski Kraj 62

wschodniosyberyjski obwód 59, 64, 67

Wysoka Lipa 352

Xinjiang (Turkiestan Wschodni, Turkiestan Chiński) 41

Yale 14

zachodni obwód 62

zachodniokazachstański obwód 63, 68

Zachodniosyberyjski Kraj 62

Zakaukaska Federacyjna Republika Demokratyczna zob. Zakaukazie

Zakaukaska Federacyjna Socjalistyczna Republika Sowiecka 31, 43, 58, 364

Zakaukaski Kraj 43

Zakaukazie 22, 46, 51, 58, 66, 91

zaporoski obwód 17

Zaporoże 279

Zarudzie (Zarutiejcy) 225

Zarutiejcy zob. Zarudzie

Zawalewo zob. Zawałów

Zawalów zob. Zawałów

Zawałów (Zawalów, Zawalewo) 213

Zduńska Wola 156

Zieleniec 261

Zieni 202

Zikiewiczi zob. Zinowicze

Zinowicze (Zikiewiczi) 247

Żółkiewka 179

Żydkino 353

żytomierski obwód 21, 22, 307

Żytomierszczyzna 19

ILUSTRACJE

Ławrentij Beria, I zastępca ludowego komisarza spraw wewnętrznych ZSRS. (AMSW Gruzji)

Kandid Czarkwiani, I sekretarz KC KP(b)
Gruzji, członek Trójki. (AMSW Gruzji)

Siergiej Goglidze, ludowy komisarz spraw wewnętrznych GSRS, przewodniczący Trójki. (AMSW Gruzji)

Awksientij Rapawa, zastępca ludowego komisarza spraw wewnętrznych GSRS, przewodniczący Trójki. (AMSW Gruzji)

Iłłarion Tałachadze, prokurator GSRS, członek Trójki. (AMSW Gruzji)

Bogdan Kobułow, zastępca ludowego komisarza spraw wewnętrznych GSRS, przewodniczący Trójki. (AMSW Gruzji)

Szałwa Cereteli, naczelnik milicji NKWD Gruzińskiej SRS, członek Trójki. (AMSW Gruzji)

Aleksandr Morozow, naczelnik 8 Oddziału NKWD Gruzińskiej SRS, sekretarz Trójki. (AMSW Gruzji)

Protokół posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący wykonania rozkazu nr 00447.
(AMSW Gruzji)

Protokół posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący wykonania rozkazu nr 00447.
(AMSW Gruzji)

Protokół posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący wykonania rozkazu nr 00447.
(AMSW Gruzji)

Protokół posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący wykonania rozkazu nr 00447.
(AMSW Gruzji)

Pismo przewodnie przesyłajace protokół Dwójki. (AMSW Gruzji)

Protokół Dwójki, 15 VII 1938 r. (AMSW Gruzji)

Protokół posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Operacji Polskiej. (AMSW Gruzji)

Protokół posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Operacji Polskiej. (AMSW Gruzji)

Protokół posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Operacji Polskiej. (AMSW Gruzji)

Protokół posiedzenia Trójki przy NKWD GSRS dotyczący Operacji Polskiej. (AMSW Gruzji)

PRZYPISY

WPROWADZENIE

[1] N. Werth, Przemyśleć na nowo lata Wielkiego Terroru [w:] Wielki Terror 1937–1938, oprac. T. Kizny, współpr. D. Roynette, Warszawa 2013, s. 181. Terror był wymierzony w tzw. byłych: kułaków, urzędników carskich, oficerów, żandarmów i obszarników, itd. – czyli osoby związane z systemem dawnej carskiej Rosji, zob. N. Werth, Les Procès de Moscou (1936–1938), b.m.w. 2006, s. 10.

[2] R. Binner, M. Junge, T. Martin, The Great Terror in the Provinces of the USSR, 1937–1938. A cooperative bibliography, „Cahiers du Monde russe”, (Avril/décembre) 2001, nr 2/4, s. 679–695.

[3] D. Tołczyk, Gułag w oczach Zachodu, Warszawa 2009, s. 154.

[4] N. Werth, Państwo przeciw społeczeństwu. Przemoc, represje i terror w Związku Sowieckim [w:] Czarna księga komunizmu. Zbrodnie, terror, prześladowania, praca zbior., Warszawa 1999, s. 180.

[5] Ale pojawiały się też głosy obnażające kłamstwa procesów pokazowych. Na fali oskarżeń Lwa Trockiego powstała w USA specjalna komisja badająca wiarygodność sowieckich oskarżeń wysuniętych podczas procesów. Wyniki swojej pracy opublikowała w grudniu 1937 r., zob. Abstract of the final report of the Commission of Inquiry into Charges Made Against Leon Trotsky in the Moscow Trials: presented at the Hotel Center, New York, Sunday evening December 12, 1937, New York [1937] oraz Not Guilty: Findings of the 1937 Commission Chaired by John Dewey Investigating the Charges Against Leon Trotsky in the Moscow Trials, New York 2008.

[6] Szerzej: Amtliches Material zum Massenmord von Winniza: Im Auftrag des Reichsministers für die besetzten Ostgebiete auf Grund urkundlichen Beweismaterials zusammengestellt, bearbeitet und herausgegeben, Berlin 1944; The Tragedy of Vinnytsia: materials of Stalin’s policy of extermination in Ukraine during the Great Purge, 1936–1938, red. I. Kamenetsky, Toronto–New York, 1989; Winnycia: złoczyn bez kary. Dokumenty, swidczennia, Kyjiw 1994, tu na s. 53–166 tłumaczenie Amtliches Material zum Massenmord von Winniza...

[7] Szerzej: D. Tolczyk, See No Evil. Literary Cover-Ups and Discoveries of the Soviet Camp Experience, Yale 1999.

[8] V. Rogovin, 1937, Stalin’s Year of Terror, Oak Park 1998, s. XI–XII; N. Werth, Przemyśleć na nowo... [w:] Wielki Terror..., s. 181–182; P.P. Wieczorkiewicz, Łańcuch śmierci. Czystka w Armii Czerwonej 1937–1939, Warszawa 2001 [2002], s. 9. Jeśli chodzi o wspomnienia uciekinierów zob.: V. Kravchenko, I chose freedom, New York 1946, wyd. polskie: idem, Wybrałem wolność. Życie prywatne i polityczne radzieckiego funkcjonariusza, Warszawa 2009; H. Kostiuk, Stalinist Rule in the Ukraine. A study of the Decade of Mass Terror, Munich 1960, wyd. ukraińskie: idem, Stalinizm w Ukrajini. Heneza i naslidky. Doslidżennia i spostereżennia suczasnyka, Kyjiw 1996.

[9] R. Binnier, G. Bordiugow, M. Jungie, Wiertikal bolszogo tierrora. Istorija opieracyi po prikazu NKWD Nr 00447, Moskwa 2008, s. 636.

[10] I. Deutscher, Stalin: A Political Biography, New York 1949.

[11] The Great Purge Trial, ed. S. Cohen, R.C. Tucker, New York 1965. Ten ostatni badacz jest również biografem Stalina, zob. R.C. Tucker, Stalin in Power. The Revolution from Above 1928–1941, New York–London 1990, wyd. rosyjskie: idem, Stalin u własti 1928–1941. Istorija i licznost’, Moskwa 1997.

[12] R. Conquest, The Great Terror, New York 1968; idem, The Great Terror: A Reassessment, New York 1990, wyd. polskie: idem, Wielki terror, Warszawa 1997, wyd. rosyjskie: idem, Bolszoj tierror, Riga 1991.

[13] A. Ulam, Stalin: The Man and His Era, New York 1973. W języku polskim dostępna jest jedynie jego powieść Sprawa Kirowa, Kraków 1991.

[14] A. Solzhenitsyn, The Gulag Archipelago, 1918–1956: An Experiment in Literary Investigation, t. I–II, New York 1974, wyd. polskie: idem, Archipelag GUŁag 1918–1956. Próba dochodzenia literackiego, t. I–III, Warszawa 2008.

[15] R.A. Miedwiediew, K sudu istorii: gieniezis i posliedstwija stalinizma, New York 1974, wyd. polskie: idem, Pod osąd historii, t. I–II, Warszawa 1990; idem, O Stalinie i stalinizmie, Moskwa 1990.

[16] Normatywy związane z rehabilitacją ofiar zob. Sbornik zakonodatielnych i normatiwnych aktow o riepriessijach i rieabilitacyi żertw politiczeskich riepriessij, Moskwa 1993, s. 168 i następne.

[17] D. Wołkogonow, Triumf i tragiedija. Politiczeskij portriet I.W. Stalina, t. I–II, Moskwa 1989, wyd. polskie: idem, Stalin, t. I–II, Warszawa 1999; zob. także idem, Stalin: wirtuoz kłamstwa, dyktator myśli, Warszawa 2006.

[18] Rieabilitacyja. Politiczeskije processy 30–50-ch godow, red. A.N. Jakowlew, Moskwa 1991. Pod redakcją Aleksandra Jakowlewa ukazał się także cenny zbiór dokumentów Archiw Stalina. Dokumienty wysszych organow partijnoj i gosudarstwiennoj własti 1937–1938, Moskwa 2004.

[19] W. Danyłenko, G. Kaśjanow, S. Kulczyćkyj, Stalinizm na Ukrajini: 20–30-ti roky, Kyjiw 1990.

[20] J. Szapował, U ti trahiczni roky. Stalinizm na Ukrajini, Kyjiw 1990.

[21] O.V. Khlevniuk, Master of the House. Stalin and his Inner Circle, New Haven–London 2009; idem, Stalin. New Biography of a Dictator, New Haven–London 2015, wyd. polskie: idem, Stalin. Nowa biografia, Kraków 2016; O.W. Chlewniuk, Stalin i utwierżdienije stalinskoj diktatury, Moskwa 2010.

[22] W.N. Chaustow, L. Samuelson, Stalin. NKWD i riepriessii 1936–1938 gg., Moskwa 2009. Władimir Chaustow był także współredaktorem cennych tomów źródeł: Łubianka. Stalin i WCzK-GPU-OGPU-NKWD. Janwar’ 1922–diekabr’ 1936, red. W.N. Chaustow, W.P. Naumow, N.S. Płotnikowa, Moskwa 2003; Łubianka. Stalin i Gławnoje uprawlenije gosbiezopasnosti NKWD, 1937–1938, red. W.N. Chaustow, W.P. Naumow, N.S. Płotnikowa, Moskwa 2004.

[23] D. Shearer, V. Khaustow, Stalin and the Lubianka: A Documentary History of the Political Police and Security Organs in the Soviet Union 1922–1953, New Haven 2015; zob. także D. Shearer, Policing Stalin’s Socialism. Repressions and Social Order in the Soviet Union, 1924–1953, New Haven–London 2009; idem, Social Disorder, Mass Repression and the NKVD during the 1930’s, „Cahiers du Monde russe”, (Avril/décembre) 2001, nr 2/4, s. 505–534.

[24] N. Werth, Les Procès de Moscou...; idem, La Terreur et le Désarroi Stalin et son système, Paris 2007, wyd. rosyjskie: idem, Tierror i biesporiadok. Stalinizm kak sistiema, Moskwa 2010; idem, L’ivrogne et la Marchande de Fleurs, Paris 2009; idem, Przemyśleć na nowo... [w:] Wielki Terror..., s. 181–221.

[25] H. Kuromiya, Stalin. Profiles in Power, New York–London 2005; idem, The Voices of the Dead. Stalin’s Great Terror in the 1930s, New Haven–London 2007, wyd. polskie: idem, Głosy straconych, Warszawa 2008; idem, Stalin’s Great Terror and International Espionage, „The Journal of Slavic Military Studies” 2011, nr 2; idem, Accounting for the Great Terror, „Jahrbücher für Geschichte Osteuropas” 2005, t. LIII, z. 1, s. 86–101; zob. także idem, Freedom and Terror in the Donbas: A Ukrainian-Russian Borderland, 1870s–1990s, Cambridge 2003.

[26] S. Biłokiń, Masowyj teror jak zasib derżawnoho uprawlinnia w ZSRS 1917–1941 rr.: Dżerełoznawcze doslidżennia, Kyjiw 1999; idem, Miechanizm bolszewistskogo nasilija: Konspiekt issledowanija, Kijew 2000; idem, Nowi studiji z istoriji bilszowyzmu, I–VIII, Kyjiw 2007.

[27] P. Chinske, Micro-histoire de la Grande Terreur. La fabrique de culpabilité à l’ère Stalinienne, Paris 2005.

[28] J. Baberowski, Der Rote Terror: Die Geschichte des Stalinismus, München 2003, wyd. polskie: idem, Czerwony terror: historia stalinizmu, Warszawa 2009; idem, Stalin. Terror absolutny, Warszawa 2014.

[29] J.A. Getty, O. Naumov, The road to terror: Stalin and the self-destruction of the Bolsheviks: 1932–1939, New Haven 1999, wyd. 2 New Haven 2010. Getty jest jednym z liderów tzw. rewizjonistycznej szkoły sowietologicznej.

[30] S. Sebag-Montefiore, Stalin: The Court of the Red Tsar, New York 2005, wyd. polskie: idem, Dwór czerwonego cara, Warszawa 2010.

[31] N. Naimark, Stalin’s Genocides, Princeton 2010.

[32] T. Snyder, Bloodlands: Europe between Hitler and Stalin, London 2010, wyd. polskie: idem, Skrwawione ziemie. Europa pomiędzy Hitlerem a Stalinem, Warszawa 2011.

[33] M. Jansen, N. Petrov, Stalin’s Loyal Executioner: People’s Commissar Nikolai Ezhov, 1895–1940, Stanford 2002, wyd. rosyjskie: eidem, „Stalinskij pitomiec” – Nikołaj Jeżow, Moskwa 2008.

[34] A.I. Polanskij, Jeżow, Istorija żeleznogo stalinskogo narkoma, Moskwa 2003.

[35] B.B. Briuchanow, J.N. Szoszkow, Oprawdaniju nie podleżyt. Jeżow i jeżowszczina, Sankt-Pietierburg 1998.

[36] A.E. Pawlukow, Jeżow. Biografija, Moskwa 2007.

[37] J.A. Getty, O.W. Naumow, współpr. N. Muraveva, Yezhov: the Rise of Stalin’s „Iron Fist”, New Haven–London 2008, wyd. polskie: eidem, Jeżow: żelazna pięść Stalina, Warszawa 2008.

[38] T. Wrońska, Upokorennia strachom: simejne zarucznyctwo u karalnij praktyci radianśkoj włady (1917–1953 rr.), Kyjiw 2013.

[39] O. Bażan, Represiji sered duchowenstwa ta wirujuczych w URSR w czasy „wełykoho teroru”: statystycznyj aspekt, „Z archiwiw WUCzK-GPU-NKWD-KGB” 2007, nr 2, s. 7–18; R. Dzwonkowski, Losy duchowieństwa katolickiego w ZSRR 1917–1939. Martyrologium, Lublin 1998; W. Stojczew, Peresliduwannia prawosławnoho duchowenstwa w roky „Wełykoho teroru” (za materiałami archiwno-kryminalnych spraw Derżawnoho archiwu Zaporiźkoj obłasti) [w:] Polityczni represiji w Ukrajinśkij RSR 1937–1938 rr.: doslidnyćki refleksiji ta interpretaciji. Materiały Wseukrajinśkoji naukowoji konferenciji m. Kyjiw, 15 bereznia 2012 r., Kyjiw 2013.

[40] Riepriessii w Krasnoj Armii (30-je gody). Sbornik dokumientow Rossijskogo Gosudarstwiennogo Wojennogo Archiwa. Le repressioni degli anni trenta nell’Armata Rossa. Raccolta di documenti dai fondi dell’Archivo Militare di Sato Russo, red. A. Cristani, W. Michajłowa, Napoli 1996; N.S. Czeruszow, 1937 god: elita Krasnoj Armii na Gołgofie, Moskwa 2003; S. Kokin, O. Pszennikow, Bez stroku dawnosti. Do 60-riczczia „wykryttia” orhanamy NKWS „wijśkowo-faszystśkoji zmowy u Czerwonij Armiji”, „Z archiwiw WUCzK-GPU-NKWD-KGB” 1997, nr 1/2, 1998, nr 1/2, 1999, nr 1/2, 2000, nr 2/4; W.S. Milbach, Osobaja Krasnoznamiennaja Dalniewostocznaja armija (Krasnoznamiennyj Dalniewostocznyj front). Politiczeskije riepriessii komandno-naczalstwujuszczego sostawa 1937–1938 gg., Sankt-Pietierburg 2007; O.F. Suwienirow, Tragiedija RKKA 1937–1938, Moskwa 1998; P.P. Wieczorkiewicz, Łańcuch śmierci...; idem, Sprawa Tuchaczewskiego, Warszawa 1994; idem, Stalin i generalicja sowiecka w latach 1937–1941. Sprawa Tuchaczewskiego i jej konsekwencje, Warszawa 1993.

[41] W.A. Kumaniow, 1930-ie gody w sud’bach otieczestwiennoj intielligiencyi, Moskwa 1991; na temat inteligencji w Gruzińskiej SRS w latach trzydziestych XX w. zob. A. Songhulaszwili, Int’eligencia da p’olit’ik’a XX sauk’unis 20-30-iani c’lebis sakartveloshi, „K’lio” (saist’orio almanaxi) 2000, nr 8.

[42] Sowietskaja dieriewnia głazami WCzK-OGPU-NKWD. 1918–1939. Dokumienty i matieriały, t. IV (1935–1939), Moskwa 2012; Tragiedija sowietskoj dieriewni: Kołlektiwizacyja i raskułacziwanije, 1927–1939: Dokumienty i matieriały, t. V (1937–1939), kn. 1–2, Moskwa 2004–2006. Co zastanawiąjące „operacja kułacka” i Wielki Terror na ukraińskiej wsi nie znalazły miejsca w pracy: Istorija ukrajinśkoho selanstwa, t. II, red. W. Smolij, Kyjiw 2006.

[43] W. Griechow, Rasprawa s rukowodstwom komsomoła w 1937–1938 godach, „Woprosy istorii” 1990, nr 11, s. 136–145. W 1938 r. szef Komsomołu GSRS znalazł się w areszcie domowym, szerzej: A. Mgeładze, Stalin. Kakim ja jego znał. Strannicy niedawniego proszłogo, Tbilisi 2001.

[44] M. Jungie, R. Binnier, Kak tierror stał bolszym. Siekrietnyj prikaz No. 00447 i tiechnołogija jego ispołnienija, Moskwa 2003; M. Jungie, G. Bordiugow, R. Binnier, Wiertikal bolszogo tierrora. Istorija opieracyi po prikazu NKWD Nr 00447, Moskwa 2008.

[45] Wełykyj teror w Ukrajini. „Kurkulśka operacija” 1937–1938 rr., cz. I–II, red. M. Junge, S. Kokin, Kyjiw 2010; Bolszewistskij poriadok w Gruzii, red. M. Jungie, B. Bonwiecz, t. I: Bolszoj tierror w malen’koj kawkazskoj riespublikie, t. II: Dokumienty i statistika, Moskwa 2015.

[46] W.M. Nikolśkyj, Nacionalni aspekty politycznych represiji 1937 r. w Ukrajini, „Ukrajinśkyj istorycznyj żurnał” 2001, nr 2, s. 74–89.

[47] O. Pohl, Ethnic cleansing in the USSR, 1937–1949, Westport 1999.

[48] J. Łućkyj, „Cześki sprawy” (1930–1937), „Z archiwiw WUCzK-GPU-NKWD-KGB” 1999, nr 1/2, s. 156–168.

[49] L. Gildi, Narod izgoj w Rossii, Sankt-Pietierburg 2006.

[50] W.N. Nikolskij, „Grieczeskaja opieracyja”, „Grieki i Sławianie: 1000 let. Mieżdunarodnyj litieraturno-chudożestwiennyj, istoriko-proswietitielskij i istoriko-rieligioznyj żurnał” 1997, nr 1, s. 134–139.

[51] Represijas pret latviešiem PSRS, 1937–1938. Dokumenti, red. J. Riekstiņš, Riga 2009; N. Ochotin, A. Roginskij, „Łatyszskaja opieracyja” 1937–1938 godow, „Archiwnyje kommientarii” 2000, nr 4; J. Riekstiņš, Lielā terora „Latviešu operācija” PSRS 1937–1938. gadā, „Latvijas Okupācijas Muzeja. Gadagrāmata”, 2007, Riga 2009.

[52] W.W. Czencow, Tragiczeskije sud’by. Politiczeskije riepriessii protiw niemieckogo nasielenija Ukrainy w 1920–1930-je gody, Moskwa 1998; N. Ochotin, A. Roginskij, Iz istorii „niemieckoj opieracyi” NKWD 1937–1938 gg. [w:] Nakazannyj narod. Riepriessii protiw rossijskich niemcew, Moskwa 1999, s. 35–75.

[53] N. Pietrow, Polska operacja NKWD, „Karta” 1993, nr 11, s. 24–45. Trzeba nadmienić, że oprócz artykułu Pietrowa prawie cały numer „Karty” z 1993 r. został poświęcony problematyce Wielkiego Terroru i represji wobec Polaków – opublikowano także Rozkaz nr 00485.

[54] N.W. Pietrow, A.B. Roginskij, „Polskaja opieracyja” NKWD 1937–1938 [w:] Riepriessii protiw Polakow i polskich grażdan, Moskwa 1997, s. 22–43.

[55] A. Gurjanow, Sowieckie represje wobec Polaków i obywateli polskich w latach 1936–1956 w świetle danych sowieckich [w:] Europa nieprowincjonalna. Przemiany na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej (Białoruś, Litwa, Łotwa, Ukraina, wschodnie pogranicze III Rzeczypospolitej Polskiej) w latach 1772–1999, red. K. Jasiewicz, Warszawa 1999.

[56] A.A. Kondraćkyj, Teror i peresliduwannia szczodo polakiw na Ukrajini w umowach radianśkoji włady [w:] Ukrajina: Korotki narysy z istoriji, red. P.P. Panczenko i in., Kyjiw 1992.

[57] O. Rublow, W. Repryncew, Represiji proty polakiw w Ukrajini u 1930-ti roky, „Z archiwiw WUCzK-GPU-NKWD-KGB” 1995, nr 1/2, s. 125–149.

[58] O. Suszko, Polśki pedagogy Podillja – obiet derżawnoho teroru 1930-ch rr. [w:] Polityczni represiji w Ukrajinśkij RSR 1937–1938 rr.: doslidnyćki refleksiji ta interpretaciji. Materiały Wseukrajinśkoji naukowoji konferenciji m. Kyjiw, 15 bereznja 2012 r., Kyjiw 2013.

[59] M. Łutaj, Wołynśkyj centr Polśkoji orhanizaciji wijśkowoji – mif czy realnist’? [w:] Znaky pytannia w istoriji Ukrajiny: ukrajinśka istorija u jewropejśkomu konteksti. Zbirnyk materialiw II Miżnarodnoji konferenciji, Winnycia 2005, s. 131–134.

[60] J. Morris, The Polish Terror: Spy Mania and Ethnic Cleansing in the Great Terror, „Europe-Asia Studies” 2004, t. LVI, nr 5, s. 751–766.

[61] M. Iwanow, Pierwszy naród ukarany. Polacy w Związku Radzieckim 1921–1939, Warszawa–Wrocław 1991; idem, Pierwszy naród ukarany. Stalinizm wobec polskiej ludności kresowej (1921–1938), Warszawa 1991.

[62] N. Iwanow, Zapomniane ludobójstwo. Polacy w państwie Stalina. „Operacja polska” 1937–1938, Kraków 2014.

[63] W. Lizak, Rozstrzelana Polonia. Polacy w ZSRS 1927–1939, Szczecin 1990.

[64] H. Stroński, Przemoc jako uniwersalny środek działania stalinizmu, „Szkice Humanistyczne” 2005, nr 11, s. 261–269; idem, Represje stalinizmu wobec ludności polskiej na Ukrainie w latach 1929–1939, Warszawa 1998; idem, Wielka prowokacja NKWD. Sprawa Polskiej Organizacji Wojskowej na Ukrainie w latach 1933–1938 [w:] Europa nieprowincjonalna. Przemiany na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej...; idem, Złet i padinnia. Polśkyj nacionalnyj rajon w Ukrajini u 20–30-ti roky, Ternopil 2000; idem, Życie religijne ludności polskiej na Ukrainie radzieckiej w warunkach represji w latach trzydziestych XX w. [w:] Kultura i świadomość etniczna Polaków na Wschodzie. Tradycja i współczesność, red. A. Kuczyński i M. Michalska, Wrocław 2004, s. 107–116.

[65] S. Ciesielski, W. Materski, A. Paczkowski, Represje sowieckie wobec Polaków i obywateli polskich, Warszawa 2002; A. Paczkowski, Polacy pod obcą i własną przemocą [w:] Czarna księga komunizmu..., s. 341–366.

[66] R. Dzwonkowski, „Polska operacja” w ZSRS (1937–1940), „Summarium” 2009, R. XXXVIII, s. 5–13. Fundamentalną pracą na temat duchownych i wiernych Kościoła katolickiego w tym okresie jest: idem, Losy duchowieństwa katolickiego w ZSRR 1917–1939, Lublin 1998.

[67] J. Kupczak, Polacy na Ukrainie w latach 1921–1939, Wrocław 1994; idem, Polityka państwa radzieckiego wobec polskiej ludności na Ukrainie w latach 1921–1939 [w:] Studia polsko-ukraińskie. Ukraina – Polska. Dziedzictwo historyczne i świadomość społeczna. Materiały z konferencji naukowej. Kamieniec Podolski 29–31 maja 1992, Przemyśl 1993; idem, Stosunek władz bolszewickich do polskiej ludności na Ukrainie (1921–1939), „Wrocławskie Studia Wschodnie” 1997, nr 1, s. 47–62.

[68] R. Kuśnierz, W świecie stalinowskich zbrodni. Ukraina w latach czystek i terroru (1934–1938) w obserwacjach i analizach MSZ oraz wywiadu wojskowego Drugiej Rzeczypospolitej, Słupsk 2013. Kwestie represji wobec Polaków omówione są w rozdziale 4.

[69] T. Sommer, Operacja antypolska NKWD 1937–1938, Warszawa 2014; idem, The Polish Operation: Stalin’s First Genocide of Poles 1937–1938, „The Sarmatian Review” 2011, t. XXXI, nr 3.

[70] B. Musial, The Polish Operation of the NKVD: The Climax of the Terror Against the Polish Minority in the Soviet Union, „Journal of Contemporary History” 2013, t. XLVIII, nr 1, s. 98–124.

[71] Z.J. Winnicki, Szkice kojdanowskie: Kojdanowsko-Polski Region Narodowościowy w BSSR: uwagi o genezie oraz przesłankach funkcjonowania, stan badań problematyki, Wrocław 2005, wyd. rosyjskie: idem, Kojdanowskije oczierki. Kojdanowskij polskij nacyonalnyj rajon w BSSR. Zamietki o priedposyłkach obrazowanija i funkcyonirowanija. Sostojanije issledowanij problemy, Sankt-Pietierburg 2006.

[72] M. Uwarkina, Walka z polskim „wywiadem” na terenie ZSRR oraz rozpoczęcie masowych deportacji Polaków z Zachodniej Ukrainy do Kazachstanu w roku 1936 [w:] Rosja w polskiej myśli politycznej XX–XXI wieku, red. A. Lewandowski, W. Wojdyło, G. Radomski, Toruń 2013.

[73] A. Kozyrska, Masowe represje wobec Polaków w obwodzie winnickim na Ukrainie w latach 1937–1938. Głosy akt śledczych, „Europa Orientalis. Studia z dziejów Europy Wschodniej i państw bałtyckich” 2014, nr 5, s. 109–132.

[74] M. Kościuk, Czynnik polski w stalinowskiej polityce lat trzydziestych na Białorusi [w:] Polska–Białoruś 1918–1945. Zbiór studiów i materiałów, red. nauk. W. Balcerak, Warszawa 1994.

[75] W. Michniuk, Z historii represji politycznych przeciwko Polakom na Białorusi w latach trzydziestych [w:] Polska–Białoruś 1918–1945. Zbiór studiów i materiałów, red. nauk. W. Balcerak, Warszawa 1994.

[76] M. Korkuć, J. Szarek, P. Szubarczyk, J. Wieliczka-Szarek, W cieniu czerwonej gwiazdy. Zbrodnie sowieckie na Polakach, Kraków 2010.

[77] M. Łoziński, Operacja polska. Stalinowska zbrodnia na Polakach w latach 1937–1938, Kłodawa 2008; zob. także idem, Polonia nieznana, Kłodawa 2005.

[78] W. Haniewicz, Tragedia syberyjskiego Białegostoku, Pelplin 2008.

[79] Wielki Terror 1937–1938, oprac. T. Kizny, współpr. D. Roynette, Warszawa 2013. T. Kizny opracował również album fotograficzny – Gułag, T. Kizny, współpr. D. Roynette, Warszawa 2015, zob. także idem, Wyrok, „Karta” 2013, nr 74, s. 128–142.

[80] K. Jaworski, Bruno Jasieński w sowieckim więzieniu – aresztowanie, wyrok i śmierć, Kielce 1995.

[81] Wielki Terror. Operacja polska 1937–1938. Wełykyj Teror. Polśka operacija 1937–1938, red. J. Bednarek, J. Karbarz-Wilińska, S. Kokin, M. Majewski, J. Szapował, seria: „Polska i Ukraina w latach trzydziestych – czterdziestych XX wieku. Nieznane dokumenty z archiwów służb specjalnych”, t. 8, Warszawa–Kijów 2010.

[82] Sprawa „Polśkoji orhanizaciji wijśkowoj” w Ukrajini 1920–1938 rr. Zbirnyk dokumentiw ta materialiw, red. S. Kokin, R. Podkur, O. Rublow, Kyjiw 2011.

[83] Rozstrzelać Polaków. Ludobójstwo Polaków w Związku Sowieckim w latach 1937–1938. Dokumenty centrali, oprac. T. Sommer, Warszawa 2010.

[84] Dzieci operacji polskiej mówią, red. T. Sommer, Warszawa 2013.

[85] Polaki w wołogodskoj obłasti: riepriessii, plen, spiecposielenije (1937–1953 gg.), red. A.Ł. Kuz’minych, S.I. Starostin, Wołogda 2014.

[86] Polacy na Ukrainie. Zbiór dokumentów, cz. 1: Lata 1917–1939, t. VII, red. S. Stępień, Przemyśl 2014.

[87] Konferencja naukowa pt. „Zbrodnia zapomniana. 75-lecie «operacji polskiej» w BSRS”, Białystok 13 IX 2012 r. Wsród referentów byli m.in. M. Iwanow i Z. Winnicki.

[88] W. Radziwinowicz, Polaków setkami brać!, „Gazeta Wyborcza”, 11 VIII 2007 r.; J.M. Jackowski, „Operacja polska”, czyli nieznane ludobójstwo, „Nasz Dziennik”, 12 IX 2009 r.; P. Zychowicz, Zapomniana gehenna Polaków w Sowietach, „Historia. Do Rzeczy” 2014, nr 11.

[89] Zob. m.in. Stalinizm w sowietskoj prowincyi: 1937–1938 gg. Massowaja opieracyja na osnowie prikaza nr 00447, red. M. Jungie, B. Bonwiecz, R. Binnier, Moskwa 2009. Poruszono tu kwestie realizacji rozkazu nr 00447 w Kraju Ałtajskim, okolicach Permu (wtedy obw. swierdłowski), obw. kalinińskim oraz tzw. Prykamju (tereny wzdłuż rzeki Kamy).

[90] Massowyje riepressii w Ałtajskom kraje 1937–1938 gg. Prikaz Nr 00447, red. R. Binnier, M. Jungie, W. Razgon, G. Żdanowa, Moskwa 2010; Bolszoj tierror w Ałtajskom kraje 1937–1938 gg. Riealizacyja prikaza NKWD nr 00447, red. W. Razgon, Barnauł 2014.

[91] A. Stiepanow „Prowiedienije «kułackoj» opieracyi w Tatarii” [w:] M. Jungie, R. Binnier, Kak tierror stał bolszym...

[92] I.I. Czuchin, Karelija-37: ideologija i praktika tierrora, Pietrozawodsk 1999.

[93] W.M. Kiriłłow, Istorija riepriessij w Niżnietagilskom riegionie Urała. 1920-je – naczało 50-ch gg., t. I: Riepressii 1920–1930-ch gg., Niżnij Tagił 1996; O. Lejbowicz, A. Kołduszko, A. Kazankow i dr., Wkliuczen w opieracyju. Massowyj tierror w Prikam’je w 1937–1938 gg., Moskwa 2009.

[94] 1937–1938 gg. Opieracyi NKWD. Iz chroniki «bolszogo tierrora» na tomskoj ziemle. Sbornik dokumientow i matieriałow, red. B.P. Trienin, Tomsk 2006; W.A. Haniewicz, Biełostokskaja tragiedija: iz istorii gienocida polakow w Sibiri, Tomsk 1993; Sibirskij Biełostok: sbornik dokumientow i matieriałow, oprac. W.A. Haniewicz, red. B.P. Trienin i in., Tomsk 1998. Niektóre wątki można odnaleźć w: Losy Polaków w Uzbekistanie 1919–1952, oprac. E. Rosowska, Warszawa 2004.

[95] W.A. Iwanow, Missija ordiena. Miechanizm massowych riepriessij w Sowietskoj Rossii w konce 20-ch–40-ch gg. (na matieriałach Siewiero-Zapada RSFSR), Sankt-Pietierburg 1997.

[96] A.J. Watlin, Tierror rajonnogo massztaba: „massowyje opieracyi” NKWD w Kuncewskom rajonie Moskowskoj obłasti 1937–1938 gg., Moskwa 2003.

[97] W.M. Samosudow, Bolszoj tierror w Omskom Priirtysze (1937–1938), Omsk 1998.

[98] Dla przykładu jeden z numerów ukazującego się w Kijowie periodyku „Z archiwiw WUCzK-GPU-NKWD-KGB” w znacznym stopniu został poświęcony problematyce Wielkiego Terroru lat 1937–1938 na sowieckiej Ukrainie, zob. „Z archiwiw WUCzK-GPU-NKWD-KGB” 2007, nr 1, s. 63–252; zob. także Polityczni represiji w Ukrajinśkij RSR 1937–1938 rr.: doslidnyćki refleksiji ta...

[99] J. Szapował, Ukrajina 20–50-ch rokiw: storinky nenapysanoji istoriji, Kyjiw 1993; idem, Ludyna i systema. Sztrychy do portreta totalitarnoji doby w Ukrajini, Kyjiw 1994; idem, Stalinśkyj teror u switli nowowyjawłenych archiwnych dokumentiw Służby bezpeky Ukrajiny [w:] Ukrajinśke archiwoznawstwo: istorija, suczasnyj stan ta perspektywy, Kyjiw 1997, cz. 2, s. 49–56; idem, Ukrajina jak objekt politycznoho teroru, 20-i – poczatok 50-ch rokiw [w:] Totalitarna derżawa i polityczni represiji w Ukrajini u 20–80-ti roky, Kyjiw 1998; idem, Ukrajina XX stolittia: osoby ta podiji w konteksti ważkoji istoriji, Kyjiw 2001; idem, Newyhadani istoriji, Kyjiw 2004; idem, Dola jak istorija, Kyjiw 2006; idem, Ukrajina w dobu wełykoho teroru: etapy, osobływosti, naslidky, „Z archiwiw WUCzK-GPU-NKWD-KGB” 2007, nr 1, s. 76–100, a także Ukrajina w dobu „Wełykoho teroru” 1936–1938 roky, red. S. Bohunow, W. Zołotariow, T. Rafalśka, O. Radzywiłł, J. Szapował, Kyjiw 2009.

[100] S.W. Kulczyćkyj, Ukrajina miż dwoma wijnamy (1921–1939 rr.), Kyjiw 1999.

[101] W.M. Nikolśkyj, Dijalnist’ osobływych trijok NKWD na Ukrajini w period wełykoji czystky 1937–1938 rr., „Istoryczni i politołohiczni doslidżennia” 2002, nr 1, s. 136–144; idem, Represywna dijalnist’ orhaniw derżawnoji bezpeky SRSR w Ukrajini (kineć 1920-ch – 1950-ti rr.). Istoryko-statystyczne doslidżennia, Donećk 2003; zob. także idem, Represiji za „limitamy” (1937–1938), „Ukrajinśkyj istorycznyj żurnał” 2006, nr 3, s. 210–222.

[102] M. Popowycz, Czerwone stolittia, Kyjiw 2007.

[103] M. Szytiuk, Masowi represiji proty nasełennia Piwdnia Ukrajiny w 20–50-ti roky XX stolittia, Kyjiw 2001.

[104] W. Wasyljew, The Great Terror in the Ukraine 1936–1938 [w:] Stalin’s Terror Revisited, red. M. Ilič, London–New York 2006.

[105] Vełykyj teror na Chmelnyczczyni. Istoryko-krajeznawczyj zbirnyk (swidczennia ta dokumenty), Chmielnićkyj 1997.

[106] W.M. Nikolśkyj, Wełyka czystka 1937–1938 rr. w mistach i sełyszczach Doneczczyny ta jiji widobrażennia u materiałach wsesojuznych perepysiw 1937 ta 1939 rr., „Wistnyk Donećkoho uniwersytetu. Serija B. Humanitarni nauky” 2003, nr 1, s. 169–173; Z.H. Łychołobowa, Totalitarnyj reżym ta polityczni represiji Ukrajini u druhij połowyni 1930-ch rokiw (pereważno na materiałach Donećkoho rehionu), Donećk 2006; R. Podkur, „Wełykyj teror” 1937–1938 rr. na Donbasi, Kyjiv 2016.

[107] O.H. Bażan, 1937 rik na Kyjiwszczyni u switli nowych archiwnych dżereł, „Istorija Ukrajiny: Małowidomi imena, podiji, fakty” 2004, nr 27, s. 136–143.

[108] M. Szytiuk, Masowi represiji na terytoriji Mykołajiwszczyny (30-ti rr. XX st.), „Ukrajinśkyj istorycznyj żurnał” 1998, nr 1, s. 94–98.

[109] O. Bażan, O. Łoszyćkyj, Apohej Wełykoho teroru na Odeszczyni (1937–1938 rr.), „Jugo-Zapad. Odiessika: Istoriko naucznyj almanach” 2007, nr 3, s. 163–173.

[110] H. Kowtun, W. Wojnałowycz, J. Danyluk, Masowi nezakonni represiji 20-ch – poczatku 50-ch rokiw na Połtawszczyni [w:] Reabilitowani istorijeju, Kyjiw–Połtawa 1992, s. 29–44.

[111] Zob. Reabilitowani istorijeju. Żytomyrśka obłast’, ks. 1, Żytomyr 2006.

[112] W. Żezićkyj, Wełykyj teror na Podilli u druhij połowyni 30-ch rr. [w:] VIII Wseukrajinśka naukowa konferencija „Istoryczne krajeznawstwo i kultura”: Naukowi dopowidi ta powidomłennia, Kyjiw–Charkiw 1997, cz. 2, s. 183–186.

[113] M. Mgalobliszwili, 1937 – rep’resirebulis mogonebebi, Tbilisi 1990.

[114] D.M. Lang, A Modern History of Soviet Georgia, New York 1962.

[115] A. Songhulaszwili, Sakartvelos „sabčota p’eriodis” ist’oriis p’roblemebi, „K’lio” (saist’orio almanaxi) 2000, nr 9, s. 109–136; A. Dauszwili, M.W. Natmieładze, Nowiejszaja istorija Gruzii, Tbilisi 2010.

[116] M. Beridze, Pirdapiri reportazhebi carsulidan. Mesxet’i da mesxebi, 1918–1944 c.c., Tbilisi 2004.

[117] A. Marshall, The Caucasus under Soviet Rule, Milton Park–New York 2010.

[118] A. Dauszwili, Tbilisi 1937. Masobrivi represiebi t’bilisis samrecvelo šromit’ kolek’tivebši, Tbilisi 1997.

[119] L. Avalishvili, The „Great Terror” of 1937–1938 in Georgia: Between the Two Reports of Lavrentiy Beria, „Caucasus Analytical Digest”, 1 XII 2010 r., s. 2–6.

[120] G. Mamulija, Osobaja trojka NKWD Gruzinskoj SSR (1937–1938), „Prometheus” 2012, nr 13, http://chechen.org/archives/173 (dostęp 1 III 2016 r.).

[121] Dak.arguli ist.oria. mexsiereba rep.resirebuli kalebis šesacheb, red. A. Margvelaszwili, I. Chvadagiani, G. Szaiszmelaszwili, M. Cocchaliszwili, Tbilisi 2012.

[122] „Alžiris” pat’imarta port’ret’ebi – st’alinizmis ist’oriidan, red. N. Ležava, N. Bekiszwili, Tbilisi 2008. Obóz powstał w 1938 r. Przebywało w nim około 150 Gruzinek, ale także prawie 200 Polek.

[123] Security Archive. The Secret History of the Georgian SSR, t. I–II, Tbilisi 2015; zob.: N. Kipshidze, The accusation fabricated to discredit general Giorgi Mazniashvili [w:] Security Archive..., t. II, s. 56–61; V. Guruli, A Truthful man before the Almighty and people archimandrite Pemen Dashniani (1936–1937) [w:] Security Archive..., t. II, s. 62–73; N. Kipshidze, Executed Georgian women: 1937–1938 [w:] Security Archive..., t. II, s. 100–111; The NKVD butchers [w:] Security Archive..., t. II, s. 112–125; L. Kereselidze, Wives’ special echelon nr... [w:] Security Archive..., t. II, s. 126–137; I. Laghidze, Facts and Stories of torture of women [w:] Security Archive..., t. II, s. 153–162.

[124] Bolszewistskij poriadok w Gruzii..., t. I–II; Bolshevikuri tsesrigi saqartveloshi, I tomi: Didi terori kavkasiis patara respublikashi; II tomi: Dokumentebi didi teroris shesaxeb saqartveloshi, Tbilisi 2015.

[125] Niestety, pomiędzy badaczami niemieckimi a gruzińskimi doszło do poważnego sporu. Według pracowników Archiwum MSW Gruzji, strony – niemiecka i gruzińska, przygotowały uzgodnioną wersję tekstu w języku rosyjskim dla potrzeb przyszłej publikacji. Podjęto decyzję o przetłumaczeniu tekstu na języki niemiecki i gruziński. Strona gruzińska opublikowała uzgodniony tekst w języku gruzińskim, natomiast strona niemiecka nieoczekiwanie zaprezentowała trzecią część tekstu pt. „Etnos i terror” (ros. „Etnos i tierror”, niem. „Ethnos und Terror”), który nie był pierwotnie przewidziany w projekcie. Wzbudził on najwięcej kontrowersji. W tej sytuacji Gruzini odwołali się do specjalistów – historyków gruzińskich, którzy przygotowali recenzje wspomnianego rozdziału, jak i całej książki. Z ich krytycznymi opiniami z kolei nie w pełni zgodzili się Niemcy. Strona niemiecka, bez informowania kolegów gruzińskich, opublikowała książkę zawierającą sporny rozdział w językach rosyjskim i niemieckim. Niemcy opublikowali także ów rozdział jako oddzielną monografię w prywatnym gruzińskim wydawnictwie Intelekti (zob. M. Junge, B. Bonwetsch, D. Mueller, Ethnosi da terori saqartveloshi, Tbilisi 2015). W rozdziale (wersja niemiecka oraz rosyjska) umieszczono recenzję gruzińskich historyków i odpowiedzi na nie, stenogram ze spotkania, a także notatki niemieckich badaczy. W wersji rosyjskiej wspomniany rozdział wszedł w skład części zatytułowanej „Dyskusja” (zob. Bolszewistskij poriadok w Gruzii..., t. I, s. 371–551). W wersji niemieckiej rozdział znalazł się w głównej części pracy (zob. Bolschewistische Ordnung in Georgien. Der Große Terror in einer kleinen kaukasischen Republik, oprac. M. Junge, B. Bonwetsch, Berlin–Boston 2015, s. 157–276), natomiast dyskusja wokół książki („Nachbemerkung”) znalazła się w jej końcowej partii (ibidem, s. 317–392). W efekcie powyższego strona gruzińska złożyła formalny protest do Ambasady RFN w Gruzji, Fundacji Volkswagena, Uniwersytetu Ruhry w Bochum i niemieckiego Ministerstwa Edukacji.

[126] Bolschewistische Ordnung in Georgien...

[127] A. Furier, Polacy w Gruzji, Warszawa 2009.

[128] W. Materski, Gruzja, Warszawa 2000; zob. także idem, Georgia rediviva. Republika Gruzińska w stosunkach międzynarodowych 1918–1921, Warszawa 1994; idem, Emigranci z Kaukazu w Polsce w okresie międzywojennym [w:] Emigracja rosyjska. Losy i idee, Łódź 2000, s. 361–371; idem, Powstanie narodowowyzwoleńcze 1924 w Gruzji, „Studia z dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej” 1999, t. XXXIV, s. 57–67.

[129] A. Woźniak, Polacy w Gruzji (Katalog wystawy w Muzeum Niepodległości), Warszawa 1996; Polacy w Gruzji. Poles in Georgia, oprac. M. Filina, W. Materski, Warszawa 2010 – katalog wystawy zorganizowanej przez NDAP, Archiwum Państwowe m.st. Warszawy, Narodowe Archiwa Gruzji i Stowarzyszenie „Wspólnota Polska”.

[130] Polish operation, reż. S. Torczynawa, MSW Gruzji, 2013 (wersja z napisami angielskimi).

[131] Wielki Terror. Operacja polska..., s. 73; N. Werth, Przemyśleć na nowo... [w:] Wielki Terror..., s. 183, 193.

[132] M. Jungie, Massowyje opieracyi NKWD [w:] Bolszewistskij poriadok w Gruzii, t. I, s. 45, 49.

[133] Wielki Terror. Operacja polska..., s. 63–67.

[134] Ibidem, s. 69–71; M. Jungie, Massowyje opieracyi NKWD [w:] Bolszewistskij poriadok w Gruzii, t. I, s. 46–47.

[135] Wielki Terror. Operacja polska..., s. 71.

[136] M. Jungie, Massowyje opieracyi NKWD [w:] Bolszewistskij poriadok w Gruzii, t. I, s. 49.

[137] N. Iwanow, Zapomniane ludobójstwo..., s. 392.

[138] N.W. Pietrow, A.B. Roginskij, „Polskaja opieracyja”... [w:] Riepriessii protiw polakow..., s. 33.

[139] N. Iwanow, Zapomniane ludobójstwo..., s. 393; T. Sommer, Operacja antypolska..., s. 358–359.

[140] W przypadku protokołów Trójek zarówno dla „operacji kułackiej”, narodowościowych, jak i tzw. milicyjnej, w GSRS stosowano identyczny druk formularza.

[141] N. Werth, Przemyśleć na nowo... [w:] Wielki Terror..., s. 181.

[142] T. Kizny, Damnatio memoriae [w:] Wielki Terror..., s. 23.

KRÓTKA HISTORIA WIELKIEGO TERRORU W GRUZJI[*

[*] Tłumaczenie z języka angielskiego: Katarzyna Losson.

[1] R. Conquest, La Grande Terreur, Paris 1968, wyd. polskie: idem, Wielki terror, Warszawa 1997.

[2] Kategoria rolników wyrosła z ogółu chłopstwa, według teorii marksizmu-leninizmu – „wrogów klasowych” biedniejszych chłopów. Zob. J. Stalin, Concerning the Policy of Eliminating the Kulaks as a class, „Krasnaya Zvezda”, January 21, 1930 [w:] J. Stalin, Works, t. 12, Moscow, 1953, s. 189; R. Conquest, The Harvest of Sorrow: Soviet Collectivization and the Terror-Famine, Oxford 1986.

[3] Seria trzech procesów pokazowych: „proces szesnastu”, proces antysowieckiego ośrodka trockistowskiego oraz „proces dwudziestu jeden”, zob. L. Sedov, The book on the Moscow Trial: Documents, New York 1938; C. Ward, Stalin’s Russia, London 1993.

[4] E. González Calleja, Los totalitarismos, Madrid 2012, s. 74.

[5] H. Arendt, Ideology and Terror. A Novel Form of Government, „Review of Politics” 1953, nr 15, s. 303–327; I. Howe, Totalitarianism reconsidered: Yesterday’s theories, today’s realities, „Dissent” 1991, nr 38, s. 63–71; I. Kershaw, M. Lewin, Afterthoughts [w:] Stalinism and Nazism. Dictatorships in comparison, Cambridge 1997; E. Mandsley, The Stalin years. The Soviet Union 1923–1953, Manchester 2003.

[6] Tzw. stalinskije rasstrielnyje spiski – przygotowywane przez NKWD wykazy osób podlegających osądzeniu przez Kolegium Wojskowe SN ZSRS. Przed procedowaniem w Kolegium były one kierowane do Biura Politycznego KC WKP(b). Stąd wracały do Kolegium Wojskowego, a po wydaniu wyroku – do NKWD, w celu wykanania kary. Dotychczas odnaleziono 383 listy z nazwiskami z okresu Wielkiego Terroru. Są to dokumenty kluczowe dla badań nad zbrodniami reżimu komunistycznego w ZSRS. Informacje na ich temat ujawnił N. Chruszczow w 1956 r. podczas XX Zjazdu KPZS, zob. Stalinskije rasstrielnyje spiski, Memoriał, 2013 (płyta CD).

[7] Rieabilitacyja. Politiczeskije processy 30–50-ch godow, red. A.N. Jakowlew, Moskwa 1991.

[8] Totalitarianism and Political Religions, London–New York 2007; H. Arendt, Ideology and Terror..., „Review of Politics” 1953, nr 15, s. 303–327; R. Aron, Democracia y totalitarismo, Barcelona 1968; Z. Brzezinski, Totalitarianism and Rationality, „American Political Science Review” 1956, nr 50, s. 751–763; E. Jünger, Die totale Mobilmachung, Berlín 1931; L. Schapiro, Totalitarianism, London 1972; Beyond Totalitarianism. Stalinism and Nazism Compared, ed. M. Geyer, S. Fitzpatrick, New York 2008; H. Kohn, Communist and Fascist Dictatorship: A Comparative Study [w:] Dictatorship in the Modern World, ed. G.S. Ford, Minneapolis 1935, s. 141–160; L. Preti, El desafío entre democracia y totalitarismo: evolución de los regimens politicos desde el final de la Primera Guerra Mundial hasta los años ochenta, Barcelona 1983.

[9] R. Pipes, Russia under the Bolshevik regime, New York 1995; P.R. Gregory, The Ship of Philosophers. How the Early USSR Dealt with Dissident Intellectuals, „The Independent Review” 2009, t. 13, nr 4; Z. Katza, Soviet Dissenters and Social Structures in the USSR, Massachusetts 1971; Kramoła: Inakomyslije w SSSR pri Chruszczewie i Brieżniewie 1953–1982, red. W.A. Kozłow, S.W. Mironienko, Moskwa 2005; V. Shlapentokh, Public and Private Life of the Soviet People: Changing Values in Post-Stalin Russia, Oxford 1989; W. Taubman, Khruschchev: The Man and His Era, New York 2003, s. 768; V. Turchin, The Inertia of Fear, New York 1980; R. Van Voren, On Dissidents and Madness. From the Soviet Union of Leonid Brezhnev to the „Soviet Union” of Vladimer Putin, Amsterdam–New York 2009; V. Zubok, Soviet Society in the 1960s [w:] The Prague Spring and the Warsaw Pact Invasion of Czechoslovakia in 1968, New York 2010.

[10] S. Bloch, Psychiatry as ideology in the USSR, „Journal of Medical Ethics” 1978, nr 4, s. 126–131; S. Bloch, P. Reddaway, Russia’s Political Hospitals: the abuse of psychiatry in the Soviet Union, London 1977, s. 79, 82; R. Bonnie, S. Polubinskaya, Unraveling Soviet Psychiatry, „The Journal of Contemporary Legal Issues” 1999, t. 10, nr 279(199); W. Chamberlain, USSR: How Much Change Since Stalin?, „Russian Review”, lipiec 1963, t. 22, nr 3; P.R. Gregory, The Ship of Philosophers..., „The Independent Review” 2009, t. 13, nr 4; A. Komaromi, Samizdat and Soviet Dissident Publics, „Slavic Review” 2012, t. 71, nr 1, s. 79–90; J. Fürst, Prisoners of the Soviet Self?: Political Youth Opposition in Late Stalinism, „Europe-Asia Studies” 2002, t. 54, nr 3, s. 353–375.

[11] F.F. Raskolnikow, Otkrytoje pis’mo Stalinu. Antołogija samizdata: niepodcenzurnaja litieratura w SSSR, 1950–1980-gg, Moskwa 2005; N.I. Bucharin, Buduszczemu pokoleniju rukowoditielej partii: niepodcenzurnaja litieratura w SSSR, 1950–1980-gg, Moskwa 2005.

[12] W. Krasin, Pojedinok. Zapiski antikommunista, Hodgson Press 2012; Ł. Pluszcz, Na karnawale istorii. Wospominanija, London 1979; А. Sacharow, Wospominanija. Izdatielstwo im. Czechowa, New York 1990, s. 942; idem, Triewoga i nadieżda, 1990; Z. Gamsachurdia, Za niezawisimuju Gruziju. Awtobiografija, Moskwa 1996; V. Bukovsky, To Build a Castle: My life as a Dissenter, London 1978; N. Mandelstam, Hope against Hope, New York 1999; A. Sakharov, My country and the world, New York 1975; O. Kalugin, Spymaster: my 32 years in Intelligence and Espionage against the West, London 1994.

[13] D. Fisichella, Totalitarismo, Roma 2002.

[14] M. Fiorillo, Totalitarismo: un dibattio aperto, tesi di laurea, Salerno 2003–2004.

[15] R. Pipes, Russia Under the Bolshevik regime, New York 1995, s. 243.

[16] G. Gentile, The Philosophic Basis of Fascism, „Foreign Affairs” 1928, t. 6, nr 2, s. 290–304.

[17] M. Schäfer, Luigi Sturzo als Totalitarismustheorethiker [w:] „Totalitarismus” und „Politische Religionen”. Konzepte des Diktaturvergleichs, red. H. Meier, Paderborn 1996, s. 37–47.

[18] N. Bobbio, Cultura e fascismo [w:] Il dubbio e al scelta. Intellettuali e potere nella società contemporanea, Roma 1993, s. 75–100.

[19] The Norman Podhoretz Reader: A Selection of His Writings from the 1950s through the 1990s, red. T.L. Jeffers, New York 2004; J. Kirkpatrick, Dictatorship and Double Standarts: Rationalism and Reason in Politics, New York 1982; I. Kristol, The Neo-conservative Persuasion: Selected Essays, 1942–2009, New York 2011; The Lesson of this Century – with 2 talks on Freedom and the Democratic State. Karl Popper interviewed by Giancarlo Bosetti, London–New York 1997.

[20] D. Lerner, The Nazi elite, Stanford 1951.

[21] C.J. Friedrich, Z.K. Brzezinski, Totalitarian Dictatorship and Autocracy, New York 1956.

[22] K.W. Deutsch, Cracks in the monolith: possibilities and patterns of disintegration in totalitarian systems [w:] Totalitarianism, ed. C.J. Friedrich, Cambridge (MA) 1954.

[23] M. Curtis, Retreat from Totalitarianism [w:] Totalitarianism in Perspective: Three Views, ed. C.J. Friedrich, M. Curtis, B.R. Barber, New York 1969.

[24] L. Schapiro, op. cit.

[25] Z. Brzezinski, Totalitarianism..., „American Political Science Review” 1956, nr 50, s. 751–763.

[26] H. Arendt, Los orígenes del totalitarismo, Madrid 1998, s. 257.

[27] H. Maier, Totalitarianism and Political Religions, t. 1: Concepts for the comparison of dictatorship, London–New York 2007, s. 53–55.

[28] E. González Calleja, op. cit., s. 11.

[29] C.J. Friedrich, Z.K. Brzezinski, op. cit.; apud E. González Calleja, op. cit., s. 19–20.

[30] M. Curtis, Retreat from Totalitarianism [w:] Totalitarianism in Perspective...; apud E. González Calleja, op. cit., s. 20.

[31] W lipcu 1941 r. oba komisariaty ponownie scalono, a w 1943 r. po raz kolejny rozdzielono. W 1946 r. NKWD zostało przekształcone w MWD, a NKGB – w MGB. W 1953 r. MGB rozwiązano, a jego jednostki wcielono do MSW, które funkcjonowało od 5 III 1953 r. do 13 III 1954 r. W 1954 r. został utworzony Komitet Bezpieczeństwa Państwowego (KGB), który przetrwał do 3 XII 1991 r.

[32] N.W. Pietrow, K.W. Skorkin, Kto rukowodił NKWD 1934–1941. Sprawocznik, Мoskwa 1999, s. 504; N.W. Pietrow, Kto rukowodił organami gosbiezopasnosti 1941–1954. Sprawocznik, Мoskwa 2010, s. 1008.

[33] Rosyjskie Archiwum Państwowe Historii Społeczno-Politycznej (RGASPI), f. 89, op. 162, d. 21, ark. 7.

[34] N.А. Iwnickij, Kołlektiwizacyja i raskułacziwanije, Moskwa 1994, s. 32–49.

[35] W 1922 r. GPU stworzyło liczne obozy w Archipelagu Sołowieckim, który tworzy pięć wysp na Morzu Białym. Pierwsza partia więźniów została tam osadzona w 1923 r. Do końca 1928 r. liczba więźniów osiągnęła 38 000.

[36] W.N. Ziemskow, Kułackaja ssyłka w 30-je gody, „Socjołogiczeskije issledowanija” 1991, nr 10, s. 3–20.

[37] Rosyjskie Archiwum Państwowe Historii Najnowszej (RGANI), Zespół tzw. Komisji Szwernika, d. 3, ark. 53.

[38] RGANI, f. 17, op. 166, d. 575, ark. 85.

[39] Ibidem, ark. 72.

[40] Tragiedija sowietskoj dieriewni, t. V, ks. 1: Kołlektiwizacyja i raskułacziwanije. Dokumienty i matieriały. 1927–1939, oprac. W. Daniłow, R. Manning, N. Ochotin, Moskwa 2004, s. 320.

[41] RGANI, f. 17, op. 166, d. 575, ark. 107; zob. także AMSW Gruzji, Teczka specjalna, Protokół nr 9 Biura Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii (bolszewików) Gruzji, 8 VII 1937 r.

[42] 12 VII 1937 r. na adres obwodowych naczelników NKWD skierowano dwa telegramy – nr 299 i nr 300. Drugi różnił się od pierwszego dodanym punktem piątym.

[43] Memorandum NKWD ZSRS z 12 VII 1937 r. do Wytycznych nr 266 ludowego komisarza spraw wewnętrznych Nikołaja Jeżowa wydane przez zastępcę ludowego komisarza spraw wewnętrznych Michaiła Frinowskiego dotyczące terminu i porządku represjonowania byłych kułaków i kryminalistów; Wełykyj teror w Ukrajini. „Kurkulśka operacija” 1937–1938 rr., cz. I, red. M. Junge, S. Kokin, Kyjiw 2010, s. 49–50.

[44] А.F. Stiepanow, Rasstrieł po limitu. Iz istorii politiczeskich riepriessij w ТАSSR w gody „jeżowszczyny”, Kazań 1999, s. 30.

[45] Kniga pamiati żertw politiczeskich riepriessij, red. J.М. Zołotow, Uljanowsk 1996, t. 1, s. 766–780.

[46] Dasznacy – członkowie Armeńskiej Federacji Rewolucyjnej założonej w 1890 r. w Tyflisie (Tbilisi) przez Kristapora Mikaeliana, Stepana Zoriana i Simona Zawariana. Jej celem było utworzenie wolnej i zjednoczonej Armenii, spowodowanie międzynarodowego potępienia ludobójstwa popełnionego na Ormianach przez Imperium Osmańskie oraz wzmocnienie państwowości Armenii.

[47] Musawat – najstarsza azerbejdżańska partia polityczna założona w 1911 r. w Baku przez Mameda Amina Rasulzade, Abbasgulu Kazimzade i Tagliego Nagioglu. Dążyła do zjednoczenia wyznawców islamu, wyzwolenia wszystkich narodów muzułmańskich, itp.

[48] RGANI, f. 17, op. 162, d. 21, ark. 116–117, 140–142.

[49] Łubianka. Stalin i GPU-NKWD, 1937–1938, oprac. W.N. Chaustow, W.P. Naumow, N.S. Płotnikowa, Moskwa 2004, s. 337–343.

[50] AMSW Gruzji, Teczka specjalna, Protokół Politbiura nr 57, par. 48, 31 I 1938 r., s. 294–295.

[51] RGANI, f. 17, op. 166, d. 588, ark. 36.

[52] Ukośnik rozróżnia okresy zesłania dla osób drugiej kategorii. Na przykład, 414/61 oznacza, iż 414 osób zostało skazanych na 10-letnie zesłanie, a 61 – na 8-letnie.

WIELKI TERROR. REPRESJE WOBEC POLAKÓW

[*] Tłumaczenie z języka angielskiego: Katarzyna Losson.

[1] Zob. Stalinismus in der sowjetischen Provinz 1937–1938: Die Massenaktion aufgrund des operativen Befehls No. 00447, red. R. Binner, B. Bonwetsch, M. Junge, Berlin 2010, s. 11.

[2] Zob.: A. Paczkowski, Pologne, „la nation-ennemi” [w:] Le livre noir du communisme: crimes, terreurs et répression, Paris 1997, wyd. polskie: idem, Polacy pod obcą i własną przemocą [w:] Czarna księga komunizmu. Zbrodnie, terror, prześladowania, praca zbior., Warszawa 1999.

[3] Zob. N.W. Pietrow, A.B. Roginskij, „Polskaja opieracyja” NKWD 1937–1938 [w:] Riepriessii protiw polakow i polskich grażdan, Moskwa 1997, s. 33, 40.

[4] Według danych dotyczących ostatniej fazy „operacji polskiej” 20 147 osób (54,8 proc.) z 36 768 postawionych przed sądem było Polakami, pozostałe – to w większości Ukraińcy i Białorusini. Ibidem, s. 37.

[5] Ibidem, s. 38.

[6] T. Sommer, Operacja antypolska NKWD 1937–1938, Warszawa 2014, s. 364.

[7] O.B. Mozochin, Prawo na riepriessii. Wniesudiebnyje połnomoczija organow gosudarstwiennoj biezopasnosti. Statisticzeskije swiedienija o diejatielnosti WCzK-OGPU-NKWD-MGB SSSR (1918–1953), Moskwa 2011, s. 203.

[8] Łubianka. Stalin i Gławnoje uprawlenije gosbiezopasnosti NKWD, 1937–1938, red. W. Chaustow, W. Naumow, N. Płotnikowa, Moskwa 2004, s. 660.

[9] Zob. H. Stroński, Wielka prowokacja NKWD. Sprawa Polskiej Organizacji Wojskowej na Ukrainie w latach 1933–1938 [w:] Europa nieprowincjonalna. Przemiany na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej (Białoruś, Litwa, Łotwa, Ukraina, wschodnie pogranicze III Rzeczypospolitej Polskiej) w latach 1772–1999, red. K. Jasiewicz, Warszawa 1999, s. 869.

[10] Raport z Kijowa, I 1934 r. [w:] Der ukrainische Hunger-Holocaust: Stalins verschwiegener Völkermord 1932/33 an 7 Millionen ukrainischen Bauern im Spiegel geheimgehaltener Akten des deutschen Auswärtigen Amtes, red. D. Zlepko, Sonnenbühl 1988, s. 245, 253.

[11] J.O. Berson, Minus Moskwa (Wołga – Kaukaz –Krym), Warszawa 1935, s. 112 – uwagi Bersona z lata 1934 r.

[12] Zob. M. Kornat, Polityka równowagi, 1934–1939. Polska między Wschodem a Zachodem, Kraków 2007.

[13] CAW, sygn. I.303.4.3158, k. 235, Relacja Karola Radka złożona polskiemu dyplomacie.

[14] Cyt. za H.W. Gatzke, Russo-German Military Collaboration during the Weimar Republic, „American Historical Review” 1958, t. LXIII, nr 3, s. 594.

[15] NARA, t. 1243, roll 8, 760c.6/682, 4 XII 1934 r.

[16] Cyt. za J. Tomaszewski, Warianty dyplomacji w Europie Środkowej w latach 1938–1939, „Acta Universitatis Wratislaviensis” 1981, nr 543, Historia, t. XXXVI, s. 417.

[17] R. Coulondre, De Staline à Hitler: Souvenirs de deux ambassades 1936–1939, Paris 1950, s. 165.

[18] H. Kuromiya, Stalin’s Great Terror and International Espionage, „The Journal of Slavic Military Studies” 2011, nr 2, s. 238–252.

[19] Wkrótce po rozpoczęciu „operacji polskiej” Stalin otrzymał raport z informacją, iż zostało zatrzymanych 23 216 osób. Napisał do szefa NKWD Nikołaja Jeżowa: „[Do] T[owarzysza] Jeżowa. Bardzo dobrze! Kopcie i sprzątnijcie raz na zawsze polsko-szpiegowskiego śmiecia. Zmiażdżcie go dla dobra ZSRS” – Łubianka. Stalin i Gławnoje uprawlenije gosbiezopasnosti NKWD..., s. 359.

[20] Zob. H. Kuromiya, Stalin’s Great Terror and The Asian Nexus, „Europe-Asia Studies” 2014, t. LXVI, nr 5, s. 775–793.

[21] Sommer pisze o 155 osobach represjonowanych w ramach „operacji polskiej” (T. Sommer, Operacja antypolska..., s. 355). Pietrow i Roginskij wymieniają 89 osób represjonowanych w ramach tejże operacji, a zatem podają tę samą liczbę, którą ustaliliśmy – N.W. Pietrow, A.B. Roginskij, „Polskaja opieracyja”... [w:] Riepriessii protiw polakow..., s. 41.

[22] Gruzja stała się rosyjskim protektoratem w 1783 r., z Persją jako wspólnym wrogiem. Podobnie, jak w przypadku ugody perejasławskiej zawartej w 1654 r. między autonomią kozacką (Hetmanat) a Moskwą, która doprowadziła do aneksji ziem ukraińskich przez Rosję, traktat gieorgijewski z 1801 r. przyczynił się do inkorporacji – przy pomocy armii – wschodniej Gruzji przez Imperium Rosyjskie. Król Gruzji został zdetronizowany z pogwałceniem umowy z 1783 r., co wywołało oburzenie Gruzinów.

[23] Polacy w Gruzji, katalog wystawy, Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, Narodowe Archiwum Gruzji, Stowarzyszenie „Wspólnota Polska”, Archiwum Państwowe m.st. Warszawy, Warszawa 2009, s. 3.

[24] Na temat historycznego wyobrażenia Polski między Wschodem a Zachodem zob. A. Walicki, Poland between East and West: The Controversies over Self-definition and Modernization in Partitioned Poland, Cambridge (MA) 1994.

[25] Zob. Polacy w Gruzji, red. M. Filina, J. Porayski-Pomsta, Warszawa 2004, s. 14, 29.

[26] A. Furier, Polacy w Gruzji, Warszawa 2009, s. 255–258.

[27] W. Materski, Gruzja, Warszawa 2010, s. 385.

[28] Ibidem, s. 390. Repatriacja (1921–1923), ustalona traktatem ryskim podpisanym przez Polskę, RFSRS i USRS, nie dotyczyła Zakaukaskiej SFRS, a więc także Gruzji.

[29] W. Skóra, Służba konsularna Drugiej Rzeczypospolitej: organizacja, kadry i działalność, Toruń 2006, s. 90.

[30] Zob. Wsiesojuznaja pieriepis’ nasielenija 1939 goda. Nacionalnyj sostaw nasielenija po riespublikam SSSR, http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_39.php?reg=4 (dostęp 14 II 2015 r.).

[31] Bardzo zwięzłe wyjaśnienie relacji między II Rzeczpospolitą a Gruzją sowiecką podaje Andrzej Furier we wstępie do publikacji Kraj Zakaukaski w relacjach dyplomatów II Rzeczypospolitej, wstęp i oprac. A. Furier, Poznań 1999, s. 19–35.

[32] Zob.: W. Materski, Pobocza dyplomacji. Wymiana więźniów politycznych pomiędzy II Rzecząpospolitą a Sowietami w okresie międzywojennym, Warszawa 2002, s. 205; idem, Wymiana więźniów politycznych pomiędzy II Rzecząpospolitą a Sowietami w okresie międzywojennym: Dokumenty i materiały, Warszawa 2000, s. 184.

[33] M. Mądzik, Polacy na carskich zesłaniach i w sowieckich więzieniach na Kaukazie na przełomie XIX i XX wieku, „Pro Georgia” 1994, t. IV, s. 21.

[34] A. Pepłoński, Wywiad polski na ZSRR 1921–1939, Warszawa 1996, s. 117, 126–128, 153–154.

[35] Zob. W. Skóra, Służba konsularna Drugiej Rzeczypospolitej..., s. 107–108 (raport z Tyflisu z 1927 r.), 657 (1932 r.); zob. też J.O. Berson, op. cit., s. 128 (1934 r.).

[36] P. Vita-Finzi, Journal caucasien (1928–1931) suivi de Carnet moscovite (1953), Paris 2000, s. 155–156.

[37] Zob. W. Materski, Georgia rediviva: Republika Gruzińska w stosunkach międzynarodowych 1918–1921, Warszawa 1994, s. 168–169.

[38] Na ten temat zob.: Ruch prometejski i walka o przebudowę Europy Wschodniej (1918–1940), red. M. Kornat, Warszawa 2012 oraz II Rzeczpospolita wobec ruchu prometejskiego, red. i oprac. P. Libera, Warszawa 2013. Organizacja „Prometeusz” powstała w Paryżu dopiero w 1926 r., a obok Ukraińców w ruchu uczestniczyli przede wszystkim Azerowie, Gruzini i górale Kaukazu.

[39] F. MacLean, Eastern Approaches, New York 1964, s. 42.

[40] W. Materski, Gruzini – oficerowie kontraktowi Wojska Polskiego, „Pro Georgia” 2007–2008, t. XVI, s. 13–29; idem, Rozpoznanie przez NKWD ZSRR Kolonii Gruzińskiej w II Rzeczypospolitej, „Pro Georgia” 1994, t. IV, s. 80–83; idem, Gruzini – ofiary zbrodni katyńskiej (dokument z postsowieckiego zasobu archiwalnego), „Pro Georgia” 2004, t. XI, s. 89–93.

[41] Zob. L. Naumow, Stalin i NKWD, Moskwa 2007, s. 252, 257. Na temat Wielkiego Terroru w Gruzji zob. także G. Mamulija, Osobaja trojka NKWD Gruzinskoj SSR (1937–1938), http://chechen.org/archives/173 (dostęp 15 II 2015 r.).

[42] Zob. H. Kuromiya, Głosy straconych, Warszawa 2008, rozdz. 9; zob. także M. Mądzik, Polskie organizacje społeczno-kulturalne, polityczne i wojskowe na Zakaukaziu na przełomie XIX i XX wieku [w:] Polacy w kulturze i życiu społecznym Zakaukazia do 1918 roku, red. M. Zakrzewska-Dubasowa, Lublin 1990, s. 134–135.

[43] Zob.: T. Nałęcz, Polska Organizacja Wojskowa 1914–1918, Wrocław 1984, s. 186; Polacy w Gruzji, red. M. Filina, J. Porayski-Pomsta, s. 89.

[44] N.W. Pietrow, A.B. Roginskij, „Polskaja opieracyja”... [w:] Riepriessii protiw polakow..., s. 33.

[45] A Question of Trust: The Origins of U.S.–Soviet Diplomatic Relations. The Memoirs of Loy W. Henderson, red. G.W. Baer, Stanford 1985, s. 426.

[46] N. Pietrow, Pierwyj priedsiedatiel KGB Iwan Sierow, Moskwa 2005; wyd. polskie: idem, Stalinowski kat Polski Iwan Sierow, Warszawa 2013, s. 314–315.

NOTA EDYTORSKA

[1] I. Dżachua, W. Luarsabiszwili, O. Tuszuraszwili, Archiwum MSW Gruzji – przeszłość, teraźniejszość i przyszłość, „Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej” 2015, t. 8, s. 93.

INDEKS GEOGRAFICZNY

[*] W indeksie pominięto hasła: Demokratyczna Republika Gruzji, Gruzja, Gruzińska Socjalistyczna Republika Sowiecka, Rosja Sowiecka, Tbilisi (Tyflis), Związek Socjalistycznych Republik Sowieckich, Związek Radziecki, Związek Sowiecki.